Crisis in het Midden-Oosten: Brussel schiet voorzichtig in actie
Europarlementariërs hebben de Europese Commissie aangemaand om onmiddellijk actie te ondernemen om de negatieve impact van het conflict in het Midden-Oosten voor landbouwers te temperen. Brussel hoopt begin mei al zijn actieplan voor meststoffen te publiceren en versoepelt de staatssteunregels voor de meest getroffen sectoren.
Het conflict in het Midden-Oosten en de blokkade van de Straat van Hormuz hebben grote gevolgen voor de Europese landbouwsector, en ondanks een tijdelijke wapenstilstand lijkt er niet snel een einde te komen aan de economische onzekerheid.
Diesel voor landbouwmachines en energie voor het verhitten van serres zijn duurder geworden, en de marktsituatie voor kunstmeststoffen is nog verder verslechterd door het conflict. Volgens de Europese Commissie is de prijs van de meeste meststoffen in de eerste 4 weken van het conflict gestegen, met 50% voor ureum (of tussen de 230 en 250 euro per ton meer dan eind februari) en met 20 tot 22% voor andere soorten stikstofmeststoffen.
Actieplan meststoffen
Europarlementariërs hebben daarom de Commissie tijdens een debat op 9 april opnieuw onder druk gezet om actie te ondernemen. De Commissie gaf aan het tijdschema voor haar steunmaatregelen voor de meststoffenmarkt te versnellen, en hoopt haar actieplan hiervoor al begin mei te presenteren. Aanvankelijk was dit voor juni gepland.
Tijdens het debat ging Brussel al dieper in op het actieplan, dat zowel maatregelen voor de korte als voor de lange termijn moet bevatten. Het plan zal naar verwachting 4 pijlers omvatten. Door de afhankelijkheid van kunstmestimport te verminderen en de productie binnen de EU aan te zwengelen, moet de EU zelfstandiger worden op het vlak van meststoffen.
De Europese Commissie wil boeren ook helpen om meststoffen efficiënter te gebruiken, met name via precisielandbouw. Tot slot moet het gebruik van circulaire meststoffen en meststoffen met een lage CO2-voetafdruk gepromoot worden. “We hebben dus tal van ideeën die in dit actieplan voor meststoffen zullen worden opgenomen. Het zal geen eenmalig initiatief zijn”, belooft de Europese Commissie nu al. “We zullen ons niet tevreden stellen met het presenteren van een plan en dan verder gaan met andere zaken.” Op 13 april zaten in ieder geval belanghebbenden zoals boerenorganisaties en producenten van meststoffen samen om het actieplan te bespreken, een belangrijke tussenstap.
Wel ging de Commissie niet in op de vraag van enkele Europarlementsleden om de Nitraatrichtlijn te herzien om meer dierlijke mest toe te staan. “We kennen de knelpunten van dierlijke mest”, zei ze.
Oorlogssituatie
Verschillende Europarlementsleden wezen tijdens het debat op het risico dat het groeiseizoen in de problemen komt door een tekort aan meststoffen, en dat boeren ook nu al financieel in de moeilijkheden komen door de crisis. De commissie probeerde de gemoederen te bedaren door erop te wijzen dat het grootste deel van de meststoffen die nodig zijn voor de voorjaarszaai beschikbaar is voor landbouwers.
De Commissie focust met haar actieplan voor meststoffen dan ook eerder op de oogst van 2027, om ervoor te zorgen dat alle nodige meststoffen dan beschikbaar en betaalbaar zijn.
Maar het Europees Parlement verwacht toch nu al actie. “Het is belangrijk dat de Commissie zich ervan bewust is dat we ons in een oorlogssituatie bevinden, en dat er in oorlogstijd serieuze maatregelen moeten worden genomen”, vat de Roemeen Daniel Buda (EVP) het sentiment bij zijn collega’s samen. “Als we wachten met handelen, kan het te laat zijn.”
Die mening deelt Europese landbouworganisatie Copa-Cogeca “Er is duidelijk behoefte aan een dringende, krachtige en gecoördineerde Europese reactie”, zegt de organisatie op sociale media. Eerder stuurde de organisatie al een brief aan de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen. Daarin eisen ze concrete en onmiddellijke maatregelen om de beschikbaarheid en betaalbaarheid van meststoffen te garanderen. Verder vraagt Copa-Cogeca gerichte steun voor de liquiditeit van landbouwbedrijven, voor de voortzetting en versnelling van de vereenvoudiging van Europese (milieu)regelgeving en voor de diversificatie van de energievoorziening.
Met een versoepeling van de staatssteunregels komt de Commissie deze eisen al voor een stuk tegemoet. Om de crisis aan te pakken wil de Commissie de mogelijkheden uitbreiden voor lidstaten om staatssteun te verlenen aan de meest getroffen sectoren, zoals landbouw en wegtransport. Volgens het voorstel dat de Commissie op 13 april publiceerde, zullen lidstaten de prijsstijgingen voor brandstof of meststoffen gedeeltelijk kunnen compenseren of eenvoudiger een beperkt steunbedrag per onderneming kunnen toestaan. De Commissie wint nu advies in bij de lidstaten, met als doel deze steun mogelijk te maken tegen het einde van april.
