Lezers van Landbouwleven in China

Aan het einde van de jaren zeventig werd een begin gemaakt met de decollectivisering van de landbouw. De liberalisering van de landbouw in China leidde tot spectaculaire productiviteitsstijgingen doordat de boeren vanaf dat moment de vruchten van hun eigen arbeid konden plukken. Concreet betekent dit dat een landbouwer kan beschikken over een terrein van 3 tot 4 mu (1 mu = 15 are). Hij of zij bewerkt dit manueel. Opmerkingen dat het hier enkel om een moestuintje gaat, zijn vanuit onze Europese context gezien begrijpelijk.
China moet 20 procent van de wereldbevolking voeden, terwijl het amper over 10 procent van de landbouwgrond in de wereld kan beschikken. De Chinese regering gaat er prat op dat ze de voorbije dertig jaar miljoenen Chinezen uit de armoede heeft gehaald en ziet voedselveiligheid als één van haar belangrijkste opdrachten sinds de enorme hongersnood in de jaren vijftig.
Met een bevolking van om en rond de 1.350 miljoen is China qua inwoners het grootste land ter wereld zelfs voor India en met een oppervlakte van 9.596.961 km² komt het op de vierde plaats na Rusland, Canada en de Verenigde Staten.
Onze rondreis die in Beijing (15 miljoen inwoners) begint, gaat over Hohhot (2,14 miljoen inwoners), Xi'an ( 4 miljoen inwoners), Chongqing (8 miljoen inwoners), een 3-daagse cruise op de rivier Yangtze, Yichang ( 1,8 miljoen inwoners) tot Shanghai (17 miljoen inwoners) met een zijsprongetje naar Suzhou. De vermelding van het aantal inwoners is niet zonder bijbedoelingen. In China ben je nooit alleen, de steden zijn druk, de Chinezen spreken luid, er heerst overal bedrijvigheid, een kleine stad in China zou hier reeds als grootstad gedefinieerd worden.

Verboden stad

De reis die zo afwisselend was met een overvloed aan activiteiten kan moeilijk in detail besproken worden. Daarom gaan we hier in op enkele hoogtepunten.
In Beijing bezoeken we “De verboden stad” en het beroemde Tian'an Menplein, bij ons beter bekend als “het Plein van de Hemelse Vrede”. Eigenlijk is het een kaal plein van 300x1000 meter, bestemd voor militaire parades, met aan de zijkant de tribunes en aan de kop van het plein het mausoleum met de beeltenis van Mao Zedong. Het plein komt internationaal in het nieuws als op 4 juni 1989 een studentenprotest, waaraan naar schatting één miljoen studenten en burgers deelnemen, bloedig wordt neergeslagen. Daarbij komen honderden mensen om het leven. Het is het eerste massale protest tegen de Communistische Partij van China en zijn ondemocratische instellingen.
De Verboden Stad die we goed kennen uit de film “The Last Emperor” is veel groter dan ik me had durven voor te stellen. Het complex beslaat 72.000 vierkante meter en bestaat uit 9.999 vertrekken. Rond het complex is een 10 meter hoge muur gebouwd met een omtrek van 6 kilometer en aan de buitenzijde een metersdiepe gracht. De meerderheid van de talrijke bezoekers zijn Chinezen. We vallen als buitenlanders nauwelijks op.

Landbouwmachines

Het eerste bedrijf dat we bezoeken na onze aankomst in Peking is de Mae Nothern Co, een gouvernementele onderneming die zich bezighoudt met de technologie van de moderne landbouwuitrusting. We maken er kennis met de productie van landbouwmachines zoals aardappelrooiers, zaadmachines en machines die gebruikt worden in de rijstcultuur. Onze deelnemers merken op dat de machines in ons land al “uit de tijd” zouden zijn. Misschien heeft dit te maken met de kleinschaligheid van de landbouw.
We bezoeken een aardbeienkwekerij die openstaat voor de plukker uit de stad, alweer vrij kleinschalig, we zullen eraan moeten wennen...
Even buiten de hoofdstad van Binnen-Mongolië, Hohhot bezoeken we het zuivelbedrijf “Inner Mongolia Yili Industrial Group Co”. Het bedrijf is het grootste in China met talrijke filialen in het gehele land. Ze produceren melk, melkdranken, yoghurt, ijsroom, melkpoeder en kaas. Het feit dat ze de Olympische spelen in Beijing en de Expo 2010 Sjanghai als bevoorrechte partner mochten bevoorraden is hun paradepaardje. Met de cijfers van het recente rapport van de Nederlandse Rabobank wordt graag “uitgepakt”. De traditionele zuivelondernemingen groeiden in de laatste 5 jaar met amper 2 tot
3 %, daar waar De Yili groep cijfers kan voorleggen van een groei van
24 %. Het machinepark is afkomstig uit Duitsland zoals wel vaker Europese technologie wordt ingevoerd in Chinese bedrijven.
We krijgen tijdens onze reis de kans om kennis te maken met twee landbouwfamilies. We worden hartelijk ontvangen in hun huizen, een familie in de buurt van Hohhot en een andere in de buurt van Peking. In de buurt van Suzhou hebben we een toevallig contact met boeren op het veld.
Het meest opvallende is toch dat de sociale voorzieningen voor deze landbouwers goed geregeld zijn. Een van de gezinnen die we ontmoeten is gestopt met zijn landbouwactiviteit, maar is toch in staat om hun kinderen een opleiding te laten volgen in de stad en zelf kunnen ze nog van een behoorlijke sociale ondersteuning genieten Door de kleinschaligheid van de bedrijven werkt een aantal leden van de landbouwgezinnen ook gedeeltelijk in de stad.

