Moet er nog Goulash zijn?

Zaterdag 23 mei, 8 uur 's ochtends. Uit de meest uiteenlopende hoeken van België druppelen de deelnemers aan de landbouwreis naar Hongarije "Brussels Airport" binnen om elkaar te treffen aan de incheckbalie. De deelnemers hebben allen een band met het landbouwleven, hetzij omdat ze zelf een landbouwbedrijf geleid hebben (of nog steeds leiden) of omdat ze van huize uit vertrouwd zijn met het "boerenleven". Men kan gerust spreken van een gezamenlijke interesse, misschien zelfs passie. Sommigen kennen elkaar van vorige reizen, anderen hebben de reis geboekt met een vriendengroepje, voor enkelen is het de eerste maal dat ze deelnemen aan een landbouwreis.

Bij aankomst in Boedapest, staat een bezoek aan de Burcht en  het Koninklijk Paleis op het programma. Boedapest wordt in twee gedeeld door de Donau.  De Burcht is gebouwd op het heuvelachtig gedeelte Buda,  vanwaar men een panoramisch uitzicht heeft op het vlakke gedeelte "Pest" en ook een prachtig uitzicht op de talrijke bruggen die de rivier overspannen. Na de invasie en de verwoestingen door de Mongolen werd De Burcht in de 13e eeuw gebouwd door koning Bela IV. De stad daaromheen werd versterkt met zware vestingwallen. Het Hongaarse koningshuis vond hier 7 eeuwen lang zijn onderkomen De Burcht werd diverse malen zwaar beschadigd, waarna ze  keer op keer herbouwd werd en voorzien van nieuwe elementen. De Burcht werd een laatste keer grondig verwoest in de strijd tussen de Duitsers en de oprukkende Russen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het Koninklijk Paleis brandde af.  In de jaren daarna is het paleis gerestaureerd maar van het koninklijk interieur bleef weinig over.  Bij de renovatiewerkzaamheden werden onder het paleis de resten  van eerdere burchten  ontdekt.

Dit was onze eerste kennismaking met de geschiedenis van Hongarije. Tijdens onze trip door het land  blijkt dat de talrijke invallen en overheersingen, door o.a. de Turken, de Habsburgers en de dominantie van de Russen die nog zo sterk in het geheugen geprint is , op zoveel diverse aspecten van de samenleving  een stempel gedrukt hebben, het landbouwleven inbegrepen. Onwillekeurig gaan mijn gedachten naar onze vaderlandse geschiedenis. Ons grondgebied werd in de loop der tijden ook platgetreden door overheersers allerhande met als groot verschil dat men in Hongarije slechts 20 jaar verlost is van de laatste inmenging.

De dag wordt feestelijk afgesloten met een cruise op de Donau, er wordt een uitstekende maaltijd geserveerd. Genietend van de avondlijke verlichting van de gebouwen aan de oevers van de rivier en besprenkeld met verschillende glaasjes voortreffelijke Hongaarse wijn ontstaat de gemoedelijke groepssfeer die  tijdens de reis permanent zal blijven aangehouden blijft.

De volgende dag gaat de trip naar Gödöllo, een dertigtal km buiten Boedapest waar we de landbouwfaculteit bezoeken.

Een lieve dame, de woordvoerster van de universiteit,  die me een op een of andere manier doet denken aan "Miss Marple" uit de romans van Agatha Christie, ontvangt ons en doet de geschiedenis van de universiteit uit de doeken. Het zijn de Norbertijnen die in hun atheneum aandacht gaven aan het landbouwaspect van de samenleving en hiermee het fundament legden van de huidige landbouwfaculteit.
Ze vermeldt ook nadrukkelijk dat de school tijdelijk dienst gedaan heeft voor zowel Joodse als Duitse  politieke gevangen die er in vele gevallen ook overleden en begraven zijn. Het ligt haar allemaal zwaar op de maag maar haar ogen lichten op als ze vertelt dat haar vader geologie gestudeerd heeft in Leuven.
 
In Gödöllo bezoeken we ook het bestbewaarde barokke paleis van Hongarije,  waarschijnlijk het meest bekend als het kasteel van de populaire Elisabeth (Sissi) , vrouw van de Habsburgse keizer Frans Jozef I van Oostenrijk. Dit spreekt tot de verbeelding van deelnemers. Vooral  Sissi  hield veel van het buitenverblijf in Gödöllo, waardoor de plaats uitgroeide tot mondain oord voor de Hongaarse adel.

