Nederlandse regering stelt ingrijpend stikstofpakket voor
De Nederlandse regering stelde op 26 juni een nieuw maatregelenpakket voor inzake stikstof. Dat focust vooral op melkveebedrijven, al zijn er ook doelstellingen voor mobiliteit en industrie. Het Nederlandse wetsvoorstel met de nieuwe stikstofdoelen wordt in oktober naar de Tweede Kamer gestuurd waar de minderheidsregering moet rekenen op de steun van 1 of meer oppositiepartijen.
Het pakket van de Nederlandse regering bestaat onder meer uit doelen op bedrijfsniveau, een norm voor een betere balans tussen koeien(mest) en land, extra maatregelen in gebieden waar de natuur het meest onder druk staat en investeringen in natuurherstel. Ook voert de Nederlandse regering zo snel mogelijk een juridisch houdbare rekenkundige ondergrens in. Salderen (verrekenen van nieuwe stikstofuitstoot tegen een vermindering van bestaande stikstofuitstoot) kan bijdragen aan het vergunnen van nieuwe projecten.
Norm per bedrijf
Nederland voert normen in waarmee boeren zelf kunnen sturen op het verlagen van de stikstofemissie. Voor de melkveehouderij wordt deze norm vastgesteld op 0,164 kg ammoniak per fosfaatrecht in 2035. Voor de pluimvee-, varkens- en kalverhouderij volgen de normen begin 2027. De norm is gebaseerd op wat ondernemers met de best beschikbare technieken realistisch kunnen bereiken op hun bedrijf, bijvoorbeeld door aanpassingen aan de stal of aan het voer. Daarmee wordt een belangrijk deel van de landbouwopgave gerealiseerd. Het overige deel wordt ingevuld met het verminderen van de aanwending van mest, extensivering, vrijwillige beëindigingen en afroming van dierrechten bij overdracht buiten familieverband. De bedrijfsnormen geven aan hoeveel uitstoot in 2035 nog zal toegestaan zijn. Ondernemers die de afgelopen jaren al stappen hebben gezet, zien die inspanningen daarin terug. Tegelijkertijd kunnen boeren rekenen op steun om aan de normen te voldoen. Voor aanpassingen van onder meer stallen en voer, is in Nederland 2 miljard beschikbaar. Er komt een grondgebondenheidsnorm van 2,6 grootvee-eenheid per ha. Veehouders kunnen daarvoor samenwerken met akkerbouwers.
Aanvullende zones rond natuur
Er worden aanvullende maatregelen genomen waar de natuur dat het hardst nodig heeft. Daarbij gaat het niet alleen om stikstof, maar ook om verdroging, versnippering van natuur en de waterkwaliteit. Naar verwachting is voor ongeveer 100 stikstofgevoelige natuurgebieden in Nederland een aanvullende zone nodig. Voor zowat 15 van deze gebieden geldt een zone van 1.000 m en voor de andere gebieden gaat het om een zone van 500 m. Voor industriële piekbelasters in de zones komt er een afzonderlijke aanpak. In de zones komt een aanpak die een verdere verslechtering van de natuur, water- en bodemkwaliteit tegengaan. In deze gebieden blijft er volgens de Nederlandse regering ruimte voor extensieve landbouw.
Het ondersteunende pakket voor boeren omvat onder meer de herwaardering van landbouwgrond, een regeling voor extensieve bedrijfsvoering en ondersteuning voor omschakeling naar biologische landbouw. Hiervoor is 9 miljard euro beschikbaar.
Industrie en mobiliteit
Ook de industrie en de mobiliteit leveren een forse bijdrage: 50% stikstofreductie in 2035. Een belangrijk deel van die reductie wordt gehaald via klimaat- en milieubeleid. De Nederlandse regering maakt 250 miljoen euro vrij voor stikstofmaatregelen die effectief bijdragen aan stikstofreductie in de Natura 2000-gebieden en die snel uitvoerbaar zijn. Zoals een zoneringsaanpak voor industrie rondom kwetsbare natuurgebieden, schonere bouw en binnenvaart en een nieuwe openstelling van de regeling Beperking Ammoniakemissie Industrie.
Ook supermarkten en andere ketenpartijen zijn een onmisbare schakel in de veranderingen waar we voor staan. Een grotere vraag naar biologische producten is essentieel voor het succes van de omschakeling naar biologische landbouw. Boeren die willen omschakelen hebben vertrouwen nodig in een structurele en significante groei van die vraag. Daarom wil de Nederlandse regering vóór 1 april 2027 harde afspraken maken met supermarkten en verwerkers; lukt dat niet, dan volgt wettelijke stimulering vanaf 2029. De overheid in Nederland neemt het voortouw hierin door meer biologisch en duurzaam voedsel te gaan inkopen.
