Graanoogst met lagere opbrengsten, maar uitstekende kwaliteit
Fegra, de federatie van de Belgische graanhandel, maakte zowel kwantitatief als kwalitatief een evaluatie van de Belgische oogst 2026 van strogranen (exclusief maïs). Deze evaluatie is gebaseerd op de voorlopige cijfers van de verzamelaanvragen van het Vlaams en Waals Gewest en op een uitgebreide enquête bij haar leden.
De oogst van 2026 werd gekenmerkt door opeenvolgende hittegolven, waardoor de oogst in een recordtempo verliep. Medio juli was het gros van de wintergranen in Vlaanderen al binnengehaald, wat uitzonderlijk vroeg is. Nooit eerder werd er in België zo vroeg geoogst: de wintergerst lag al 2 weken voor de tarweoogst in de silo’s, en ook de tarwe volgde in recordtempo. Ter vergelijking: vorig jaar werd ongeveer 80% geoogst tegen 21 juli. In het zuidoosten liep de oogst door tot begin augustus.
Sommige percelen werden geoogst bij een zeer laag vochtgehalte, terwijl de fysiologische afrijping van de tarwe nog niet volledig was afgerond. Dat heeft in bepaalde gevallen een negatieve invloed op het hectolitergewicht. Ook gelegerde tarwepercelen (door eerdere stormen in bepaalde regio’s) vertonen lage hectolitergewichten. Daardoor variëren de waarden dit jaar sterk.
De hittegolf van eind juni verstoorde het afrijpingsproces van de tarwe stevig en kostte gemiddeld zowat een ton per hectare aan opbrengstpotentieel. Toch bleef de impact grotendeels beperkt tot de opbrengst: doordat het na eerdere stormen droog bleef tot aan de oogst, konden ook gelegerde percelen met relatief weinig verlies binnengehaald worden.
Het droge en zonnige seizoen had een gunstig effect op de graankwaliteit: de eiwitgehaltes lagen dit jaar aan de hoge kant. De vochtgehaltes waren laag tot zeer laag en het hectolitergewicht bleef, ondanks de hitte, gemiddeld boven de 76 kg/hl.
Opbrengsten en areaal
Na het sterke jaar 2025 kende 2026 een ander verhaal: de vroege en hete zomer stuwde de oogst naar een absoluut record qua timing, maar drukte tegelijk op de hectareopbrengsten van vrijwel alle strogranen. Toch spreekt Fegra niet van een slecht jaar, maar eerder van een terugval ten opzichte van een uitzonderlijk sterk 2025.
Voor voedertarwe daalden de opbrengsten met 6 tot 14% ten opzichte van 2025. Ook wintergerst leverde 5 tot 11% minder op. Triticale hield relatief goed stand (Wallonië: -9%; Vlaanderen: -2,5%), terwijl de opbrengst van zomergerst en haver het sterkst terugviel, met dalingen tot ruim 25% in Wallonië.
Ook spelt leverde dit jaar 7 tot 9% minder op dan in 2025, al blijven de rendementen op een behoorlijk niveau. Ondanks de terugval blijven de meeste opbrengsten in lijn met of licht boven het langjarige gemiddelde – het is vooral het zeer sterke referentiejaar 2025 dat de procentuele dalingen dit jaar groter doet lijken.
Het vochtgehalte lag dit jaar over nagenoeg de hele lijn 5 tot 17% lager dan in 2025 – voor wintergerst bijvoorbeeld gemiddeld rond 12,3%, tegenover 13 à 13,4% vorig jaar. Er was dan ook nauwelijks nood aan drogen.
De koolzaadoogst van 2026 bleef licht onder het niveau van 2025. Afhankelijk van de regio schommelden de opbrengsten tussen 4,4 en 4,7 ton/ha (tegenover 4,5 à 5,5 ton in 2025), wat nog steeds in de lijn ligt van een gemiddeld tot goed jaar.
Graanareaal
In 2026 steeg het totale areaal in granen (inclusief koolzaad, exclusief maïs) in België zeer licht, met 3,09%. Zowel in Vlaanderen als in Wallonië steeg het graanareaal, maar in Vlaanderen steeg het sterker dan in Wallonië. Zo steeg het areaal in Vlaanderen met 4,63%, maar in Wallonië slechts met 2,42%.
In beide gewesten verloor zomertarwe veel terrein, dit geldt eveneens voor zomerhaver. Zowel spelt als koolzaad maakten een grote sprong in beide gewesten, ten opzichte van vorig jaar. Ook wintergerst nam extra areaal in, in beide gewesten. Het areaal aan wintertarwe bleef over heel België stabiel, met een verandering van slechts -1.36%.
Daarnaast zijn er enkele grote toenames vast te stellen. De grootste stijging was er in het areaal van koolzaad. Dat groeide van 748 naar 1.216 ha. Procentueel gezien is dat een zeer sterke stijging. Daarnaast groeit het areaal van wintergerst ten opzichte van vorig jaar met 30% van 12.306 ha naar 16.003 ha. Een vergelijkbare groei valt vast te stellen voor spelt, met een groei van 35% van 918 ha naar 1.239 ha.
