Geen pasklare oplossing voor ‘teveel’ aan controles
Politici bij meerderheid en oppositie zijn het erover eens dat de controledruk in de landbouw hoog ligt. Oplossingen liggen echter niet voor de hand. De suggesties om controles te bundelen of om controleurs meer taken en bevoegdheden te geven, worden maar lauw onthaald. Minister Brouns ziet meer heil in het verminderen van de regeldruk. Als er minder regels zijn, zijn er minder controles nodig.
Landbouwers hebben het gevoel dat zij de meest gecontroleerde ondernemers van het land zijn. Dat kaartte Boerenbond recent nog aan. Parlementsleden Stefaan Sintobin van Vlaams Belang en An Hermans van N-VA hebben het onderwerp op de agenda gezet van de commissie Landbouw en op 1 juli volgde de discussie.
Landbouw wordt overmatig gecontroleerd
De administratieve overlast is een van de grote problemen waar landbouwers mee kampen. “Uit de recente bevraging van Boerenbond blijkt dat een land- en tuinbouwbedrijf in Vlaanderen gemiddeld 5 keer per jaar door een overheidsinstantie wordt gecontroleerd. Omgerekend gaat het om ongeveer 100.000 overheidscontroles per jaar in de Vlaamse landbouwsector. Ik kan mij niet van de indruk ontdoen dat de landbouwsector, in tegenstelling tot andere economische sectoren, toch wel overmatig wordt gecontroleerd. Het departement Dierenwelzijn, het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB), de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), het Agentschap voor Landbouw en Visserij (ALV), het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV), het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) en nog tal van andere overheidsdiensten: het zijn allemaal organisaties of administraties die onaangekondigd controles uitvoeren op een landbouwbedrijf”, schetst Stefaan Sintobin de situatie.
“Op een familiaal landbouwbedrijf zorgt dat voor heel wat praktische problemen, omdat de landbouwer dan zijn werkzaamheden moet stilleggen, om mee te gaan op het bedrijf met de controleur. Bovendien geeft 81% van de landbouwers aan het gevoel te hebben nooit volledig in orde te kunnen zijn. Velen ervaren de regelgeving als zo complex dat het bijna onmogelijk wordt om geen fout te maken. Elke controleur komt met zijn eigen checklist om af te vinken wat goed is en wat fout is. Die mensen kijken uitsluitend naar hun eigen bevoegdheid”, gaat Sintobin verder.
Agressieve controles
Van de landbouwer verwacht de overheid een totaaloverzicht op een almaar groeiend kluwen van regels, terwijl de controleurs zich kunnen beperken tot een mooi afgebakend onderdeel van datzelfde regelgevende kader. “Het is voor een klein familiaal landbouwbedrijf niet evident om bij een onaangekondigde controle plots alles stil te leggen en soms uren aan een stuk met een controleur rond te lopen op het bedrijf om fouten te detecteren. Ik krijg soms signalen over controleurs die nogal agressief optreden en bij wie het doel alleen maar is om sanctiegericht te werken, in plaats van sensibiliserend”, besluit Stefaan Sintobin.
Ook commissievoorzitter Bart Dochy (cd&v) hoort steeds meer klachten. “Het Agentschap voor Natuur en Bos voert op een vrij arrogante manier controles uit op bedrijven en landbouwbedrijven, maar ook bij privépersonen die bijvoorbeeld een privaat bos hebben. Eigenlijk ondermijnt men zo voor een stuk het draagvlak voor natuurbehoud. De attitude is belangrijk. Ze moeten toegankelijk zijn en empathie tonen. Ik kan u echter verzekeren dat er de jongste maanden heel veel voorbeelden zijn geweest van heel weinig empathie, vooral van deze administratie”, stelt Bart Dochy.
Bij navraag bij het ANB blijkt dat er recent niet meer of strenger wordt gecontroleerd. “Onze prioritering inzake handhaving is gerelateerd tot de impact op de natuur. Controles van de Natuurinspectie gebeuren vooral ook na een melding”, meldt het ANB in een reactie.
