Boerenstrijders verzamelen aan de Boerentoren tegen landroof
Een zestigtal boeren, boerinnen en sympathisanten trotseerden op 18 april het regenweer om in de schaduw van de Boerentoren een lans te breken voor de boerenlandbouw. “Overheden en bedrijven schenden constant de rechten van landbouwers. Wij willen die terug afdwingen.”
Gezang weerklinkt tussen de infostanden naast het standbeeld van de schilder Pieter Paul Rubens op de Groenplaats in Antwerpen. Er wordt hutsepot uitgedeeld, en kinderen en volwassenen doen aan kermisspelen.
Het is geen scène van een kermis, maar een actie georganiseerd door Mobilisatie Boerenlandbouw (MoBo), Boerenforum en de Landbouwbrigades in het kader van de 30ste Internationale Dag van de Boerenstrijd op 17 april.
Ze voeren actie voor het recht op land, voedsel en een waardig boerenbestaan. Bij de infostanden vonden voorbijgangers infobrochures over de boerenstrijd en konden ze brieven schrijven om kleinschalige landbouwers te bedanken. De hutsepot werd gemaakt van groenten rechtstreeks van de boer. En het doel van het kermisspel was om ‘verzetspatatjes’ door de mond van het driekoppige monster van de agro-industrie, het kapitalisme en de politiek te smijten (elke gelijkenis met wetenschappers, ondernemers en landbouwministers was toevallig, liet ik me vertellen). De buik van het monster was een piñata gevuld met landbouwgrond.
De mobilisatie in het kader van de Internationale Dag van de Boerenstrijd bleef niet beperkt tot deze ene actie. Wereldwijd en ook in ons land werd er actie gevoerd. Zo trokken een honderdtal Belgische, Franse en Braziliaanse betogers op 17 april door Brussel tegen het handelsverdrag tussen de Europese Unie en de Mercosur-landen. De betogers noemden het handelsverdrag een geschenk voor de agro-industriegiganten.
17 april is een dag van strijd, maar ook van herinnering. “We herdenken de 21 Braziliaanse boeren die in 1996 vermoord zijn omdat ze hun grond verdedigden”, legt Kato Demeester van MoBo en Boerenforum uit. “Maar overal vieren we ook de passie van boeren met een hart voor grond, voor de gemeenschap en voor goed eten.”
Geen ver-van-mijn-bedshow
Een van de actievoerders in Antwerpen is groente- en kruidenteler Lien Vrijders. Lien noemt de landbouw immers haar beroep, maar net zo goed een vorm van activisme. Als het aan haar lag, was iedereen zaterdag 18 april aanwezig op de Groenplaats om voor de boeren op te komen. “Omdat er nog maar weinig mensen boer zijn, lijkt het misschien een ver van-van-mijn-bedshow, maar iedereen eet elke dag. En wat we eten, maakt ons tot wat we zijn. We zijn allemaal op die manier verbonden met de boer.”
Bovendien heeft hoe we ons voedsel produceren een enorme impact op de planeet. “En dus op de toekomst van iedereen. Om de grote problemen van vandaag aan te pakken, moeten we naar de landbouw kijken.” Zelf zegt Lien aan ‘herstellende landbouw’ te doen, waarmee ze bedoelt dat ze door te boeren problemen oplost.
Een strijd voor iedereen
Boerenstrijd is inderdaad een strijd voor iedereen, legt Douwe De Vestele van CSA-boerderij Rawijs en lid van MoBO uit. In de eerste plaats is het een strijd voor boeren en boerinnen. “Zij zitten tussen hamer en aanbeeld van de markt. Aan de ene kant worden wij en onze grond verslaafd gemaakt aan chemische producten die we niet nodig hebben. Aan de andere kant krijgen wij onze eigen producten niet verkocht.”
De toeleveranciers en de afnemers, zeg maar de agro-industrie, duwen landbouwers de dieperik in. “Het gaat om een heel netwerk rond landbouwers die de winsten opstrijken. Kijk maar naar de aardappelbedrijven in West-Vlaanderen. Dat zijn miljardenbedrijven, maar wij krijgen onze aardappelen niet verkocht.”
Douwe zegt dat het ook een strijd is voor iedereen die wil weten wat ze eten. “Voor iedereen die het beu is dat multinationals hen bucht verkopen, die het beu is dat ze, zonder dat ze het weten, vergiftigd worden door chemische stoffen als PFAS.”
