Landbouworganisaties missen slagkracht in Europees meststoffenplan

Boerenbond stelt in een reactie dat het Europese actieplan onvoldoende rekening houdt met de uitdagingen in de sector en de eigen kracht van de landbouwsector onderbenut. Zo breekt de Boerenbond opnieuw een lans voor uitstel van CBAM, omdat de impact op de prijs en beschikbaarheid van kunstmeststoffen volgens de organisatie nu al zichtbaar is.

De Europese Commissie vindt een uitstel of een uitzondering voor meststoffen echter ‘een verkeerd idee’ dat te weinig oog heeft voor de eigen kunstmestindustrie, die geconfronteerd wordt met oneerlijke concurrentie uit landen met minder strenge klimaatregels.

Europese landbouworganisatie Copa-Cogeca vraagt ook al langer om een opschorting en schatte recent nog dat de koolstofgrenstaks boeren de komende 7 jaar bijna 40 miljard euro kan kosten. De inkomsten uit systemen als CBAM en het emissiehandelssysteem (ETS) komen dan weer in de eerste plaats kunstmestfabrikanten ten goede, klaagt de organisatie aan in een persbericht. Pas in de tweede plaats wordt gekeken naar de mogelijkheid om landbouwers te belonen met ETS-opbrengsten voor het efficiënt gebruik van meststoffen.

Ceja, dat jonge boeren vertegenwoordigt, valt hen daarin bij in een persbericht. “Als van de landbouw wordt verwacht dat zij indirect bijdraagt aan de decarbonisatie door structureel hogere prijzen voor meststoffen en energie, dan zou een deel van de inkomsten die het EU-kader voor decarbonisatie oplevert, ook weer naar de landbouwsector moeten terugvloeien.”

Handel

Verder vraagt Copa-Cogeca de opschorting van bepaalde handelstarieven op alle soorten meststoffen. Momenteel beperkt het voorstel van de Europese Commissie eerder dit jaar zich tot bepaalde mest- en grondstoffen.

Het Algemeen Boerensyndicaat (ABS) noemt het plan van de Commissie wereldvreemd. “De noden van de landbouwers zijn acuut, maar daar wordt weinig aan gedaan. Europese landbouwers mogen dan wel geen Russische kunstmest gebruiken, de invoer van producten die met deze goedkope kunstmest geteelt zijn vormt voor diezelfse Europese Commissie dan weer geen probleem”, aldus beleidsmedewerker Mark Wulfrancke, die hiermee verwijst naar het handelsakkoord met Mercosur dat recent in voegen is getreden. ABS is dan wel geen vragende partij voor meer kunstmest uit Rusland, zegt hij. De EU houdt sowieso koers met haar sancties op kunstmest uit Rusland en Belarus.

Dierlijke mest

Boerenbond dringt aan op een snelle aanpassing van de Nitraatrichtlijn, om meer eigen dierlijke mest te kunnen inzetten. “De huidige Europese regelgeving verplicht landbouwers om kunstmest in te zetten door middel van de limiet van 170 kg stikstof per hectare uit dierlijke mest. Terwijl dierlijke mest, een organische en beschikbare meststof, minstens 2 voordelen heeft: onze ecologische voetafdruk wordt kleiner, en we kunnen nog meer circulair en dus minder afhankelijk worden”, stelt de organisatie in een persbericht.

ABS herhaalt deze eis. “Een onmiddelijke invoering van 250 kg stikstof uit ruwe dierlijke mest op gewassen waar het kan, en dat is nu in eerste instantie grasland, was eigenlijk een noodzaak. Dat zou een voorafname op de revisie van de Nitraatrichtlijn betekenen, maar zowat elk wetenschappelijk onderzoek toont de positieve gevolgen voor gewas en milieu aan.”

Zelfs bij de toekomstige herziening van de Nitraatrichtlijn lijkt meer dierlijke mest weinig waarschijnlijk. Er wordt eerder gekeken naar een versoepeling van de kalenderlandbouw zodat deze meer aansluit bij de realiteit op het veld.

Maar een aantal Europarlementsleden pleiten eveneens voor ‘meer flexibiliteit ten aanzien van mest van dierlijke oorsprong’, zoals de liberalen Hilde Vautmans (Anders) en Benoît Cassart (MR) het verwoorden. “Het circulair gebruik van onbewerkte dierlijke mest als vervanging van kunstmest moet mogelijk worden, onder bepaalde voorwaarden en voor bepaalde gewassen, zoals grasland.” Ook Wouter Beke (cd&v) noemt het ‘de logica zelve’.

