Speyebekken buffert 84.000 m³ water
Water dat vroeger ongebruikt wegstroomde via de Speyebeek, krijgt voortaan een tweede leven. In Kortemark namen 5 landbouwers, groenteverwerker Verduyn en Wienerberger eind vorige maand het Speyebekken in gebruik. Dat is een waterbuffer van 84.000 m³ die groevewater lokaal opslaat voor hergebruik in landbouw en industrie.
Het nieuwe Speyebekken ontstond zowat 5 jaar geleden vanuit een opvallende vaststelling. Groenteverwerker Verduyn verbruikt voortdurend veel water voor het wassen en verwerken van groenten en gebruikt daarvoor relatief duur leidingwater. Baksteenproducent Wienerberger, een van de buurbedrijven van Verduyn, pompt jaarlijks tot 100.000 m³ groevewater op bij de ontginning van klei. Dat water werd tot nu toe ongebruikt afgevoerd naar de Speyebeek.
"Het deed pijn aan het hart om perfect bruikbaar water te zien weglopen naar zee, waar het ongebruikt verloren gaat, terwijl er tijdens warme zomermaanden net een grote waterschaarste heerst. Daaruit ontstond dit projectidee en dankzij deze samenwerking kunnen we het water lokaal benutten en onze productie verduurzamen”, duidt Daniël Verduyn, oprichter van de Group Verduyn.
Wat begon als een gesprek tussen beide bedrijven groeide, met ondersteuning van Inagro en VITO Kennispunt Water, uit tot een groot project. Op een terrein van Wienerberger dat de eerste decennia niet ontgonnen zal worden, ligt voortaan een waterbuffer van 84.000 m³, goed voor een oppervlakte van ongeveer 4 voetbalvelden en een waterhoogte van 8 m. Het bassin ligt half verzonken. De taluds werden aangelegd met de uitgegraven aarde. Na zowat 3 wintermaanden zou het bassin al ‘vol’ kunnen gelopen zijn.
Samen investeren in waterzekerheid
Het project omvat, naast het waterbekken, ook een pomphuis en een leidingnetwerk dat het water verdeelt naar de verschillende gebruikers. Zowel Verduyn en Wienerberger als de 5 landbouwers hebben recht op een afgesproken deel van het voorradige water. Verduyn zal het groevewater opzuiveren tot leidingwater en ziet met deze extra voorraad water toekomstige uitbreidingen in het vooruitzicht. Voor de landbouwers, die samen een volume van 40.000 m³ kunnen afnemen, wordt nog een lagedrukleidingnet van ongeveer 4 km aangelegd tot op hun bedrijven.
De aanleg van het bekken, het pomphuis en het leidingnetwerk vertegenwoordigt een investering van ongeveer 1 miljoen euro. Het project kreeg steun vanuit de Vlaamse
De nood aan dergelijke alternatieve waterbronnen wordt steeds groter. In West-Vlaanderen kregen landbouwers de voorbije 10 jaar al 8 keer te maken met captatieverboden op onbevaarbare waterlopen, net op momenten dat de watervraag in de landbouw het hoogst is.
Van levensbelang voor bedrijven
"Voor ons als landbouwers betekent het Speyebekken dat we ook in droge zomers kunnen rekenen op voldoende water. Dat geeft rust en zekerheid voor onze teelten, komt de kwaliteit ten goede en verhoogt de kans op een goede oogst”, zeggen Kris en Klaas Soenen. Klaas nam in 2021 het bedrijf over van zijn vader Kris. Ze telen op 3 km van het bassin onder meer aardbeien in volle grond en op substraat, aardappelen en witloof.
“Dit project is van levensbelang voor ons bedrijf. De garantie op water in dergelijke volumes maakt dat we minder stress zullen hebben in een lange, droge en hete zomer zoals we die gehad hebben. Deze zomer was het de hele tijd uitkijken waar je aan hoeveel water kon geraken en aan welke teelt je dat kon geven. Op het bedrijf zullen we zelf ook nog investeren in een grotere watervoorraad. Dit nieuwe bekken vermindert bovendien de concurrentie aan de waterlopen. Als er nog geen captatieverbod is, kan het al eens druk zijn op de plekken waar je water kan inslaan. En een leiding tot waar het water ingezet wordt, is bovendien logistiek en financieel interessanter dan een loonwerker in te zetten om water op de akkers te brengen”, vertellen vader en zoon.