Protest op komst
De landbouwplannen van het kabinet zijn volgens de Nederlandse BoerBurgerBeweging (BBB) - die in de vorige Nederlandse regering zat - een frontale aanval op de Nederlandse landbouw. “Minister Jaimi van Essen zet met zijn plannen de sloophamer op boerengezinnen en stevent af op een beleid dat de veehouderij, het platteland en de voedselproductie blijvend beschadigt”, zegt Caroline van der Plas van BBB.
“Boeren hebben de trekkers al gestart en de BBB steunt de boerenprotesten die zich ongetwijfeld zullen ontketenen. Deze plannen betekenen een halvering van de veestapel en daarmee het verdwijnen van opnieuw duizenden familiebedrijven. Bufferzones van 500 meter en 1 kilometer, samen met nieuwe normen voor grondgebondenheid, betekenen voor vele duizenden boerenbedrijven de nekslag”, zegt Caroline van der Plas.
Volgens BBB komt hiermee opnieuw een beleid terug dat is gebaseerd op een al jaren durende stikstof-obsessie. “Europa vraagt helemaal niet om stikstofreductie als doel op zichzelf voor natuurherstel. In Nederland wordt stikstof opnieuw gebruikt als instrument om de landbouw uit ons land te jagen. Dit is een politieke aanval op onze boeren. Achter woorden als ‘transitie’, ‘perspectief’ en ‘duurzaamheid’ schuilt opnieuw dezelfde boodschap: boeren moeten kleiner worden of verdwijnen. En de gevolgen beperken zich niet tot de landbouw. Ook toeleveranciers, loonwerkers, transportbedrijven, de voedselverwerkende industrie en hele regio’s worden hier het slachtoffer van de stikstofwaanzin. Boeren zijn niet boos omdat zij niet willen veranderen. Zij zijn woedend omdat zij keer op keer worden bedrogen. Investeringen die gisteren nog werden aangemoedigd, blijken vandaag ineens niet meer te voldoen. Met iedere boer die verdwijnt, verdwijnt ook het vertrouwen in de overheid.”
“Dit kabinet helpt Nederland op alle mogelijke manieren naar de knoppen. We zijn het lachertje van Europa. Niemand begrijpt waar dit kabinet mee bezig is. Dit gaat over de toekomst van onze voedselproductie, onze familiebedrijven, onze dorpen en ons landschap. Wanneer een boerderij verdwijnt, verdwijnt niet alleen een ondernemer, maar ook een gezin, vakmanschap, voedselzekerheid, werkgelegenheid en een stuk van de Nederlandse identiteit.”
Onbegrijpelijk en disproportioneel
Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland, de grootste ondernemers- en werkgeversorganisatie voor boeren en tuinders in Nederland, stelt dat enkele maatregelen echt anders moeten. “Voor cruciale maatregelen in dit pakket geldt dat de keuze onbegrijpelijk en disproportioneel is. Zoals de omgang met zonering rondom natuurgebieden en de voorgestelde uitwerking van grondgebondenheid. Dat zijn pijnlijke maatregelen waarvan volstrekt onduidelijk is hoe ze aansluiten en optellen tot de doelen die gehaald moeten worden”, zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans.
Tegelijkertijd worden in het pakket volgens LTO ook de eerste goede stappen gezet om tot beter werkbaar beleid te komen. “Het uit de wet halen van de kritische depositiewaarde (KDW), het invoeren van een rekenkundige ondergrens en het (gefaseerd) loskomen van de vergunningverlening zijn belangrijke randvoorwaarden om uit de stikstofcrisis te komen. Positief is ook dat het kabinet de feitelijke staat van de natuur beter wil meten en aan terreinbeherende organisaties resultaatverplichtingen voor natuurherstel op gaat leggen”, stelt LTO in een reactie.
“Emissiereductie en vergunningverlening moeten hand in hand gaan. In de voorgestelde plannen staat niet wanneer vergunningverlening daadwerkelijk mogelijk wordt. Terwijl de doelen voor 2035 vaststaan en de sector daaraan gehouden wordt. Het tempo van de vergunningverlening moet omhoog, er moet nog veel onduidelijkheid worden weggenomen en een aantal voorstellen moet echt worden ingetrokken en veranderd”, besluit LTO.
Plannen komen hard binnen
“Deze plannen komen voor veel jonge boeren hard binnen. Maatregelen inzake grondgebondenheid en Natura 2000-gebieden zorgen voor een zeer zware last op de schouders van jonge boeren, zegt Gerben Boom, voorzitter van het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) Tegelijkertijd ziet NAJK dat op belangrijke punten stappen in de goede richting zijn gezet. Zo krijgen vergunningverlening en de legalisering van PAS-melders en interimmers een duidelijke plek. “Het kabinet heeft op een aantal belangrijke punten onze inzet overgenomen. Dat is een belangrijke stap en laat zien dat onze inbreng ertoe doet. Tegelijkertijd leggen deze plannen zware opgaven bij jonge ondernemers. De verdere uitwerking moet nu bewijzen dat zij ook daadwerkelijk de ruimte krijgen om te blijven ondernemen, investeren en het bedrijf over te nemen.”
