Kennisportefeuille wijst boer Jos de weg naar de korte keten
Jos Arits uit Neeroeteren transformeerde zijn pluimveebedrijf naar een plantage voor biologische hazelnoten. Om die transformatie van zijn Taemhoeve mee te begeleiden, won hij advies in via de kennisportefeuille.
Sinds Jos Arits in 1992 het ouderlijke bedrijf overnam, werden er tal van stappen gezet om te komen tot de huidige hazelnootplantage op de Taemhoeve. Van een klassiek melkvee- en vleesvarkensbedrijf ging het naar een braadkippenbedrijf, dan naar een biologisch legkippenbedrijf en van daar naar de biologische hazelnoten. In dat traject werd de boerderij in 2008 ook nog eens een zorgboerderij.
Kansen in de eiwitshift
De laatste verandering, van pluimvee naar hazelnoten, gebeurde weloverwogen. “Ik volg het maatschappelijk debat waarin gesteld wordt dat er een omslag nodig is van dierlijke naar plantaardige eiwitten. Dat startte met de documentaire An Inconvenient Truth. Ik zag en zie in de eiwitshift kansen voor de landbouw in Vlaanderen. Tegelijk heeft het toeval een handje geholpen bij mijn keuze. Toen ik startte met biologische legkippen, was er een buitenloopterrein nodig, met beschutting voor de kippen. Als beschutting haalde ik jonge hazelaarplanten bij een Nederlandse kweker. Bij het vermeerderen dunnen ze de aangeplante rijen uit, zodat de sterkste plantjes meer ruimte krijgen. Wij kregen de ‘wijkers’. Ik had dus heel wat gecultiveerde hazelaars, met meer en grotere en rondere vruchten dan de in het wild groeiende variant. Ik bekeek of het haalbaar was om die oogst machinaal te rapen en te gaan vermarkten, maar het volume was te klein en de combinatie van hazelnoten en kippenmest is een no go. Maar daar is het zaadje van de laatste transformatie van mijn bedrijf beginnen vorm krijgen”, vertelt Jos. Dat de leningen voor zijn stallen afbetaald waren en dat die stallen gerenoveerd of herbouwd hadden moeten worden, maakte het plaatje compleet om over te schakelen naar de teelt van hazelnoten.
Jos begon in 2018 met een eerste grote oppervlakte hazelaars aan te planten en nadien werd de plantage systematisch groter. In 2021 stopte hij met de leghennen. De zorgboerderij en de biologische akkerbouw (granen en pompoenen op 12 ha) zorgden ervoor dat de periode tussen het stoppen van de legkippen en de eerste opbrengsten van de hazelaars overbrugd kon worden.
Plantage met 3.300 hazelaars
Vandaag heeft Jos bijna zijn hele huiskavel van bijna 5 ha omgevormd tot een hazelnootplantage met 3.300 bomen. De oogst schommelt tussen 4 ton in een heel goed jaar en 2 ton in een minder goed jaar. 2026 wordt waarschijnlijk niet het beste jaar in de geschiedenis van zijn bedrijf. De hitte en de droogte van de voorbije zomer leidden tot ‘verbrande’ bladeren en het vroegtijdig afwerpen van vruchten.
Jos betaalde als pionier leergeld inzake rassenkeuze, plantafstand, verwerking en ketenvorming. “Ik merkte dat er over de hazelnotenteelt in Vlaanderen weinig informatie beschikbaar is. De hazelnootketen staat hier nog in de kinderschoenen. Er is daardoor weinig specifieke informatie beschikbaar over wat er lokaal kan en interessant is. Wat er bestaat aan informatie wordt ook vaak afgeschermd.. Je bent als starter in deze nieuwe sector vaak op jezelf aangewezen. Dat is een compleet andere situatie dan bij bijvoorbeeld bij melkvee, waar de veehouders van elkaar leren in open netwerken. In de kleine markt van de Vlaamse hazelnoten wil iedereen de beste plaats in de keten veroveren. Als ik mijn hazelnoten zelf wil verwerken om ze bijvoorbeeld in de korte keten te gaan aanbieden, dan staat er geen collega klaar die mij dat uitlegt of voordoet. Advies inwinnen via de kennisportefeuille was daarom de beste optie voor mij”, vertelt Jos.
Ontbrekende schakels in de keten
“In de verwerking van hazelnoten naar producten voor de korte of lange keten zijn er logische stappen te zetten, maar elke teler moet die kennis en ervaring dus zelf vergaren. Het heeft er ook mee te maken dat de keten nog niet helemaal op punt staat. Pas als de vraag aantrekt naar biologische en andere lokale hazelnoten in Vlaanderen, is er plaats voor meer spelers aan de aanbodzijde. Als morgen elke veehouder of akkerbouwer start met hazelnoten, komt er een overaanbod dat iedereen de das omdoet.”
De kennisportefeuille, een subsidiemaatregel van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, kan door landbouwers breder ingezet worden dan de klassieke opleidingen en bijscholingen. Je kan er ook advies mee ‘kopen’. Tot 70% van de kosten wordt terugbetaald, met een maximum van 2.500 euro. De kennisportefeuille van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij mag je niet verwarren met de kmo-portefeuille voor bedrijven, die binnenkort afgeschaft wordt door recente besparingen van de Vlaamse regering. Met de kennisportefeuille kwam Jos via het ILVO – dat wetenschappelijk onderzoek doet naar onder andere de hazelnotenteelt in Vlaanderen – bij de Food Pilot in Merelbeke-Melle terecht. Na een verkennend gesprek werd een offerte gemaakt over wat daar zou onderzocht worden: tot welke verkoopbare en consumeerbare producten hij wil komen en welke stappen daartoe nodig zijn. Het hele traject, van het eerste contact tot de test en de opvolging van de resultaten, nam enkele maanden in beslag. De uitvoering van de test zelf gebeurde op 1 dag. In de Food Pilot wordt absolute discretie gegarandeerd. De afstand van Neeroeteren tot Merelbeke-Melle voor de test nam Jos voor lief, omdat het zijn bedrijf een hele stap vooruit heeft geholpen.
