Europees Parlement versoepelt regels rond nieuwe genoomtechnieken
Het Europees Parlement heeft de nieuwe regelgeving rond Nieuwe Genomische Technieken (NGT’s) goedgekeurd. Hierdoor worden de toelatingsvoorwaarden voor gewassen die met NGT's worden gekweekt versoepeld. De Zweedse hoofdonderhandelaar Jessica Polfjärd noemt het “een historische overwinning voor de Europese landbouwers en de toekomst van Europa”.
Nieuwe Genomische Technieken (NGT’s) laten toe om het DNA van planten zeer gericht aan te passen zonder dat daarbij DNA van andere gewassen wordt ingebracht, zoals dat wel het geval is bij de ‘klassieke’ genetisch gemodificeerde organismes. Zo kunnen sneller verbeterde plantensoorten worden gekweekt die minder meststoffen of gewasbeschermingsmiddelen nodig hebben en beter bestand zijn tegen de gevolgen van de klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen.
Voortaan zonder label op de markt
Door de versoepelde toelatingsvoorwaarden voor gewassen die met NGT’s worden gekweekt kunnen ze voortaan zonder label op de markt worden gezet. Voor de traditionele ggo’s (genetisch gemanipuleerde organismen en de meer complexe NGT’s blijven de strenge voorwaarden van kracht, inclusief de verplichte labelling. NGT’s blijven ook verboden in de biologische landbouw.
Daarnaast wordt het mogelijk om NGT’s te octrooieren, met uitzondering van eigenschappen of DNA-sequenties die in de natuur voorkomen of met biologische middelen worden geproduceerd. Er werden waarborgen ingebouwd om marktconcentratie te voorkomen en te zorgen voor betaalbaarheid en eerlijke toegang voor landbouwers, zodat zij het recht behouden om zaden te bewaren en te herplanten.
De lidstaten hadden eerder al het licht op groen gezet voor de nieuwe regels, die 2 jaar na de publicatie van de tekst in het Publicatieblad van de EU van toepassing worden. België moest zich bij de stemming onthouden wegens een gebrek aan consensus onder de gewesten.
VIB: mijlpaal voor innovatie en plantwetenschap
Het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) is verheugd over de nieuwe Europese regelgeving. “Dit is een belangrijke mijlpaal voor innovatie in de landbouw en de plantwetenschap in Europa”, zegt Jérôme Van Biervliet, managing director van VIB. Volgens het onderzoeksinstituut opent het nieuwe kader voor NGT’s de deur voor snellere ontwikkeling van gewassen die beter bestand zijn tegen droogte, ziekten of plagen, of een verbeterde voedingswaarde hebben.
“Het bevestigt dat Europa kiest voor een toekomst waarin wetenschap en innovatie effectief zullen bijdragen aan duurzaamheid en voedselzekerheid.” VIB werkte jarenlang actief mee aan het tot stand komen van de nieuwe Europese regels, onder meer via het Europese EU-SAGE-netwerk, waarin meer dan 150 onderzoeksinstellingen samenwerken.
De beslissing is ook economisch relevant voor Vlaanderen, en in het bijzonder voor Gent. Rond VIB en UGent groeide een internationaal belangrijke plantbiotechcluster, waar volgens VIB meer dan 1.000 mensen werken rond plantbiotechnologie. VIB droeg als onderzoeksinstituut in 2023 bijna 1 miljard euro bruto toegevoegde waarde bij aan de Vlaamse economie en staat ondertussen aan de basis van 42 spin-offs, die samen bijna 2 miljard euro kapitaal ophaalden. Door de regels voor eenvoudige genetische wijzigingen te vereenvoudigen, hoopt de sector dat onderzoeksresultaten sneller kunnen doorstromen naar toepassingen in landbouw en voedingsketen.
“Deze nieuwe regelgeving biedt een duidelijk en werkbaar kader dat innovatie effectief mogelijk maakt op het terrein. VIB blijft zich engageren om wetenschappelijke kennis om te zetten in concrete oplossingen voor een duurzame en veerkrachtige agrovoedingsketen”, besluit Van Biervliet.
Boerenbond en ABS positief
Boerenbond noemt de goedkeuring door het Europees Parlement een belangrijke stap voor de landbouwsector. “Het toepassen van nieuwe genomische technieken maakt ons beter bestand tegen de invloeden van klimaatverandering, verbetert onze voedselzekerheid en biedt ons de kans nog duurzamer te produceren. Het biedt bovendien een antwoord op de dalende toegang tot gewasbeschermingsmiddelen”, klinkt het.
Ook het ABS vindt de goedkeuring een goede stap in de richting van een meer duurzame landbouw. Het biedt veredelaars een opening tot een Europese markt die tot nu toe gesloten was. Tegelijk heeft het ABS er wel enkele bedenkingen bij. “Het gebruik van rassen die uit een dergelijke manier van veredelen komen mag niet leiden tot voor ons ongewenste effecten waarbij boeren met handen en voeten gebonden worden aan de grote multinationals. Aankoop van plantaardig uitgangsmateriaal moet vrij staan van de verkoop van de oogst en ook los staan van bij wie de gewasbeschermingsmiddelen worden aangekocht”, vindt Mark Wulfrancke, beleidsmedewerker bij het ABS.
Ook de positie van kleinere, traditionele veredelaars moet volgens Wulfrancke gevrijwaard blijven. Zij zullen immers belangrijk blijven in de veredeling van lokale rassen en kleine teelten.
Politieke reacties
Europees Parlementslid Bruno Tobback (Vooruit) betreurt dat diverse waarborgen die het parlement wilde invoeren zijn gesneuveld tijdens de onderhandelingen met de lidstaten. “Hoewel NGT’s veelbelovend kunnen zijn, staan de technieken nog volop in de steigers”, aldus Tobback. “Bovendien is de wetenschappelijke kennis over de langetermijneffecten op mens, dier en milieu nog onvoldoende om een dermate soepel Europees wetgevend kader rond NGT’s op te zetten zonder garanties voor de consument en de landbouwer. Door een gebrek aan etikettering weten consumenten bovendien niet wat ze kopen, en kunnen overheden niet controleren wat er op de markt komt of ingrijpen als er iets misgaat”, duidt Tobback.
Tobback hekelt ook dat het ongelimiteerd toelaten van patenten vooral multinationals ten goede komt. Zo zijn er wereldwijd al meer dan 2.000 patenten aangevraagd op plantkenmerken die via NGT’s worden ontwikkeld, terwijl slechts een handvol NGT-gewassen al effectief worden geteeld door landbouwers. De wetgeving voorziet bovendien geen enkele rem om doorgeslagen patentenclaims te vermijden.
Ook Saskia Bricmont (Ecolo) hekelt de versoepeling van de regels voor NGT’s, die volgens haar nog steeds ggo's blijven. “Door voorkeur te geven aan gestandaardiseerde en gepatenteerde soorten, dreigen NGT’s de afname van de genetische diversiteit te versnellen”, benadrukt ze. “Tegelijk versterkt dat de concentratie van de economische macht in handen van een handvol multinationale zaad- en pesticidenbedrijven.”