Boerenlandbouw als alternatief
Als alternatief schuiven de actievoerders de boerenlandbouw naar voren. “De wereld staat in lichterlaaie. Boerenlandbouw geeft een concreet handelsperspectief voor iedereen dat begint bij je bord”, aldus Douwe.
Boerenlandbouw is lokale landbouw die zorg draagt voor de bodem en de natuur, voor de mensen om je heen, en die niet produceert voor de wereldmarkt of export, legt Douwe uit. “Maar ze draagt ook zorg voor de boer en boerin. De economische situatie nu is voor veel boeren en boerinnen onhoudbaar. Van de boerderijen die in de jaren 30 bestonden, blijven er nog maar 5% over. We worden allemaal uitgeperst, gedwongen om groter te worden en om meer te produceren. Dat zou dan voor economische stabiliteit moeten zorgen, maar op deze manier komen we er duidelijk niet. Boerenlandbouw daarentegen betekent een sociaal rechtvaardig en financieel stabiel leven voor boeren en boerinnen.”
Die definitie klinkt op het eerste zicht als agro-ecologie, maar de actievoerders spreken zelf liever over boerenlandbouw. “Agro-ecologie is gecoöpteerd door grote bedrijven die uit zijn op winst en efficiëntie”, legt Kato uit.
Symboliek van de Boerentoren
De locatie van de actie, in de schaduw van de Boerentoren, is niet toevallig gekozen, maar erg symbolisch voor de boerenstrijd. “De Boerentoren is in de jaren 30 gebouwd met het gestolen spaargeld van boeren uit de Middenkredietkas van Boerenbond”, aldus Kato. “Veel boeren hebben hun spaargeld nooit teruggezien, waardoor duizenden boerderijen zijn gesneuveld.”
De Boerentoren staat in de ogen van de actievoerders dan ook als een grafmonument voor de vele gevallen boerderijen van de afgelopen 100 jaar. “Maar er zitten ook barsten in de toren, waarin wij verder proberen te boeren en te strijden voor de boerenlandbouw.”
De Boerentoren is nog voor een andere reden symbolisch voor de manier waarop de rechten van landbouwers in Vlaanderen geschonden worden. Het gebouw werd in 2020 verkocht aan ondernemer Fernand Huts, die zelf in 2016 450 ha landbouwgrond kocht van de stad Gent.
“Mensen met veel geld, zoals Huts, kopen landbouwgrond op en wachten tot de grond nog meer waard is om die door te verkopen”, zegt Douwe. Volgens Kato gaat het om landroof: “Gemeentes en grote bedrijven bedisselen in de achterkamertjes akkoorden die technisch gezien legaal zijn, maar waardoor land wordt weggenomen van boeren die al jaren bezig zijn met de bodemvruchtbaarheid van dat stukje grond.”
Dergelijke ongebreidelde grondspeculatie jaagt ook de prijs van landbouwgrond de hoogte in, waardoor die onbetaalbaar wordt voor (jonge) boeren. “Landbouwers die op pensioen gaan, vinden niemand meer om hun boerderij aan te verkopen, omdat de grond gewoon te duur wordt”, zegt Kato. “Dat terwijl er een resem landbouwers klaar staan, heel wat Landwijzerstudenten bijvoorbeeld, die willen beginnen met boeren, maar die omwille van de enorm hoge grondprijzen in Vlaanderen gewoonweg niet aan grond geraken.”
Het is dramatisch gesteld met het recht op grond in Vlaanderen voor (jonge) landbouwers, zeggen de actievoerders, terwijl het nochtans is vastgesteld in de VN-verklaring voor de rechten van boerinnen en boeren uit 2018. Dat landbouwers internationaal beschermde rechten hebben, is de verdienste van de internationale beweging voor kleinschalige landbouwers, Via Campesina, waar Boerenforum lid van is.
Overheden en bedrijven schenden dus constant de rechten van landbouwers en landwerkers, zegt Kato. Boerenlandbouw is dan ook een politiek geladen begrip. “Het gaat over het recht op grond en kennis, lokale gemeenschappen en tradities, en voedselzekerheid. We willen samen nadenken over hoe wij autonoom en solidair een netwerk kunnen organiseren onder boeren en iedereen met een hart voor landbouw, om die rechten terug af te dwingen, los van wat het beleid aan het doen is.” De officiële instanties pakken het toch maar verkeerd aan. “We willen laten zien dat boerenlandbouw beter werkt.”
