Vlaanderen geeft geen extra steun voor energie- en kunstmestfactuur
De Europese Unie viert als reactie op de crisis in het Midden-Oosten de teugels van haar normaal strenge staatssteunregels, maar Vlaanderen kan door een gebrek aan geld de meerkost voor landbouwers van kunstmest en brandstoffen niet compenseren.
Laten we even teruggaan naar eind april. De Europese Unie versoepelde toen op vraag van verschillende lidstaten haar normaal strikte regels rond staatssteun. Lidstaten krijgen nu meer ruimte om steun te verlenen aan sectoren die zwaar getroffen worden, omdat de prijzen voor brandstoffen en meststoffen sterk stijgen door de oorlog in het Midden-Oosten. Denk aan de landbouw en het transport, maar ook aan de visserij en de industrie.
De versoepeling geldt tot het einde van het jaar. Lidstaten mogen tot dan landbouwers tot 70% vergoeden voor de extra kosten die zij maken voor duurdere brandstoffen en meststoffen als gevolg van de crisis in Iran. Die steun wordt berekend op basis van consumptie, maar lidstaten kunnen er ook voor kiezen om eenvoudigweg een vast bedrag tot 50.000 euro uit te keren, met name aan kleinere bedrijven.
Vlaanderen doet niet mee
De Europese Commissie viert de teugels, nu is het aan de lidstaten om er gebruik van te maken. Vlaanderen is dit echter niet van plan, laat het kabinet van minister van Landbouw Jo Brouns (cd&v) weten.
Zijn woordvoerder wijst erop dat zij wel inzetten op alternatieven voor dure kunstmest, zoals Renure, en dat zij de glastuinbouw, een energiegrootverbruiker, ondersteunen in de omschakeling naar meer hernieuwbare energietoepassingen en efficiënter energieverbruik. Daarvoor maakt de Vlaamse regering de komende jaren ongeveer 10 miljoen euro per jaar vrij.
In Wallonië staat steun voor de meerkost van meststoffen en brandstoffen eveneens niet op de agenda, laat de woordvoerder van de Waalse minister van Landbouw weten. “Tot op heden heeft de landbouwsector nog geen concreet verzoek ingediend met betrekking tot de invoering van deze regeling.”
Landbouwers zullen dus niet direct verlichting zien voor hun duurdere energie- en meststoffenrekening. Zowel de omschakeling naar duurzame energie als naar meer circulaire meststoffen zoals Renure zijn evoluties die tijd vragen.
Concurrentievervalsing
Met zijn strenge staatssteunregels wil de Europese Unie normaal gezien concurrentievervalsing voorkomen tussen rijkere en armere lidstaten, die het geld niet hebben om boeren te helpen met hun energie- en kunstmestrekening. Nu kunnen precies onze landbouwers het slachtoffer worden van deze fragmentatie van de eengemaakte Europese markt, vreest ook landbouworganisatie Boerenbond.
“Wij zijn weinig enthousiast over de Europese aanpak om de staatssteunmogelijkheden te verruimen, omdat het vooral mogelijkheden geeft aan lidstaten met een betere budgettaire situatie. Als landen daarmee aan de slag gaan, kan het onze concurrentiepositie negatief beïnvloeden.” Ook denktank Bruegel waarschuwt ervoor dat vooral lidstaten met meer ruimte in de begroting hier gebruik van zullen maken.
Verschillende lidstaten zouden al interesse hebben getoond in het opzetten van steunmaatregelen voor de landbouwsector in het kader van de versoepelde staatssteunregels. Ondertussen hebben verschillende lidstaten ook al andere maatregelen genomen, volgens informatie van Bruegel.
Kroatië spendeert bijvoorbeeld 20 miljoen aan een steunpakket voor boeren. Frankrijk geeft een uitzondering van 35 miljoen aan landbouwers voor dieselaccijns. De Griekse overheid heeft 300 miljoen veil voor brandstof- en energiesteun (ook voor consumenten) en subsidies voor kunstmest, bovenop 26 miljoen voor 15% korting op kunstmest.
Ierland geeft 100 miljoen uit aan brandstofsubsidies voor boeren, loonwerkers en vissers. Spanje spant de kroon, met een pakket maatregelen dat het land 5 miljard euro kost. Als onderdeel van dat pakket krijgen vrachtvervoerders, landbouwers en vissers 20 cent per liter korting voor diesel en er komen ook nog mestsubsidies. Dan hebben we nog niet gesproken over algemene maatregelen die landbouwers ook ten goede komen, zoals belastingverlagingen op brandstoffen.
Structurele maatregelen
Het kabinet van Brouns wil het niet bevestigen, maar hoogstwaarschijnlijk ligt de moeilijke budgettaire situatie van Vlaanderen (en België) in de weg van meer steun voor landbouwers. De Vlaamse regering wil in 2027 nog steeds een begroting in evenwicht, en kan daarom uitvoerige uitgaven missen als kiespijn. Daarom ook bleven maatregelen die de elektriciteitsfactuur voor de Vlaming moesten verlagen vorige week beperkt tot renovatiesteun.
De Vlaamse regering zet dus eerder in op structurele maatregelen die onze afhankelijkheid van kunstmest en fossiele brandstoffen op lange termijn moeten beperken, maar die vooral niet te veel mogen kosten. De 10 miljoen voor de glastuinbouw moet gaan naar technologieën zoals energieschermen, klimaatsturing, ontvochtiging, e-boilers, batterijopslag en hybride energiesystemen die warmte en elektriciteit slim combineren. “Zo kan hun energiefactuur verder dalen én dragen ze tegelijk bij aan het realiseren van de Vlaamse klimaatambities”, aldus Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns (cd&v) in een persbericht.
Nederland reageert op een vergelijkbare manier als Vlaanderen op de crisis. Onze noorderburen maken dit jaar 25 miljoen euro vrij om het gebruik van energie en kunstmest in de land- en tuinbouw te verminderen. Daarbij kijken zij ook expliciet naar Renure als kunstmestvervanger.
Boerenbond valt de Vlaamse regering daarin bij. “Aangezien onze regeringen weinig budgettaire ruimte hebben, pleiten we ook vooral voor slimme maatregelen die onze afhankelijkheid beperken. Daarom vragen we vooral om werk te maken van een rechtszeker vergunningenkader en een aanpassing van het piektarief voor meer eigen energieproductie op het platteland, en om het mogelijk te maken om meer eigen dierlijke mest te gebruiken in plaats van kunstmest.”
