Landbouwvertrouwensindex Landbouwkrediet

Financieel-economische crisis laat sporen na

Vrijdag 23 juli 2010

 

Hoewel er voor een aantal markten een (lichte) heropleving merkbaar is, laten de gevolgen van de financieel-economische crisis zich in de landbouwsector nog altijd voelen. Terwijl in 2009 nog de hoop leefde dat die crisis van korte duur zou zijn, beginnen meer en meer landbouwers daar nu blijkbaar aan te twijfelen. En dat uit zich in een daling van de vertrouwensindex in Vlaanderen en een stabilisatie ervan op laag niveau in Wallonië.

Voorgaande waren een aantal van de conclusies die Luc Versele, CEO van het Landbouwkrediet deze voormiddag op de beurs van Libramont trok bij de bekendmaking van de resultaten van de vierde editie van de landbouwvertrouwensindex die door het Landbouwkrediet werd opgemaakt aan de hand van een enquête bij 1.200 landbouwers in de periode tussen 8 en 30 april jl. Er werden daarbij 752 Vlaamse landbouwers en 500 Waalse landbouwers ondervraagd uit verschillende specialisaties.
Daling
De index wordt berekend aan de hand van de resultaten van de antwoorden op een zestal basisvragen, aangevuld met een reeks andere vragen. Hij kan variëren tussen 0 en 100, met als gemiddelde 50.
Bij de eerste editie van deze index, in 2007, lag het resultaat op 53 voor Vlaanderen en 48 voor Wallonië.
Nadien is het steeds in dalende lijn gegaan.?Zo viel de index vorig jaar in Wallonië terug naar 31 punten en in Vlaanderen naar 40 punten. Voor 2010 is de vertrouwensindex in Wallonië gestabiliseerd op dit lage niveau, terwijl in Vlaanderen nog  een verdere daling is vast te stellen naar 37 punten. Sinds de lancering in 2007 is de vertrouwensindex dus in beide regio's met 16 à 17 punten gezakt.
Op te merken is dat deze resultaten, wat Vlaanderen betreft, wel enigszins in tegenstrijd zijn met deze van de Vlaamse landbouwconjunctuurindex die door de afdeling Monitoring en Studie van het Departement Landbouw en Visserij wordt opgemaakt en die voor dit voorjaar een gevoelige stijging van de conjunctuurindex (van - 19 naar - 9) vooropstelde.
In de landbouwstreken waar veeteelt een belangrijke rol speelt, is het vertrouwen gelijk gebleven of toegenomen ten opzichte van vorig jaar. Dit is o.m. het geval in de Kempen (40), de Zandstreek (39), de Ardennen (33) en de Weidestreek (33). Dit in tegenstelling tot de regio's met veel akkerbouw zoals de Polders (38), de Zandleemstreek en de Leemstreek (31), waar een duidelijke daling wordt vastgesteld.
Vooral het gedaald aantal investeringsplannen heeft een grote invloed op het resultaat van de vertrouwensindex in vergelijking met vorig jaar, en dit zowel in Vlaanderen als in Wallonië. In Vlaanderen heeft daarnaast ook de verminderde bereidheid om het beroep aan te bevelen en opnieuw voor het beroep te kiezen, gezorgd voor de daling van de vertrouwensindex. In Wallonië zorgt de toegenomen ontevredenheid over de financiële situatie ervoor dat de vertrouwensindex in 2010 niet gestegen is.
Met een vertrouwensindex van 37 is er in Vlaanderen geen verschil meer tussen de gemengde en de gespecialiseerde bedrijven. In Wallonië is de kloof van 8 punten uit 2009 tussen beide groepen verminderd tot een verschil van 4 punten, voornamelijk door een daling van de vertrouwensindex voor de gespecialiseerde bedrijven met 3 punten. Dit kan op zijn beurt verklaard worden door de daling van het vertrouwen bij de gespecialiseerde akkerbouwers.
De varkenshouders hebben de hoogste vertrouwensindex (37), ondanks een daling met 3 punten. Ook in de akkerbouw daalt het vertrouwen met drie punten naar een index van 32. De grootste daling is echter vastgesteld in de tuinbouwsector met een vermindering van 41 naar 36.
De Vlaamse melkveehouders zien de toekomst weer iets rooskleuriger in dankzij de stijging van de prijzen sinds het einde van 2009. Hun vertrouwensindex is gestegen van 38 naar 42. Hun Franstalige collega's zijn minder optimistisch met een vertrouwensindex van 30 wat stabiel is in vergelijking met vorig jaar.
