Vogelgriep raast door ons land
Vogelgriep treft verschillende pluimveehouders in ons land. De situatie is onder controle, zegt het FAVV. Toch dringen zich misschien nog strengere maatregelen op.
Met de vaststelling van hoogpathogene vogelgriep op een pluimveebedrijf in Deerlijk deze week staat de teller op 20 uitbraken bij professionele pluimveehouderijen en 2 bij hobbyhouders sinds het najaar van 2025. Sinds de start van het jaar volgden verschillende uitbraken elkaar snel op, vooral geconcentreerd in de Westhoek.
De situatie in die regio was steeds onder controle, stelt het FAVV. “De uitbraken werden steeds snel opgespoord en ook snel geruimd, zodat de verspreiding net werd beperkt en zodat er geen oncontroleerbare situatie is ontstaan”, zegt woordvoerder Hélène Bonte.
Als er een uitbraak wordt vastgesteld, wordt al het aanwezige pluimvee zo snel mogelijk afgemaakt ‘om verdere verspreiding van het virus tegen te gaan’. In een straal rond het getroffen pluimveebedrijf worden ook zones ingesteld met beperkingen. “Dergelijke aanpak maakt dat de verspreiding uitdooft. Wat daarbij zeker geholpen heeft, zijn de warmere, drogere en windluwe weersomstandigheden die we vanaf half januari hebben gehad”, aldus Bonte.
Slome Fransen
Het Voedselagentschap verdient volgens de Landsbond Pluimvee een dikke pluim voor hun doeltreffende aanpak. “Ze zijn snel en efficiënt, wat de beste manier is om met vogelgriep om te gaan”, zegt Martijn Chombaere, beleidsmedewerker bij de Landsbond Pluimvee.
De aanpak in ons land contrasteert met die van Frankrijk. De Landsbond Pluimvee uitte recent felle kritiek op het lakse optreden bij een uitbraak op een heel groot pluimveebedrijf in Warhem, juist over de grens. “Het heeft bijna 10 dagen geduurd voordat alle pluimveedieren daar werden geruimd, waardoor het virus zich kon blijven verspreiden.”
De Landsbond Pluimvee vermoedt dan ook dat de verschillende uitbraken in de Westhoek wel eens aan de laksheid van de Fransen te danken zijn. De toen overheersende windrichting maakt deze theorie aannemelijk, maar onderzoek van Sciensano moet uitsluitsel geven. “We blijven bij ons vermoeden. Ik durf er mijn hand bijna voor in het vuur te steken.”
Andere uitbraken in België zijn vooral te danken aan de zeer hoge circulatie van het virus onder wilde vogels. De kans is volgens het FAVV zeer reëel dat er nog besmettingen zullen volgen. “We zien weliswaar dat de infectiedruk bij wilde vogels afneemt en dat dus ook het risico op besmetting voor pluimvee afneemt. Desondanks blijft de druk vanuit het milieu hoog en zijn nieuwe besmettingen in de komende 2 maanden nog waarschijnlijk.”
Jachtverbod
Om de verspreiding van het virus bij wijdverspreide circulatie van vogelgriep bij wilde dieren in te dammen, stelden wetenschappers van het Risk Assessment Group – Veterinary – Emerging Zoonoses (RAG-V-EZ) in december een reeks adviezen op. Een daarvan is om de jacht op wilde vogels en roofdieren zoals vossen stop te zetten wanneer er vogelgriep door het land raast. Daarnaast raden ze aan om dan geen geschoten vogels meer te consumeren.
Op deze manier hopen de wetenschappers te voorkomen dat jagers en verwerkers van wild besmet raken met het virus, wat het risico inhoudt dat het virus muteert tot een besmettelijkere en voor de mens gevaarlijkere variant. Ook hopen ze hiermee een spill-over van jagers naar pluimvee te vermijden.
Toch zijn de gewestelijke ministers die bevoegd zijn voor de jacht volgens een recent artikel in Knack niet direct van plan om het advies van het FAVV te volgen. Minister Brouns sluit wel niet uit dat hij in de toekomst ‘een gericht jachtverbod’ kan uitvaardigen ‘wanneer de situatie dat vraagt’, zegt zijn woordvoerder. “Op dit moment en met de huidige circulatie van het virus volstaan de bioveiligheidsmaatregelen van het FAVV. De minister volgt intensief met zijn diensten de ontwikkelingen op.” Mocht de situatie verergeren, verandert de zaak, geeft de woordvoerder van Brouns aan.