Vooruitgang

Stilaan komen de gesprekken met onze zeer intelligente en welbespraakte gids, Eva op gang. Zoveel vragen... Wat denk je over de doodstraf, de mensenrechten, geloof jij in deze kleinschalige landbouw, hoe zit dat met de geboortebeperking, enz...
Als Eva op een bepaald ogenblik spreekt over China als een “ontwikkelingsland” en dit in verband met de kansen die ze gekregen hebben om de Olympische spelen te organiseren en nu opnieuw de Expo 2010, valt het me even moeilijk om haar te begrijpen. Zelf maakt ze deel uit van de meer “begenadigde” laag van de bevolking door haar opleiding en haar sociale status. Er ontspinnen zich interessante discussies over het onderwerp. Op dit moment leven 950 miljoen Chinezen rond de armoedegrens waarvan 700 tot 800 miljoen boeren. De rijkeren, zo'n 250 miljoen en meer leven meestal in de steden. Eva ziet de 950 miljoen eerder als een middenklasse met aan de basis een bevolking van ongeveer 10% echte armen die buiten alle werkgelegenheid en sociale voorzieningen vallen. Toch kan ik me niet ontdoen van de indruk dat in het algemeen het sociale systeem beter werkt dan in de meeste ontwikkelingslanden. De plattelandsbevolking en minderheidsgroepen krijgen vaak meer voordelen dan de stadsbevolking. En dan is er nog een klasse van rijken die naar verhouding veel rijker is dan de rijken in onze contreien.
Maar ondanks deze opmerking is Eva iemand die hartstochtelijk houdt van haar land en gelooft in de onafwendbare vooruitgang. Een echte staatsburger die op vragen over de doodstraf reageert met een antwoord: “We gaan die moordenaars toch niet voorzien van eten en logement?” en die een buitenlandse inmenging tijdens de studentenrevolte op het Tian'an Men plein niet uitsluit ...
Er wordt gepraat over Yin en Yang, alom aanwezig in de levensstijl van de Chinezen, de betekenis van kleuren, de veelzijdigheid van de Chinese keuken. Kort samengevat komt haar levensfilosofie neer op deze uitspraak: “Ik geloof in alles en in niets”. Haar humoristische uitleg over de eetgewoonten van Chinezen zal me ook bijblijven. De Chinezen eten alles wat zwemt in het water behalve onderzeeërs, alles wat in de lucht vliegt behalve vliegtuigen, alles op vier poten, behalve tafels.
Ze is dol op theeceremonies die ze samen met haar vrienden thuis houdt en voor ons is het dan ook een aangename ervaring om zelf een traditionele theeproeverij mee te maken in een theezaak van de bovenste plank. Zoals bij de meeste activiteiten is er ook een verkoop gekoppeld aan de demonstratie, een steeds wederkerend fenomeen bij de meeste bezoeken die we afleggen. De handelsgeest is ingebakken in het Chinese volk.
Om nog even de filosofische toer op te gaan: ik werd in China erg aangetrokken door de talrijke Bhoedabeelden in de vele tempels die we bezochten. Nooit voorheen wist ik dat het ronde buikje van Bhoeda ook een onderliggende betekenis heeft. Eva vertelt ons dat een lachende Bhoeda het leed en de miserie van de mensen in zijn buik stopt om vrede en rust te brengen. Sympathieke spirituele leider, niet?

Terracottaleger

Hoogtepunten waren het bezoek aan “de Muur” in de buurt van Beijing en het Terracottaleger in Xian. Het is de eerste keizer van China, Qin Shi Huangdi, die het land na eeuwen van onrust verenigde, die het Terracottaleger en de Chinese muur achterliet toen hij in 210 v. C. stierf. De naam China is overigens ook afgeleid van Qin.
Het is welbekend dat de Chinese muur vanop de maan te zien is, evenals de Belgische verlichte wegen. Het is dan ook indrukwekkend om over dit bouwwerk, dat 6.200 km lang is en wel 1000 wachttorens telt te wandelen. Als een gigantisch grote rups kronkelt het bouwwerk door het landschap, Blijkbaar zouden delen van de muur reeds bestaan hebben als verdediging voor de verschillende koninkrijken voor de vereniging van China. Ze werden later met elkaar verbonden.
In de buurt van Xian ligt het museum van het Terracottaleger. Er zijn vier hallen gebouwd op de vindplaats waarvan in 1 hal de meeste gerestaureerde beelden overeind staan. Het leger bestaat uit 8.000 manshoge krijgers, paarden en wagens. Ze zijn 200 jaar v. C. gemaakt om het graf van de keizer te bewaken. Bij toeval hebben boeren het leger in 1974 ontdekt. De beelden worden stuk voor stuk uitgegraven. De meeste zijn vernield en de brokstukken worden als een puzzel in elkaar gezet. Alle figuren waren oorspronkelijk gekleurd en voorzien van houten speren e.d. maar het hout is in de loop der tijd vergaan en de kleuren zijn verdwenen onder invloed van zuurstof na de opgraving. Men heeft nu een procedé ontwikkeld dat de kleuren kan conserveren. Opvallend is dat alle beelden uniek en heel gedetailleerd qua kleding, riemen en schoeisel zijn. Naar schatting moeten er nog 2.000 beelden worden opgegraven. Men zou denken dat de keizer bij leven met de kunstwerken uitpakte bij vrienden en hoog bezoek. Niets blijkt minder waar te zijn. De makers van de beelden werden zelfs ter dood gebracht om het geheim niet vrij te geven.