In Hongarije zijn paardestoeterijen en paardenrijderskunsten erg populair en historisch.
Er wordt dan ook volop genoten van het spektakel dat ons aangeboden wordt in het Lázár park gevolgd door een  rijke maaltijd aan Hongaarse specialiteiten. Het is de eerste keer dat Goulash op het menu staat en het zal met de regelmaat van de klok terugkeren. Mij hoor je niet klagen: "lekker, echt lekker!!!". Na een rit met paard en kar blijkt dat in deze stoeterij ook enkele  Mangalica varkens, een typisch Hongaars krulharig ras, verwant aan het Spaanse Ibérico varken, te bewonderen zijn.

Nu we Boedapest verlaten beginnen we aan "het echte werk", landbouwbezoeken "à gogo", een programma doorspekt met commentaren bij de verschillende plaatsjes en streken die we doorkruisen..

We begeven ons eerst richting Balatonmeer om vervolgens naar het  noordelijk massief te rijden, een lange rit die bemoeilijkt wordt door de slechte staat van de secundaire wegen. Na 2 overnachtingen in het stadje Eger rijden we de vlakte in, door de poesta. Hier logeren we in het Szarvas waar we gedurende twee nachten kunnen genieten van het uiterst comfortabele wellnesshotel Liget. In deze immense vlakte groeit het besef dat Hongarije, drie keer zo groot als België, dun bevolkt is met slechts 10.170.000 inwoners. Bovendien neemt de  bevolking  langzaam af door een laag geboortecijfer, een hoog sterftecijfer en een emigratieoverschot. 

Een overzicht :

Het Balatonmeer, gelegen ten zuidwesten van Boedapest, is het grootste binnenmeer van Midden-Europa. Het is 77 km lang en 14 km breed. Het is weliswaar groot, maar ook ondiep. Het is maximaal 11 meter diep, maar op de meeste plaatsen is het niet dieper dan 3 meter. Het water is daardoor snel warm (in de zomer tot 26 graden). Het is voor de Hongaren een uitgelezen plek om de vakantie door te brengen aangezien hun land ingesloten is.
Tijdens de communistische periode was deze plek een ontmoetingsplaats voor families uit Oost en West-Duitsland, aldus konden de Oost-Duitsers het visumprobleem omzeilen.

Tijdens onze trip zullen we twee melkveebedrijven bezoeken waarover we enkel in superlatieven kunnen spreken: groot, groter, grootst.

Het eerste bedrijf, Enyingi Agrár Zrt., gelegen ten zuidwesten van Boedapest, en oorspronkelijk een staatsbedrijf, werd in 1989 een naamloze vennootschap en in 2004  volledig geprivatiseerd.
Enkele cijfers die de omvang van het bedrijf illustreren:  het bedrijf beschikt over 7000 ha, genoeg om in het voedsel te voorzien voor 3000 runderen waarvan 1700 koeien met een productie van 15.000.000 liter per jaar . Dat we de 8 hangars waar de Holstein koeien uit Amerika en Canada gestald zijn niet mogen bezoeken ontlokt bij de bezoekers veronderstellingen uit betreffende voorzorgen op hygiënisch gebied.  De vraag blijft onbeantwoord.  De melkerij waar 64 koeien tegelijk gemolken worden mag wel bezocht worden. Er worden nog heel wat gegevens uitgewisseld. In het bedrijf werken 70 werknemers, het personeel is sedert de communistische periode met 65 % afgeslankt. Per ha ontvangt het bedrijf 110 euro subsidie van Europa en 40% voor de verbetering van de gebouwen. Momenteel is de prijs van de melk 0.23 eurocent  komende van 0,16 in de maand maart. De gemiddelde productie per koe bedraagt 8400 l per jaar  in drie melkbeurten per dag. De grootste bezorgdheid van de bedrijfsleider betreft het feit dat 90 % van de terreinen in handen is van de overheid. Alhoewel ze een contract van onbepaalde duur afsloten blijft enige onzekerheid hen achtervolgen, iets dat alles te maken heeft met het spookbeeld van een  staatsgeleide economie in het verleden. 
 