De voorgestelde grondgebondenheidsnorm van 2,6, zonder een logische koppeling aan doelsturing voor waterkwaliteit, is volgens NAJK onbegrijpelijk en raakt de Nederlandse melkveehouderij onnodig hard. Ook de voorgenomen zonering van 500 tot 1.000 m rondom Natura 2000-gebieden is een ingrijpende en verstrekkende opgave. NAJK ziet de invoering van de ondergrens en het delen van de verantwoordelijkheid met industrie en mobiliteit als positieve elementen.
Gemengde gevoelens in biosector
Biohuis, de Nederlandse vereniging van biologische boeren en tuinders, kijkt met gemengde gevoelens naar de nieuwe Nederlandse stikstofplannen. Deze organisatie had meer verwacht van de concreetheid en het tijdpad voor het loskomen van de vergunningverlening. Positief is voor Biohuis dat bij de stikstofaanpak de biologische landbouw wordt gezien als oplossing rond kwetsbare natuur- en watergebieden. Door de ingezette koers zal de biologische sector naar verwachting sterk groeien. Tegelijkertijd leven onder biologische boeren zorgen over de gevolgen van die snelle groei voor de balans tussen vraag en aanbod. Gezien de door de overheid gewenste en verwachte snelle groei van het aanbod van biologische producten, vindt Biohuis het voor biologisch voorgestelde budget volstrekt onvoldoende en roept het de overheid op dit te verhogen.
Modellenwerkelijkheid
Landbouworganisatie Agractie is veel minder positief. De aangekondigde plannen zijn volgens Agractie desastreus voor de Nederlandse veehouderij. “Het kabinet wil de kritische depositiewaarde (KDW) uit de wet halen. Dat lost de vergunningenproblematiek niet op. Wij zijn voorstander van het schrappen van de huidige KDW-doelstellingen, maar niet van het vervangen daarvan door wettelijke emissiereductiedoelen. Daarmee wordt de ene modellenwerkelijkheid enkel vervangen door een andere”, stelt Agractie.
“Op het eerste oog lijkt het dat er miljarden euro’s naar de agrarische sector worden gesluisd om de sector perspectief te bieden. Maar schijn bedriegt. Een groot deel van het geld gaat naar stoppers en niet naar bedrijven die willen ontwikkelen en/of verduurzamen. Weliswaar wordt er ook geld uitgetrokken voor verduurzaming, maar daarbij is het nog maar de vraag of en wanneer bedrijven vergunningen kunnen krijgen voor technische innovaties”, zegt Agractie. Volgens Agractie wordt het een ‘hete’ zomer. Dan niet (alleen) door de hoge temperaturen, maar wel door protestacties.
Juridische chaos en onteigeningen
Volgens Farmers Defence Force (FDF) leiden de nieuwe stikstofplannen tot een ongekende juridische chaos en onteigeningen. Deze organisatie spreekt over een onuitvoerbaar en onhaalbaar stelsel van regels. “De invoering van een harde GVE-norm zonder extra bijbehorende mestplaatsingsruimte is puur boertje pesten. Het dwingt ondernemers tot een koude sanering van hun veestapel, zonder dat er ook maar enig ecologisch of economisch fundament onder ligt. Uit onafhankelijk onderzoek blijkt eveneens dat rigide veereductie helemaal niet leidt tot een lagere luchtconcentratie van ammoniak”, zegt FDF.
Generieke maatregelen ook voor boeren zonder emissie?
Caring Farmes, de Nederlandse organisatie voor natuurinclusieve landbouw, reageert nog het meest positief op de nieuwe stikstofplannen. Deze organisatie is blij met de suggesties die het plan geeft om bedrijven aan te passen aan de eisen van de bufferzone, zoals natuurinclusieve landbouw, biodynamische landbouw en agroforestry. Ook de suggesties om om te schakelen naar biologisch, maar ook korte-ketens worden gewaardeerd. Wel blijft Caring Farmers met enkele belangrijke vragen zitten. “Hoe wil de Nederlandse overheid werken aan meer afzet voor duurzame en biologische producten? En hoe worden natuurinclusieve boeren ontzien? Zij werken al natuurinclusief, extensief en met de natuur mee. Gelden de generieke maatregelen straks dus ook voor boeren die al bijna geen emissies hebben? Die al dierwaardig werken? Die geen bestrijdingsmiddelen gebruiken?”