Copa-Cogeca roept op om lidstaten een derogatie (een tijdelijke uitzondering voor de limiet) toe te laten op de Nitraatrichtlijn voor het volgende teeltseizoen, maar verwelkomt plannen van de Europese Commissie om een uitzondering zoals voor Renure te voorzien voor digestaat en de uitwisseing van nutriënten tussen regio’s te vergemakkelijken. Voor ABS blijft de Commissie op vlak van bewerkte dierlijke mest, zoals Renure en digestaat, teveel hangen in onderzoek in plaats van door te pakken.

Hoeksteen voor bio

Het Europees Milieubureau (EEB), een federatie van milieuorganisaties, steigert bij het idee dat digestaat boven de limiet toegelaten zou worden. “Het is onverantwoord om deze crisis als voorwendsel te gebruiken om de Nitraatrichtlijn verder af te zwakken”, zegt Sara Johansson van de EEB in een persbericht. “Meer mest op velden die al verzadigd zijn met stikstof leidt tot meer vervuilde rivieren, meer verontreinigd drinkwater en hogere kosten voor de gezondheidszorg en waterzuivering voor de burgers.”

De Nitraatrichtlijn mag niet worden afgezwakt onder het mom van een mogelijke vereenvoudiging, benadrukt de biologische sector. “Voor biologische boeren in heel Europa vormt de Nitraatrichtlijn een hoeksteen voor het behoud van de natuurlijke hulpbronnen waarvan de voedselproductie afhankelijk is”, zegt Eduardo Cuoco, directeur van koepelorganisatie IFOAM Organics Europe, in een reactie.

Financiële steun

De beloofde financiële steun in het actieplan zal maar weinig zoden aan de dijk brengen, vrezen landbouworganisaties. Behalve de beloofde versterking van de landbouwcrisisreserve, moeten lidstaten vooral bestaande GLB-middelen aanwenden om hun landbouwers te ondersteunen.

Die zijn normaal gezien al toegeschreven, waardoor hulp afhankelijk zal zijn van de financiële slagkracht en wil van de lidstaten. “Verre van een gecoördineerde en gemeenschappelijke EU-reactie”, aldus Copa-Cogeca. “Ongelijke draagkracht leidt tot ongelijke hulpverlening”, zegt Ceja, dat jonge boeren vertegenwoordigt, op LinkedIn. Middelen moeten Europees zijn zodat alle boeren evenveel geholpen worden. Anders dreigt er concurrentievervalsing, al het geval bij de recente versoepeling van de staatssteunregels.

Afhankelijkheid

Op lange termijn wil de Commissie de EU minder afhankelijk maken van kunstmestimport en geopolitieke schokken zoals nu door de crisis in het Midden-Oosten, onder meer door de eigen kunstmestindustrie te stutten. De verkeerde beslissing, aldus het EEB, die de Commissie vraagt om nog meer in te zetten op duurzame bemesting en nutriëntenrecyclage dan al het geval is in het actieplan.

“Europa kan de door fossiele brandstoffen veroorzaakte mestcrisis niet oplossen door nog meer in te zetten op het systeem dat het probleem juist veroorzaakt”, zegt Faustine Bas-Defossez van EBB. “Door zich niet te binden aan de oplossingen die zij zelf erkent, negeert de Commissie de stijgende kosten van stikstofverontreiniging, klimaatschade en de gevolgen voor de volksgezondheid, terwijl zij weinig doet om boeren te helpen die vastzitten in een vicieuze cirkel van afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en prijsschommelingen.”

Ook de biologische sector vreest dat nog meer inzetten op kunstmest de Europese landbouw enkel maar afhankelijk houdt. “In plaats daarvan moeten de inspanningen gericht zijn op het terugdringen van de productie en het gebruik van kunstmest, ongeacht de herkomst ervan, om de onderliggende oorzaken van structurele afhankelijkheden daadwerkelijk aan te pakken”, aldus Cuoco. Wel is de biologische sector verheugd dat het plan hen erkent als als expert in duurzaam meststoffengebruik en lidstaten aanmoedigt om meer steun te verlenen aan biologische landbouw.

Het plan geeft ook extra aandacht aan biogas en -methaan om de lokale productie van energie en gerecycleerde nutriënten te boosten. “Maar om hierop in te kunnen spelen, zal er ook Vlaamse wetgeving snel aangepast moeten worden: vergunningen, subsidie groen gas, meer mogelijkheden om groen gas direct in te zetten. Voor menig veehouder is dit wel geen directe oplossing”, besluit Wulfrancke van ABS.

Thor Deyaert/Belga