De bedrijven uitgebaat onder vennootschapsvorm blijven een kleine minderheid onder de landbouwpopulatie. In Vlaanderen is het verschil tussen vennootschappen en natuurlijke personen sterk gestegen met een vertrouwensindex van 37 voor de bedrijven die uitgebaat worden als natuurlijk persoon en 45 voor de vennootschappen tegenover respectievelijk 39 en 40 vorig jaar. Ook de Waalse vennootschappen blijven in 2010 een veel groter vertrouwen behouden dan hun collega's die uitbaten als natuurlijk persoon. Met een vertrouwensindex van 41 ten opzichte van 31 is de kloof vergelijkbaar met 2009.
Bedrijven met een opvolger hebben een duidelijk hogere index. In Vlaanderen hebben bedrijfsleiders die langer dan 20 jaar actief zijn net als de vorige jaren de laagste index. In Wallonië is het verschil iets minder uitgesproken.
Meer landbouwers ontmoedigd
Zowel de Vlaamse als de Waalse landbouwers blijven ontevreden over hun beroep, een gevoel dat nog is toegenomen ten opzichte van 2009. 60% in Vlaanderen en 77% in Wallonië beoordeelt het beroep van landbouwer als slecht of minder goed ten opzichte van respectievelijk 57% en 75% vorig jaar.
Ook over het financieel resultaat is men minder te spreken dan vorig jaar. In Vlaanderen is 76% van de landbouwers niet tevreden met het behaalde financieel resultaat. In Wallonië is deze beoordeling nog meer uitgesproken negatief: 83% is ontevreden. Met deze cijfers in het achterhoofd, zal het niemand verbazen dat slechts 25% van de Vlaamse en 22% van de Waalse landbouwers het beroep wil aanraden aan kinderen of kennissen.
Minder investeringsbereidheid
Vorig jaar leefde de landbouwsector nog in de hoop dat de financieel-economische crisis van korte duur zou zijn. Nu wordt men moedeloos door het aanslepen van de problemen.
De evolutie van de investeringsplannen bewijst dit: waar vorig jaar een sterke terugval werd gemeten in de investeringsplannen op korte termijn, is het dit jaar net de investeringsbereidheid op lange termijn die een sterke terugval kent.
In Vlaanderen zegt 34% van de landbouwers investeringsplannen te hebben op lange termijn, wat een daling is van 6% ten opzichte van 2009. In Wallonië is de investeringsbereidheid nog lager: slechts 23% is van plan te investeren binnen 5 jaar, een vermindering van 14% ten opzichte van 2009. De investeringsbereidheid op korte termijn blijft nagenoeg stabiel ten opzichte van 2009.
De Vlaamse investeringsplannen omvatten een grotere diversiteit aan projecten. Quasi alle mogelijke bestemmingen worden meer vermeld dan in 2009, met de grootste toename in: de aankoop van materieel, productiequota, gronden, alsook hernieuwbare energieprojecten.
Ook in Wallonië plant men vooral te investeren in: de aankoop van materieel, gronden, alsook energieprojecten.
De constructie van gebouwen blijft zowel in Vlaanderen als in Wallonië de belangrijkste geplande investering.
Nood aan liquiditeiten
De verdere daling van de verkoopsprijzen van vooral granen, melk, tuinbouwproducten en suikerbieten heeft gezorgd voor een daling van het inkomen in de land- en tuinbouw tijdens het afgelopen jaar. Als tweede belangrijkste negatieve invloedsfactor op het inkomen worden de hoog gebleven productiekosten aangehaald. De daling van de inkomsten zorgde, net als vorig jaar voor financiële problemen op veel bedrijven, maar toch bij iets minder landbouwers dan in 2009.
Het aantal landbouwers met financiële problemen blijft aanzienlijk: in Wallonië geeft 45% aan met financiële problemen te kampen ten opzichte van 53% in 2009. In Vlaanderen is de financiële situatie van de landbouwers iets beter: 1 op 4 landbouwers heeft af te rekenen met liquiditeitsproblemen.
