Nieuwe onkruidbestrijdingsstrategie in het najaar

Vanuit het verleden weten we dat een efficiënte onkruidbestrijding in wintergranen reeds start in het najaar, zeker bij moeilijk te bestrijden (resistente) grassen. De laatste jaren nam de druk van resistente windhalm, duist, maar ook raaigras alsmaar toe. Soms is een bestrijding met voorjaarsmiddelen niet meer mogelijk, waardoor een najaarsbehandeling nog de enige oplossing biedt. Dit kan meteen na zaai in vooropkomst, al vroeg in naopkomst, of later in het najaar vanaf het begin van de uitstoeling van het gewas.

Overwinterende onkruiden blijven concurreren met het graangewas. Ze gaan in een groter stadium het voorjaar in en zijn daardoor des te moeilijker te bestrijden. Een correctiebespuiting moet dan zo snel mogelijk gebeuren, al kan dit pas vanaf dat de percelen toegankelijk zijn. Wanneer in het voorjaar eerst voor een bemesting wordt gekozen, zullen ook de onkruiden hiervan profiteren en sterker uitgroeien.

Voor een goede bestrijding moeten we in de eerste plaats rekening houden met de kiemingsperiode van diverse onkruiden, om onze strategie hierop af te stellen. Van duist weten we bijvoorbeeld dat het voor 90% kiemt in het najaar. Een bestrijding moet dus in de eerste plaats in de winter gebeuren.

Van windhalm weten we dat het voor ongeveer 50% in het najaar en 50% in het voorjaar kiemt. Belangrijk is hier om ook de nakiemers in het voorjaar te bestrijden. Van raai- en straatgras weten we dat die het hele jaar door blijven kiemen. Daarnaast mogen we de breedbladige onkruiden niet uit het oog verliezen, zoals koude kiemers, kamille, muur…

Voorjaarsmiddelen zijn beperkt

Voorjaarsmiddelen komen slechts uit 3 verschillende werkzame groepen: de ALS-herbiciden (werking tegen breedbladigen en/of grassen, bijvoorbeeld iodosulfuron, mesosulfuron, metsulfuron, thifensulfuron, florasulam, pyroxsulam…), de ACC’ase (werking tegen grassen, bijvoorbeeld pinoxaden, fenoxaprop) en de hormoonstoffen (werking tegen breedbladigen, bijvoorbeeld MCPA, fluroxypyr, 2,4D, halauxifen…). Let op: enkele middelen uit die laatste groep hebben ook een toelating in het najaar, aan een lagere dosering dan hun voorjaarstoepassing. Denk daarbij bijvoorbeeld aan Axial, Axeo, Zypar, Mattera…

Najaarsmiddelen en grassenproblematiek

Najaarsmiddelen komen uit andere werkzame groepen dan die van het voorjaar binnen het HRAC 2024. Daartoe behoren chloortoluron (CTU), diflufenican (DFF), beflubutamide, picolinafen, en aclonifen, triallaat, flufenacet, prosulfocarb, pendimethalin, isoxaben. Tegen deze middelen is tot nu toe nog geen resistentie van onkruiden gekend. In het kader van resistentiemanagement is het daarom belangrijk om deze te integreren in onze schema’s.

Van de afgelopen jaren weten we dat raaigras targetresistent kan zijn tegen zowel de groep van de ACC’ase- en ALS-herbiciden. In dit geval hebben enkel najaarsherbiciden nog een werking. Indien we in het voorjaar te maken hebben met nakiemers van resistente windhalm, biedt enkel de actieve stof pinoxaden (Axial, Axeo) uit de ACC’ase groep nog een oplossing. Duist kan dan weer metabolisch resistent zijn tegen beide voornoemde groepen.

Laatste jaar flufenacet

Uiterlijk tot 10 december 2026 mag je voor de onkruidbestrijding in wintergranen nog producten op basis van de actieve stof flufenacet (Quirinus, Herold, Mertil, Pontos, Arnold, Battle...) toepassen. De verkoop van die producten stopte echter al eind vorig jaar, maar zeker niet overal is voldoende stock ingeslagen om een najaarsbehandeling op alle graanpercelen uit te voeren. Dit zal ongetwijfeld tot extra uitdaging leiden voor de bestrijding van moeilijke grassen, waaronder resistent raaigras, windhalm en duist.

Oude en nieuwe schema’s

Flufenacet vormde tot nu toe de basis voor de grassenbestrijding in granen. Middelen zoals Quirinus, Herold, Mertil, Pontos, Arnold, Battle... combineren flufenacet met een tweede actieve stof, zoals picolinafen of DFF en kunnen solo worden toegepast. Tevens is een aanvulling met een extra stof, zoals CTU, isoxaben of pendimethalin, mogelijk.

Vanaf 2027 verwachten we enkele nieuwe actieve stoffen voor de onkruidbestrijding in granen, al dan niet via een 120 dagenregeling. 2026 zal een overgangsjaar vormen waarin we moeten bekijken of er nieuwe schema’s zonder flufenacet mogelijk zijn die voldoende dekking geven tegen moeilijke grassen.

We focussen op combinaties van bestaande actieve stoffen zoals prosulfocarb (Defi, Jura Max, Capaxor, Moose), Aclonifen (Bianchi, Bandur Duo, Chanon, Mateno Duo), chloortoluron, diflufenican (Bandur Duo, Jura Max, Diflanil, Brodal) en tri-allaat (Avadex Factor, Clary).

Daarnaast heeft pethoxamide (Mojang, Successor) een 120 dagentoelating verkregen van 1 september 2026 tot en met 29 december 2026. We baseren onze keuze op de aanwezige onkruidflora. Een belangrijke kanttekening is dat voor al die producten het zaaizaad steeds voldoende bedekt moet zijn alvorens de onkruidbestrijding plaatsvindt, om uitdunning te voorkomen.