Het tweede melkveebedrijf annex een kaasfabriek in Gelej, gelegen in de Grote Vlakte, wordt geleid door een kleurrijke bedrijfsleider die zowel bewondering als wenkbrouwgefrons uitlokt bij de deelnemers. Hij beweert dat hij in zijn bedrijf met 1100 runderen waarvan 600 melkkoeien van het ras Fies Holstein een gemiddelde van 36 liter melk per koe/dag haalt (dit met slechts twee melkbeurten per dag) en dat hij geen subsidies van de EU ontvangt. Alhoewel dit bedrijf beschikt over 2500 ha weiland waarvan 200 ha voorbestemd is voor de piscicultuur, een nevenactiviteit, is dit in  Hongarije slechts middelgroot. Een rondleiding in de stallen ontlokt aan de deelnemers bewonderende opmerkingen betreffende organisatie en hygiëne. Er zijn in het totaal 90 werknemers  in het melkveebedrijf en de kaasfabriek.  Het is een familiebedrijf , waarvan 51 % in eigen bezit is en 49% aandelen in de handen van familie en vrienden.  

De kaasfabriek vindt haar afzet zowel op de locale als de buitenlandse markt. Het zakencijfer is het laatste jaar met 30% gestegen, ondanks de crisis op de locale markt. Een van de vragen die we regelmatig stelden betreft de verloningdienste van de werknemers. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat dit vaak als een onfatsoenlijke vraag ervaren werd en het antwoord was steevast: "dat kan variëren".
Met wat aandringen  kwam het bedrag van 1000 euro bovendrijven wat vergeleken met een gemiddeld inkomen van 660 euro per inwoner in Hongarije veel is.  Een moeilijk te achterhalen kwestie...

Het bezoek aan het onderzoekscentrum in de wijncultuur gelegen  in het heuvelgebied van Eger-Tokaj, een streek in het noorden begrensd door Slowakije en in het zuiden door de Hongaarse laagvlakte wordt voorafgegaan door een bezoek aan het stadje Eger. De derde stad van het land die sinds haar ontstaan een belangrijk religieus centrum is ademt tegelijkertijd rust uit maar ook welvaart door de wijnbouw in de streek. De stad is bekend  om de Ottomaanse minaret, de Basiliek en vooral de Burcht.
Een verhaal  dat vooral bij de vrouwelijke deelnemers indruk maakt gaat over een grote Turkse legermacht die de Burcht in 1552 omsingelde. De  verdedigers van de burcht,  amper 1000 mensen geholpen door vrouwen en kinderen vochten succesvol tegen een overmacht van 8.000 Ottomaanse soldaten. De vrouwen en kinderen stortten kuipen kokend water en teer op de belegeraars. Hierdoor kon de Turkse overwinning met een halve eeuw uitgesteld worden. Een Turks bad van het begin van de zeventiende eeuw getuigt van de 100 jaar durende  Turkse aanwezigheid.

In het onderzoekscentrum worden we ontvangen door een dynamische directeur, nieuwe stijl, van de jonge generatie. Hij studeerde in Montpellier en deed ervaring op in de streek van  Roussillon. Hij beschrijft zijn taken die gaan van het selecteren van nieuwe variëteiten tot contacten met buitenlandse onderzoekscentra.
Hij vertelt over  de bijzondere reputatie van de Tokajerwijnen die niet alleen "de koning van de wijnen" maar ook "de wijn der koningen" genoemd worden. Franse, Engelse, Russische machthebbers en Paus Pius I waren aanbidders van deze edele zoete wijn, de Aszú.
Tijdens de  lange, warme zomers in  de Tokaj-regio laat men de druiven bijna overrijp worden. Pas laat in oktober worden de op "het randje van" rotte druiven geoogst.  Verder heeft de wijn zijn karakteristieke smaak te danken aan de edelschimmel die op de muren van de kelders groeit en een weldadig effect heeft op de rijping van de wijn. Ook  Egri Bikavér:, stierenbloed uit Eger, een robuuste rode tafelwijn is internationaal bekend.. Deze wijn bestaat uit het sap van vier druivensoorten. Het verhaal gaat dat door het drinken van deze wijn,die zou aangelengd zijn geweest met stierenbloed, de mannen van Eger  weer op krachten kwamen in de strijd tegen de  Turken.
Op de "gretige" vraag van een deelnemer of de kilometerslange wijnkelders rond Eger ook volgestouwd zijn met wijn schudt onze gastheer glimlachend en ontkennend het hoofd en nodigt ons uit op een voortreffelijke wijnproeverij.