Om het hoofd te bieden aan de financiële problemen hebben de landbouwers zowel in Vlaanderen als in  Wallonië in de eerste plaats de eigen financiële reserves gebruikt, alvorens te bezuinigen op privé-uitgaven, investeringen uit te stellen en de productiekosten proberen te verminderen.
Opvallend is ook dat, waar in 2009 landbouwers eerder uitstel van betaling vroegen bij leveranciers dan bij de bank een bijkomend krediet te onderhandelen, nu de omgekeerde trend zichtbaar is. Dit wijst er op dat ook leveranciers strikter zijn geworden in hun financiële opvolging ten gevolge van de economische crisis.
Risicovol
De volatiliteit van de prijzen, de onduidelijkheid in wet- en regelgeving, alsook productierisico's, zoals oogstmislukking, maken dat landbouwers hun activiteiten als risicovol beschouwen. Ook hier is er een significant verschil tussen de regio's: 41% van de Vlaamse landbouwers beschouwen het inkomensrisico dat men loopt in de land- en tuinbouw als hoog tot zeer hoog, terwijl dit percentage in Wallonië oploopt tot 67%.
Om zich te beschermen tegen deze inkomensrisico's zal een Vlaamse landbouwer: investeringen uitstellen, zich verzekeren tegen andere risico's dan productierisico's, een financiële reserve aanleggen, vaste rentevoeten kiezen.
Zijn Waalse collega kiest in de eerste plaats voor: het afsluiten van verzekeringen, zoekt andere inkomsten uit niet-landbouwactiviteiten of diversificatie en zal daarna kiezen voor het uitstellen van investeringen.
Europa
Vermelden we nog dat de helft van de Vlaamse en Waalse landbouwers het Europese beleidsniveau als het meest bepalend voor de sector beschouwt. De landbouwers hebben dan ook hoge verwachtingen ten aanzien van het Europees landbouwbeleid na 2013.
Toch zijn de Belgische landbouwers zeer kritisch over het gewicht van het Belgische voorzitterschap op de toekomst van het Europees landbouwbeleid: 3 op 4 landbouwers denkt dat België te weinig invloed heeft in Europa.
In Vlaanderen willen de landbouwers dat de nadruk gelegd wordt op het veiligstellen van voedselvoorraden voor de Europese bevolking, geproduceerd met aandacht voor voedselveiligheid, kwaliteit, milieu en dierenwelzijn. Ook het veiligstellen van het inkomen via rechtstreekse inkomenssteun en het afschermen van de markt met importheffingen zijn belangrijke thema's voor de Vlaamse landbouwer.
Ook in Wallonië ziet men in het veiligstellen van de voedselvoorraden met aandacht voor veiligheid, kwaliteit, dierenwelzijn en milieu de belangrijkste doelstelling van het toekomstige GLB. Daarnaast zijn regulering van de EU-markt door het behoud van de productiequota en het veiligstellen van het inkomen via rechtstreekse inkomenssteun de belangrijkste punten voor de Waalse landbouwers.
Beroepsfierheid
“Het aanhouden van de negatieve conjunctuur zorgt ervoor dat de landbouwers het financieel moeilijk blijven hebben en ook ontmoedigd geraken door de situatie in de land- en tuinbouw”, zo concludeerde Luc VErsele, CEO van het Landobuwbkrediet bij de bekendmaking van deze resultaten op de beurs van Libramont vrijdag 23 juli. Hij betreurde daarbij dat minder dan 1 landbouwer op 4 zijn beroep wil aanraden aan kinderen of kennissen, terwijl landbouwers net gekend staan om hun fierheid over het beroep.
Volgens de heer Versele is de grootste uitdaging voor de sector te leren leven met de toenemende volatiliteit van de prijzen en te trachten de gevolgen van deze fluctuaties op het inkomen te beperken. Hierin stelt hij twee evoluties vast: “Enerzijds zijn er de bedrijven die door een verdere specialisatie de productiekosten proberen te verlagen, anderzijds zijn er de bedrijven die door verbreding naar andere activiteiten het inkomensrisico dat zij lopen in de land- en tuinbouw, proberen te spreiden.”
Hij verklaarde tot slot nog dat het Landbouwkrediet de landbouwers in deze zeer moeilijke inkomenssituatie blijft ondersteunen, o.m. door het toekennen van betalingsfaciliteiten en overbruggingskredieten.