Leidt subsidieregeling natuurorganisaties tot concurrentievervalsing?
Terreinbeherende natuurorganisaties zoals Natuurpunt zouden volgens het huidige subsidieregime landbouwers uit de markt drukken inzake grondenaankoop. Om die reden dagvaardde de Vlaamse Vereniging Gelijkberechtiging Natuurbeheer de Vlaamse overheid. De subsidieregeling moet volgens de VVGN onmiddellijk opgeschort worden. Minister Brouns weerlegt dit.
De huidige subsidieregeling bevoordeelt niet alleen Natuurpunt maar discrimineert volgens volksvertegenwoordigster Lydia Peeters (Anders) private eigenaars en leidt tot concurrentievervalsing. Peeters zei dat tijdens de commissie Leefmilieu van het Vlaams Parlement van 28 april .
Gelijke behandeling
De VVGN stelt dat natuurorganisaties met publieke middelen systematisch gronden opkopen waardoor landbouwers, jagers en private eigenaars buiten spel worden gezet. Het systeem zou volgens hen de facto leiden tot een quasi monopoliepositie voor een beperkt aantal organisaties. Private actoren krijgen door complexe en beperkende voorwaarden slechts beperkt toegang tot dezelfde ondersteuning. De organisatie pleit voor een gelijke behandeling van alle rechtspersonen.
VVGN diende ook al 2 keer klacht in bij de Europese Commissie over de mogelijke strijdigheid van de huidige subsidieregeling met de staatssteunregels. Peeters zegt dat dit de juridische onzekerheid rond dit beleid onderstreept. Het roept vragen op over de efficiëntie, de rechtvaardigheid en de marktimpact van het huidige subsidiemodel.
Het behoud en het uitbreiden van de natuur in Vlaanderen is volgens Lydia Peeters een verhaal dat niet alleen door de Vlaamse overheid geschreven en gerealiseerd kan worden. Daarvoor zijn veel partners belangrijk: de natuurverenigingen, maar ook particulieren, lokale besturen, bedrijven en landbouwers.
Vier natuurtypes
Om natuurbehoud gerichter te stimuleren en doeltreffender te maken, werd volgens minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns (cd&v) het systeem van natuurbeheerplannen en aankoopsubsidies in 2017 grondig aangepast. Onder het oude systeem was voor een natuurreservaat enkel een natuurbeheerplan nodig. De huidige regeling heeft het over 4 verschillende types natuur met bijbehorende natuurbeheerplannen, met telkens verhoogde ambities inzake natuurontwikkeling en bescherming. Brouns zegt dat iedereen die uitvoering wil geven aan een natuurbeheerplan type 4 onder dezelfde voorwaarden aankoopsubsidies van de Vlaamse overheid kan krijgen. Of het gaat om een natuurlijke persoon of private rechtspersoon heeft daar niets mee te maken.
Minister Brouns benadrukte de kritische houding die hij altijd heeft aangenomen ten aanzien van Vlaamse aankoopsubsidies voor natuurontwikkeling in landbouwgebied. De fundamentele kritiek die hij daarbij had, was de tegenstelling tussen de Vlaamse planologie en de aankoopsubsidies die daar onvoldoende rekening mee hielden. Hij zei dat hij het niet eens is met de specifieke kritiek alsof elke aankoopsubsidie per definitie slecht is of deze bepaalde partijen te allen tijde onrechtmatig bevoordeelt. Hij vindt sommige zeer gerichte aankopen net heel nuttig in het kader van de Vlaamse beleidsambities. “Zolang de instapvoorwaarden voor iedereen gelijk zijn, kunnen die een nuttig instrument vormen”, is zijn mening.
De aankoopsubsidies staan vandaag open voor iedereen die aan deze strikte en noodzakelijke voorwaarden voldoet en zijn dus niet enkel meer voorbehouden voor erkende natuurverenigingen. Integendeel, het statuut van een erkende terreinbeherende natuurvereniging is ondertussen zelfs volledig afgeschaft.
Nieuwe evaluatie
Vandaag zijn er in het totaal 8 natuurlijke personen en 5 verenigingen, naast de vroeger erkende organisaties Natuurpunt, Limburgs Landschap en de vzw Durme, die beschikken over een goedgekeurd natuurbeheerplan type 4. Zij komen in aanmerking komen voor aankoopsubsidies.
Op dit moment loopt een nieuwe evaluatie. Die maakt deel uit van een strategisch programma bij het Agentschap Natuur en Bos, waarbij ook gekeken wordt naar de vereenvoudiging van de wetgeving. De afronding van de evaluaties wordt niet voor het einde van dit jaar verwacht. Een kleine 2 jaar geleden, op 20 juni 2024, startte de Europese Commissie een formele onderzoeksprocedure op op grond van artikel 108, van het verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. De Europese Commissie streeft er in normale omstandigheden naar om binnen de 18 maanden na het begin van die procedure een besluit vast te stellen. Op 15 januari van dit jaar ontving minister Brouns nog een verzoek om bijkomende informatie, die vervolgens ook werd aangeleverd. De procedure loopt momenteel dus nog.