Drieklovendam

De 3-daagse cruise op de Tangtze is een welkom rustpunt tijdens de reis, de beklimming van de honderden trappen om de bezienswaardigheden aan oevers van de rivier te bereiken niet meegerekend. We bezoeken prachtige tempels en tuinen, Bhoedha's en mythologische figuren in overvloed. Het hoogtepunt van de cruise is een bezoek aan de Drieklovendam, 's werelds grootste waterkrachtcentrale en dam. De constructie begon in 1994. Bouwkundig gezien was de constructie voltooid op 20 mei 2006, maar zal pas in 2011 volledig operationeel zijn.
De dam is bedoeld om het waterniveau in de rivier, dat in de verschillende seizoenen nogal kan fluctueren, te stabiliseren. Verder moet hij overstromingen tegengaan en elektriciteit opwekken:  een negende deel van China's totale elektriciteitsproductie. Omdat er in Brazilië een dam bestaat die nog iets groter is, leggen de gidsen veel nadruk op de energieopwekking (wel de grootste van de wereld) en de effecten op de waterhuishouding in het stroomgebied van de Yangtze. De Drieklovendam is controversieel omdat, als gevolg van de bouw, één à twee miljoen bewoners uit de lager gelegen gebieden, in wat nu het reservoir is, een andere woonplaats moesten zoeken. De tegenstanders wijzen op een aantal negatieve gevolgen voor het milieu, zowel stroomop- als stroomafwaarts, en op de negatieve sociaal-culturele gevolgen van het project. De bouw van de dam is ook omstreden omdat het stuwmeer een groot aantal steden en unieke archeologische vindplaatsen zal “laten verdrinken”. Tevens zullen alle achtergebleven gebouwen en fabrieken ook voor de nodige watervervuiling zorgen. Het water uit de rivier is inmiddels al niet drinkbaar meer. Toch was het een unieke belevenis om dit groots project te bezoeken.

Shanghai

En dan is er Shanghai, de grootste stad van China. Wat aanvankelijk een klein vissersdorpje was met ook wat textielindustrie, groeide uit tot een havenstad die in 2004 de grootste ter wereld werd en daarmee de positie van Rotterdam overgenomen heeft.
De Bund, een van de belangrijkste toeristische attracties in de stad, omvat een 1.5 km lange promenade tussen de Huangpu-rivier en de Zhongshan Road. De Bund maakte oorspronkelijk deel uit van een Engelse handelsnederzetting. De bebouwing is een mengeling van stijlen van de periode tussen 1880 en 1940. Er waren vooral banken en administratieve diensten gehuisvest. Aan de overzijde van de rivier, in Pudong, springen de hoogste wolkenkrabbers van de stad, en zelfs het land in het oog. De meest opvallende zijn de driepotige Radio en TV toren (468 m) evenals de 420 m hoge Jinmao Toren en de 492 m hoge Finance Tower in de vorm van een flessenopener en tal van andere torens.
Vanuit Shanghai maken we nog een zijsprongetje naar Suzhou, een stad met tuinen en kanalen en een geschiedenis van borduurkunst en 700 jaar zijdeproductie. De tuin van de Meester van de Visnetten is volgens kenners een van de mooiste in zijn soort. We hebben heel wat tuinen gezien tijdens onze reis maar deze is inderdaad erg liefelijk. Ook de zijdefabriek die we bezoeken is bijzonder, het afwinden van de rups cocons is een delicaat werkje waarvan we hier de verschillende productiestadia kunnen zien. Naast kleding is het belangrijkste product het zijden donsdeken dat in China erg in zwang is.
De algemene indruk die China op me gemaakt heeft is goed samengevat in een uitspraak van Deng Xiaoping die na zijn aantreden in 1977 de weg voor hervormingen vrij maakte: "Het maakt niet uit of de kat wit of zwart is, als hij maar muizen vangt". Hiermee wou hij zeggen dat het politiek systeem van ondergeschikt belang is, als er maar resultaten geboekt worden. En neen, niet alles is ideaal maar we hebben kennis gemaakt met een volk dat zwaar aan de weg timmert in dit immense grote land met een buitenmatig grote bevolking.

Bieke Wellens