De jagersvereniging Hubertus Vereniging Vlaanderen (HVV) noemt een algemeen jachtverbod zoals het RAG-V-EZ voorstelt ‘wetenschappelijk onvoldoende onderbouwd’, ‘disproportioneel’ en ‘ongezien’. “Een risicogebaseerde en lokaal gerichte aanpak en ondersteund door sterke communicatie over bioveiligheid naar jagers, is meer proportioneel en beter verdedigbaar dan een algemeen jachtverbod”, zegt Christophe Rutsaert van HVV.
Uitzonderlijke situatie
Het FAVV, waarvan leden zetelen in het RAG-V-EZ, geeft mee dat de belangrijkste insteek van het advies juist de bescherming is van personen die in het kader van de jacht in contact komen met besmette wilde vogels, aldus Bonte. “De insteek van het advies is dus in de eerste plaats het beschermen van de humane gezondheid.”
De uitzonderlijke situatie vraagt ook een uitzonderlijke aanpak. “We beleven een intens griepseizoen”, zegt Bonte. “Dit vertaalt zich in een striktere aanpak dan in andere jaren gewenst was.”
De Landsbond Pluimvee ziet het liefst ook een verbod op de jacht op wilde vogels, om een economisch bloedbad onder pluimveehouders zoveel mogelijk te beperken. “Maar wie zijn wij als sector om maatregelen op te leggen aan andere sectoren”, zegt Chombaere. “We zijn tevreden zolang alle bioveiligheidsmaatregelen genomen worden en zolang er geen wild uitgezet wordt.” Dat is verboden in België, maar niet in Frankrijk. Volgens Chombaere zou de getroffen pluimveehouder in Frankrijk een link vermoeden tussen de uitbraak op zijn bedrijf en de jacht.
De Landsbond Pluimvee heeft liever ook geen bijeenkomsten meer van hobbypluimvee, een ander advies van het RAG-V-EZ. “Het stopzetten van verzamelingen van pluimvee is momenteel nog niet aan de orde, maar blijft een mogelijke maatregel indien de epidemiologische situatie zou wijzigen, bijvoorbeeld wanneer het aantal besmettingen bij hobbyhouders zou toenemen”, aldus Bonte. “Op dit moment zijn het vooral de commerciële bedrijven die getroffen worden.”
Besmette koe
De grote angst bij de hoge viruscirculatie is dat het vogelgriepvirus de sprong maakt van vogels naar zoogdieren en de mens en dat het muteert tot een gevaarlijkere variant. Tot nu toe zijn er al enkele meldingen gemaakt van infecties bij wilde dieren, maar ook bij huisdieren zoals katten, die besmette kadavers eten.
Tot nu toe was het virus in Europa nog niet overgesprongen naar runderen. In de Verenigde Staten woedt al langer een variant van vogelgriep rond bij deze landbouwdieren. Voor het eerst is er nu vogelgriep gedetecteerd bij een Nederlandse koe, op een melkveebedrijf in Friesland. Wageningen Universiteit vond antilichamen in een melkmonster van de koe, maar geen actief virus meer. “Het dier verspreidt momenteel geen virus en vormt geen risico voor de volksgezondheid. De koe is volledig hersteld”, aldus de universiteit. Voorlopig zijn er geen sporen van het virus gevonden bij de andere runderen op het bedrijf, maar verder onderzoek moet uitsluitsel geven.
Het FAVV heeft maatregelen genomen om een mogelijke infectie bij landbouwhuisdieren in België snel op te sporen. “Voor de monitoring bij herkauwers werd testcapaciteit ontwikkeld bij Sciensano en werden dierenartsen gesensibiliseerd om bij verdachte gevallen stalen te nemen”, aldus Bonte. “Bij uitbraken op pluimveebedrijven worden ook andere aanwezige zoogdieren opgevolgd. Voor landbouwhuisdieren zoals varkens gebeurt dit door middel van klinisch toezicht en monsternemingen, voor huisdieren zoals katten in eerste instantie enkel door klinisch toezicht.”
Chombaere maakt zich op dit moment nog weinig zorgen over de verspreiding van vogelgriep onder runderen. “Zolang het beperkt blijft tot individuen zoals het geval in Nederland, is de situatie op zich niet zorgwekkend. Pas als het virus zich van zoogdier tot zoogdier verspreidt, zonder tussenkomst van vogels, maak ik mij zorgen. Dat zie je in de VS gebeuren.”