Meerwaarde per actieve stof en uitdagingen

Isoxaben heeft een meerwaarde bij hoge druk van kamille, muur, klaproos. Pendimethalin helpt tegen ereprijs, akkerviooltje, (resistente) klaproos, windhalm en in mindere mate ook tegen kleefkruid en duist. Chloortoluron werkt goed tegen straatgras, kamille en muur en versterkt tegen raaigras, windhalm en duist. Let wel op voor gevoelige tarwerassen, waar je niet hoger dan 1,5 l/ha mag doseren. In gerst is er echter geen probleem.

Prosulfocarb is belangrijk tegen alle grassen, waaronder straatgras, raaigras, duist en windhalm, maar ook tegen tweezaadlobbige ereprijs, kleefkruid... Aclonifen levert een meerwaarde tegen diverse grassen en dicotylen zoals klaproos. Tevens zal zonder flufenacet en bij zware grassendruk ook triallaat onmisbaar worden in de schema’s.

Voor resistent raaigras is de combinatie van zowel prosulfocarb (Defi, Jura Max) en triallaat (Avedex Factor) aangeraden. Voor windhalm zijn de meeste middelen goed, maar een najaarsbehandeling is noodzakelijk.

Voornoemde schema’s duiden echter op meerdere uitdagingen. In de eerste plaats zijn er de wettelijke beperkingen volgens het etiket per product. Daarnaast zien we problemen met de menging van bepaalde actieve stoffen binnen eenzelfde toepassing. Anderzijds kan fytotoxiciteit optreden bij het achtereenvolgens gebruiken van stoffen, bijvoorbeeld bij een dubbele voor- en naopkomst in het najaar op percelen met zware grasproblemen.

Wettelijke voorwaarden

Chloortoluron mag je enkel toepassen in vooropkomst en zodra er 5 spruiten zichtbaar zijn tot het einde van de uitstoeling. Een product op basis van triallaat, zoals Avadex Factor, kan nodig zijn tegen moeilijke grassen en mag enkel in vooropkomst. Op lichte gronden passen we de dosis aan van 3,6 l/ha naar 2,7 l/ha.

Aclonifen mag in een middel zoals Bianchi of Chanon enkel in vooropkomst worden toegepast. Een middel zoals Bandur Duo of Brodal Extra mag dan weer in voor- en naopkomst. Prosulfocarbhoudende producten (Defi…) mogen dan weer niet gemengd worden met ureumhoudende producten (CTU). Pendimethalin (Stomp Aqua) mag in gerst in zowel voor- als naopkomst, in tarwe enkel in na-opkomst. Kortom, het maken van nieuwe schema’s vormt al snel een complexe puzzel…

Vooropkomst- of naopkomsttoepassingen

In de schema’s met flufenacet hadden we goede resultaten in zowel de vooropkomst- als naopkomsttoepassingen. Hier kozen we initieel voor een naopkomsttoepassing, die we combineren met een bladluisbestrijding. Zonder flufenacet ligt de focus echter op een vooropkomsttoepassing, om moeilijke grassen voldoende te bestrijden. In dit geval is een aparte nabehandeling tegen bladluizen vereist, zeker in gerst...

In de schema’s zonder flufenacet kan een naopkomstcorrectie in het najaar met Axial, al dan niet aangevuld met chloortoluron. Let op: Axial is in het najaar slechts toegelaten aan 0,9 l/ha, in het voorjaar is dit aan 1,2 l/ha. Voor de bestrijding van resistente windhalm is Axial onmisbaar. Deze naopkomsttoepassing kan dan weer in combinatie met een bladluisbestrijding.

We volgen hier nadien met een voorjaarscorrectie met middelen zoals Sigma Maxx, Capri, Axial. Dit is noodzakelijk voor een goede grassenbestrijding. Een naopkomst-najaarsbehandeling haalt onvoldoende resultaat bij een zware grassenproblematiek (duist, windhalm, raaigras).

Tarwe versus gerst

Voor de schema’s maken we een onderscheid tussen tarwe en gerst. In gerst zien we dat in vooropkomst combinaties van bepaalde actieve stoffen met aclonifen niet mogelijk zijn. Drieledige combinaties van DFF met PSC en ten derde pendimethalin of triallaat, of anderzijds ook PSC met triallaat en pendimethalin, zijn mogelijk. Een mogelijk schema is bijvoorbeeld Jura Max met Stomp Aqua.

Voor tarwe kan een drieledige combinatie van prosulfocarb, diflufenican en aclonifen de basis vormen. Wanneer veel moeilijke grassen aanwezig zijn, vullen we aan met een vierde actieve stof zoals triallaat. Een mogelijk schema is bijvoorbeeld Jura Max met Bianchi, eventueel aangevuld met Avadex Factor tegen moeilijke grassen.

Bladluisbestrijding

Tot slot mag je bladluizen niet tolereren in wintergranen. Bij matige herfst- en wintertemperaturen zijn bladluizen al vroeg aanwezig. Ze kunnen onder andere overvliegen van aangrenzende maïspercelen, groene kanten... Voer tijdig een behandeling uit met een pyrethroïde zoals deltamethrine (Patriot Protech), lambda-cyhalothrin (Karate Zeon, Kendo) of tau-fluvalinaat (Mavrik). Wanneer je kiest voor een naopkomstonkruidbestrijding kan je die middelen combineren. Bij een vooropkomstonkruidbehandeling kan je na de opkomst terugkomen voor de luizenbestrijding.

Frederik Goossens