Landbouwers sluiten opnieuw meer beheerovereenkomsten voor betere biodiversiteit
Dit jaar sloten 2.822 landbouwers één of meerdere beheerovereenkomsten met de Vlaamse Landmaatschappij (VLM). Samen beheren zij 7.114 ha landbouwgrond met extra aandacht voor biodiversiteit, meldt het kabinet van minister Brouns op 18 februari. Het gaat om een stijging van 20% in areaal en 11% in het aantal landbouwers met een beheersovereenkomst ten opzichte van vorig jaar.
Beheerovereenkomsten zijn contracten die landbouwers vrijwillig sluiten met de VLM voor een periode van 5 jaar. In ruil voor een vergoeding leveren zij inspanningen voor de biodiversiteit. Het gaan bijvoorbeeld om het verbeteren van leefgebieden voor soorten zoals de veldleeuwerik en grutto, of om het onderhoud van kleine landschapselementen zoals hagen, heggen en knotbomen.
Met een beheerovereenkomst dragen landbouwers bij aan een biodiverser landschap. Tegelijk profiteren ze van een gezondere bodem, een betere waterhuishouding, minder erosie en meer natuurlijke plaagbestrijding dankzij nuttige insecten.
Terug groei
Na een duidelijke terugval in de vorige legislatuur sluiten nu terug meer boeren beheerovereenkomsten af. In 2020 ging het nog om 3.749 landbouwers, goed voor 12.755 ha. In 2025 was dat gedaald tot 2.549 landbouwers en 5.948 ha. De cijfers van 2026 tonen opnieuw een duidelijke groei: 2.822 landbouwers sloten één of meerdere beheerovereenkomsten af (+11%) waardoor 7.114 ha onder biodivers beheer staan (+20%) (zie figuur 1 en 2).
De groei is het resultaat van enkele aanpassingen die de praktische haalbaarheid van beheerovereenkomsten vergroten, zonder in te boeten op de effectiviteit van de maatregelen, aldus de Vlaamse Landmaatschappij (VLM). Er werd bijvoorbeeld een alternatief ingevoerd voor de beheerovereenkomst Kruidenrijk Grasland voor landbouwers zonder maaibalk of met problemen om het maaisel af te voeren (gefaseerd kleppelen). Zestig landbouwers sloten in 2026 deze beheerovereenkomst, goed voor meer dan 50 ha.
“Daarnaast biedt de VLM sinds dit jaar een oplossing voor landbouwers met ernstige veronkruiding in hun beheerovereenkomst faunavoedselgewas. Door
Minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns (cd&v) noemt de trendbreuk opvallend en is tevreden dat landbouwers opnieuw massaal intekenen op deze vrijwillige engagementen. “Dat landbouwers opnieuw kiezen voor beheerovereenkomsten, is voor mij een duidelijk signaal van het herwonnen vertrouwen tussen landbouw en natuur”, zegt de minister.
“Onze landbouwers tonen hiermee dat ze niet alleen instaan voor lekker en kwaliteitsvol voedsel, maar tegelijk ook actief meewerken aan oplossingen voor biodiversiteit”, zegt Brouns. “Met die inspanningen maken landbouwers een wezenlijk verschil voor de toekomst van onze landbouw en onze leefomgeving. Daarvoor verdienen ze alle waardering.”
Interessante aanvulling op inkomen
De VLM toont zich optimistisch over de toekomstige groei van beheerovereenkomsten nu de onduidelijkheid vorig jaar rond de beschermingstroken langs VHA-waterlopen zijn weggewerkt. “Nu duidelijk is dat de verplichte beschermingsstrook gecombineerd kan worden met heel wat beheerovereenkomsten in beheergebied én dat die beheerovereenkomsten voortaan langs alle VHA-waterlopen in beheergebied gesloten mogen worden, verwacht de VLM een toenemende vraag naar beheerovereenkomsten langs die waterlopen. Landbouwers kunnen zo beschermingsstroken ecologisch opwaarderen, én rekenen op een interessante vergoeding.”
Daarnaast heeft de VLM de jaarlijkse vergoedingen voor de beheerovereenkomsten kruidenrijke akkerrand met zo’n 300 euro per ha opgetrokken. Ook voor lopende beheerovereenkomsten geldt die verhoging.
“Beheerovereenkomsten bieden 5 jaar lang een zeker inkomen. Zeker nu de prijzen van de landbouwproducten gedaald zijn, zijn de beheerovereenkomsten met vergoedingen van gemiddeld 2.000 euro per ha een interessante aanvulling op het inkomen”, besluit de VLM.
Landbouwers die interesse hebben in een beheerovereenkomst kunnen zich aanmelden via het e-loket beheerovereenkomsten. Een VLM-bedrijfsplanner neemt vervolgens contact op voor vrijblijvend advies en begeleiding bij de aanvraag.
Alle beheerovereenkomsten in de lift
Alle types beheerovereenkomsten kende in 2026 een duideijke toename. De beheerovereenkomsten voor soortenbescherming groeiden met 14%, van 2.557 ha in 2025 naar 2.915 ha in 2026. De beheerovereenkomsten bufferen en verbinden (perceelsranden) namen toe met 20%, van 2.050 ha in 2025 naar 2.467 ha in 2026. De beheerovereenkomsten voor botanisch beheer stegen met maar liefst 29%, van 1.328 ha in 2025 naar 1.715 ha in 2026.
Ook bij de beheerovereenkomsten voor het onderhoud van kleine landschapselementen is er een opvallende groei. Zo steeg vooral het aantal knotbomen onder beheerovereenkomst van 14.000 knotbomen naar bijna 20.000 knotbomen in één jaar tijd. Het areaal houtkanten nam toe tot 16 ha, heggen tot 95 km en hagen tot 433 km.
Limburg sterkste stijger
In de provincie Limburg sloten 606 landbouwers één of meerdere beheerovereenkomsten met de VLM, goed voor 21% van alle landbouwers met een beheerovereenkomst in Vlaanderen. Samen beheren zij 1.440 ha, of 20% van het totale areaal beheerovereenkomsten.
Dat betekent een stijging van 50% in areaal en 20% in het aantal landbouwers ten opzichte van 2025, waarmee de provincie de sterkste stijger is in areaal onder beheerovereenkomsten. Vooral de beheerovereenkomsten voor botanisch beheer (+49%) en soortenbescherming (+66%) namen sterk toe.
De provincie Oost-Vlaanderen toonde zich de grootste groeier op vlak van aantal landbouwers die één of meerdere beheerovereenkomsten afsloten. Het is ook de tweede sterkste stijger op vlak van areaal (+41%).