“De landbouwers uit de onmiddellijke omgeving werden aangebracht door Verduyn, maar zijn niet allemaal leveranciers van het wortelverwerkende bedrijf. Er zit bijvoorbeeld ook een melkveehouder bij. Als alles operationeel is en blijkt dat er nog marge is om er bijvoorbeeld een extra landbouwer bij te nemen, kan eventueel bekeken worden hoe en onder welke voorwaarden dat zou kunnen. Maar zover zijn we nog lang niet”, zegt watermakelaar Dries Mergaert van Inagro.
Win-win voor landbouw en industrie
Voor Verduyn biedt het project een bijkomende en duurzame waterbron. Het bedrijf kan zijn afhankelijkheid van leidingwater verminderen en bouwt tegelijk extra zekerheid in voor toekomstige groei.
Voor Wienerberger krijgt groevewater dat vroeger werd afgevoerd naar de Speyebeek een nuttige bestemming. Tegelijk heeft het bedrijf zo een extra waterbuffer voor de toekomst. "Voor ons is dit project een logische stap in ons duurzaamheidsdenken. We gebruiken een waterstroom die al aanwezig is, maar die voordien geen waarde had. Door samen te werken met andere partners vult het water meerdere noden in en verhogen we de efficiëntie van het hele watersysteem. Duurzaamheid is verder kijken dan je eigen perceel. Wat goed is voor je buur, is ook goed voor jezelf”, zegt Caroline Van de Velde, CEO bij Wienerberger.
De voordelen reiken verder dan de betrokken partners. Dankzij de continue aanvoer van groevewater zal jaarlijks ongeveer 130.000 m³ water duurzaam worden benut, terwijl het bekken zelf een opslagcapaciteit heeft van 84.000 m³. Zo vermindert de druk op hoogkwalitatief leidingwater en grondwater en wordt meer oppervlaktewater beschikbaar gehouden in de regio.
Voorbeeld voor de toekomst
Volgens gedeputeerde Bart Naeyaert toont het Speyebekken hoe bedrijven, landbouwers en overheden samen oplossingen kunnen uitwerken voor de wateruitdagingen van morgen. “Ik ben al 20 jaar gedeputeerde in West-Vlaanderen. Tot een paar jaar geleden waren we vooral bezig met wateroverlast, een teveel aan water. Sinds 2017 praten we steeds vaker over droogtes. Projecten zoals het Speyebekken tonen dat samenwerking loont. Er valt genoeg water uit de lucht. We moeten het alleen lokaal kunnen vasthouden en slim hergebruiken. Zo versterken we zowel onze weerbaarheid tegen droogte als onze waterzekerheid op lange termijn", zegt Naeyaert. Hij meldt dat er nog meer gelijkaardige projecten bekeken worden. Aan de regionale luchthaven van Wevelgem zou het water van een tunnel kunnen gebufferd en hergebruikt worden.
Weersextremen zijn het nieuwe normaal
Voor Dries Mergaert, watermakelaar bij Inagro, ligt de kracht van het project vooral in de samenwerking tussen verschillende partners. "Het Speyebekken toont niet alleen wat mogelijk is, maar ook wat nodig is om dergelijke projecten te realiseren. Samenwerking, vergunningen en financiering vragen tijd en inspanning, maar maken het mogelijk om grotere investeringen te realiseren en beschikbare waterbronnen efficiënter te benutten. De vraag naar water bestaat en stijgt exponentieel. De weersextremen zijn het ‘nieuwe normaal’ geworden."
“We moeten onze mindset wijzigen en overtollig water tijdens de winter vasthouden in plaats van afvoeren. Waterbekkens kunnen doorheen gans Vlaanderen worden aangelegd om ons te wapenen tegen zowel droogte als wateroverlast”, besluit Charlotte Boeckaert van VITO Kennispunt Water. Zij hoopt dat dit project navolging krijgt op andere locaties in Vlaanderen.