Vlakbij Szentes bezoeken we Hungerit, een pluimveeslachterij met als specialiteit ganzenlever.
Het bedrijf werkt met twee slachtlijnen, eentje uitsluitend voorbestemd voor kippen, een andere gecombineerde lijn voor de magere en de vette eend en magere en vette ganzen.
Drie afdelingen van afgewerkte producten maken het plaatje compleet van een bedrijf dat 1400 mensen tewerk stelt en die per jaar .45.000 ton verwerkt, waarvan 9.500.000 kippen, 800.000 ganzenlevers, 500.000 magere ganzen en 5.0000.0000 eenden.
We worden rondgeleid door een jonge en bekwame, vrouwelijke exportmanager die uitstekend Frans spreekt in de afdeling waar de ganzenlever ontaderd wordt (uitsluitend vrouwen omwille van hun slanke vingers), vervolgens naar de versnijding en selectie van de ganzenlever in functie van de vraag van de klant. Bij het einde van ons bezoek verzeilen we in de versnijdingszaal van kippen waar met een uiterst modern computergestuurd systeem 45000 kippen per uur versneden worden.
Ons bezoek wordt afgesloten met een degustatie van ganzenlever die in melk werd gemarineerd en vervolgens in de oven gebakken. We krijgen 3 sneden voorgeschoteld met een heerlijk glaasje Tokajer en wie dacht dat het daarmee afgelopen was.... Dit was slechts het voorgerecht van een stevige maaltijd.

In Szilvásvárad  bezoeken we een lippizanerstoeterij.  De lippizanerpaarden zijn vaak schimmel/wit. Een schimmel is een paard dat wordt geboren met een donkere vacht, maar dat met het ouder worden een steeds wittere of grijzere vacht verkrijgt.
We bezoeken het museum met paardenkoetsen voor agrarisch gebruik,  als transportmiddel en voor paardenwedstrijden. Met koetsen getrokken door de lippizanerpaarden rijden we naar een weide waar merries met hun jonge veulens grazen, een prachtig bijna idyllisch schouwspel. 
 
Bij het bezoek van de  "grijze runderen" in de poesta  worden we opgewacht door een imposante boer en zijn zoon die voor de gelegenheid zijn traditionele kledij uit de kast gehaald heeft. Hij draagt zijn steentje bij in het herfokprogramma van het grijze rund dat al ruim duizend jaar op de uitgestrekte poesta graast maar met uitsterven bedreigd was. Zowel 's zomers als in de winter graast het robuuste rund buiten en verdraagt de hitte en de koude. Het vlees smaakt uitstekend en is van zeer goede kwaliteit. Een stier waarvan de afstand tussen de twee uiteinden van de horens 1,5 m bedraagt mag de show stelen.
We worden vergast op de pikante salami gemaakt van grijs rundsvlees met het obligate glaasje abrikozengenever. De worsten die te koop zijn gaan vlotjes van de hand.

Als we de voorlaatste dag weer richting Boedapest stevenen, bezoeken we het stadje Kescskemét, bekend om de abrikozenbrandewijn, het fraaie versierde stadhuis met klokkenspel en de beroemde muziekpedagoog Kodaly. In de laatste stoeterij die we bezoeken laat een  boze kalkoen duidelijk blijken dat we het erf beter verlaten. Zou het tijd zijn om naar huis te gaan? Toch niet voor we nog een leuke afscheidsavond in Boedapest  bij de zigeuners met een humoristische show meemaken. 
 
Op de laatste dag bezoeken we de overdekte markt in Boedapest. De grote, elegante markthal werd reeds gebouwd in 1879. Hij herbergt ± 180 winkels. Naast de paprika in alle kleuren en maten  vallen vooral de slagerswinkels op waar men verse ganzenlever kan kopen naast het product in blik. Ook kaviaar en de Tokaji aszu (wijn) behoren tot de lekkernijen  Boven in de hal zijn vooral toeristenwinkels gevestigd waar in laatste instantie nog snel wat souvenirs gekocht worden.

Ik zou dit reisverslag willen beëindigen  met het enige woord dat ik uit de Hongaarse taal onthouden heb, een taal die geen enkele overeenkomst heeft met andere Europese talen en die enkel aanleunt bij Fins-Oegrische talen. "Köszönöm" of dank u aan alle deelnemers die mij begeesterd hebben met hun levendige interesse voor het landbouwleven en gevoel voor humor.