Regels die elkaar tegenspreken
An Hermans van N-VA zit aangaande het aantal controles ongeveer op dezelfde golflengte als Stefaan Sintobin. “Landbouwers staan vandaag midden in een keten van verwachtingen rond milieu, dierenwelzijn, voedselveiligheid en natuurbeheer. Tegelijkertijd moeten zij heel vaak beslissingen nemen in onvoorspelbare omstandigheden. Ik krijg signalen van landbouwers die verbreden dat sommige regels elkaar tegenspreken”, stelt zij.
Voor minister Brouns is het een blijvende ambitie om zoveel mogelijk naar de regeldruk te kijken en om die maximaal te verminderen. Het kan daarbij zowel gaan over vereenvoudiging van regels en voorwaarden als over het toepassen van alternatieve controlemethodieken, zoals satellietmonitoring. Daarnaast blijft hij op Europees niveau het belang aankaarten van de vereenvoudiging van de regels en de mogelijkheden om geen sanctie toe te passen bij een kleine inbreuk (het recht op vergissen). “Minister Hilde Crevits heeft dat laatste een eerste maal naar de Vlaamse regering gebracht om goed te keuren. Dat wordt nu verder uitgewerkt. Ik denk dat dat een voorbeeld is van de attitude die de Vlaamse overheid moet hebben ten aanzien van al wie onderneemt in Vlaanderen, en zeker voor de landbouwers. De attitude moet er een zijn van vertrouwen in plaats van wantrouwen”, zegt minister Brouns.
Democontroles
Een ander initiatief dat hij ten zeerste toejuicht, zijn de ‘democontroles’ die landbouwers zowel vorig jaar als dit jaar konden bijwonen om te tonen hoe een controle op de naleving van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) verloopt. Minister Brouns blijft verder inzetten op een strikte toepassing van het ‘only once’-principe door geen gegevens dubbel op te vragen bij landbouwers, wanneer die beschikbaar zijn bij een andere overheidsdienst. Er zijn voorts al meerdere voorbeelden van samenwerking tussen de verschillende controlediensten. “In de praktijk is dit echter niet altijd en overal mogelijk. Er kan nog veel coördinatie gebeuren om ervoor te zorgen dat controles doeltreffend zijn en zoveel mogelijk samen kunnen gebeuren”, stelt de minister.
Meer bevoegdheden per controleur
Stefaan Sintobin zit op een ander denkspoor. “In plaats van een samenwerking tussen de verschillende diensten, stel ik voor ernaar te streven dat 1 controleur over bevoegdheden en domeinen heen op een landbouwbedrijf kan controleren. Het gaat hier over 10 tot 15 verschillende diensten. Als je die allemaal in 1 jaar op bezoek krijgt, heb je 10 tot 15 controleurs op je bedrijf. Het zou toch mogelijk moeten zijn dat men controleurs opleidt die bepaalde zaken in 1 keer kunnen controleren?”, vraagt Sintobin zich af.
Jurgen Callaerts van N-VA stelt dan weer voor om – zoals in de visserij – in te zetten op gecoördineerde controles. “Als men daar controles en inspecties uitvoert, organiseert men die vaak samen met de verschillende sectorale inspectiediensten. Het komt erop neer dat op een bepaald moment wordt afgesproken om een inspectieronde te doen. De verschillende diensten gaan dan samen op bezoek bij een visser of een vissersschip dat op zee ligt. Op die manier zijn er meerdere inspecteurs tegelijkertijd aanwezig. Voor de landbouwer in kwestie zou het minder tijdverlies zijn.”
Regeldruk aanpakken
Minister Brouns houdt als oplossing dan toch vooral vast aan het verminderen van de regeldruk. “Wij moeten vooral heel terughoudend zijn om nieuwe regeltjes te maken. We zijn vandaag op zoek naar wat we kunnen schrappen, maar laten we vooral 2 keer nadenken voordat we nieuwe regels maken. Dat is een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst”, besluit minister Brouns.