De grootste afname in areaal was er voor zomertarwe, met een afname van maar liefst 58%. Zo valt het areaal terug van 1.010 naar 421 ha.
Over het algemeen is er geen trend vast te stellen in het stijgen of dalen van de arealen. Opvallend is wel de procentuele stijging van het areaal in spelt en koolzaad. Deze omvatten namelijk een stijging van 36% en 34,5% respectievelijk. De grootste stijgers daarnaast zijn terug te vinden in wintergerst (+12%) en winterhaver (+12%). De grootste afnames zijn in zomertarwe (-35%), zomerrogge (-30%) en zomerhaver (-25%) terug te vinden.
De arealen in wintertarwe, zomergerst en wintertriticale bleven zeer gelijkend ten opzichte van vorig jaar, met minieme verandering in areaal.
Goede graankwaliteit
De graankwaliteit van 2026 kan in het algemeen als goed worden omschreven. Het droge en zonnige seizoen zorgde voor hoge eiwitgehaltes en lage vochtgehaltes, al zorgden de hitte en de vervroegde afrijping op sommige percelen voor iets meer variatie in hectolitergewicht dan in 2025.
Na het reeds sterke 2025 (gemiddeld 78,45 kg/hl) bedraagt het hectolitergewicht van de tarweoogst in 2026 gemiddeld circa 79 kg/hl. Voor zomertarwe lag dit op 75,3 kg/hl, voor wintergerst op 65,0 kg/hl, voor triticale op 74,5 kg/hl, voor spelt op 37,6 kg/hl en voor haver op 47,3 kg/hl.
Globale situatie
Ook op wereldvlak is het beeld in 2026 niet eenduidig. Europa werd getekend door hittegolven, terwijl andere regio’s net optimale oogstomstandigheden kenden. De wereldproductie van tarwe wordt dit jaar geraamd op 819,3 miljoen ton, een daling tegenover vorig jaar (843,35 miljoen ton). De consumptie ligt hoger, met 826,27 miljoen ton. Gezien de uitzonderlijke oogsten in 2025, liggen de oogsten van 2026 in de EU 27 lager. Zo ligt de raming voor 2026 voor tarwe op 134,2 miljoen ton, terwijl die vorig jaar 138,3 miljoen ton was. Dit gezegd zijnde ligt het gemiddelde rendement nog altijd boven het 5-jarige gemiddelde, waardoor we op Europees vlak kunnen spreken over een goed jaar (huidig rendement: 5,66 MT/ha, 5-jarig gemiddelde: 5,63 MT/ha).
Voor gerst is er een lichte stijging van 3,38 miljoen ton vast te stellen in de oogstramingen ten opzichte van vorig jaar (157,07 miljoen ton versus 153,69 miljoen ton). De mondiale eindvoorraad gerst komt neer op 22,13 miljoen ton. Daardoor stijgt de stock-to-use ratio heel wat van 12,4% naar 14,20% voor dit jaar.
In totaal komt de productie van tarwe en gerst samen op 976,4 miljoen ton, een daling met ruim 2,15% tegenover vorig seizoen. Die terugval is vrijwel volledig toe te schrijven aan West-Europa, waar een uitzonderlijk warme en droge zomer eind juni en juli zorgde voor een te snelle afrijping. De EU 27 verliest zowel in tarwe als in gerst terrein, met Frankrijk als grootste minpunt, en ook het Verenigd Koninkrijk incasseert een stevige klap. Daartegenover staan duidelijke winnaars in de Zwarte Zee en Noord-Amerika: Oekraïne, Rusland, Kazachstan en Canada gaan er in beide teelten op vooruit, waarbij het Canadese groeiseizoen volgens de vegetatieve index bijzonder gunstig verloopt.
Naast de klimatologische invloeden, hebben de geopolitieke factoren uiteraard ook een niet te onderschatten invloed dit jaar. De escalatie van het conflict in de Zwarte Zee en de neerwaartse herzieningen van de wereldwijde productie zorgen voor een duidelijk herstel van de stijgende trend op de gehele graanmarkt.
De escalatie van de aanvallen op de haven- en maritieme infrastructuur in Oekraïne verlamt de graanexport over zee zo goed als volledig (beladingen worden onderbroken, verzekeraars zijn terughoudend…). De alternatieve routes (over land en via de Donau) zijn ofwel verzadigd, ofwel zelf een doelwit. Daarnaast worden importverboden door bepaalde buurlanden (Hongarije, Polen, Slowakije) in stand gehouden.
Op globaal vlak zien we een scherpe tweedeling: West- en Centraal-Europa zijn zwaar getroffen door droogte en hitte, terwijl de Zwarte Zee en Canada een uitstekend seizoen draaien. Hoewel er wereldwijd geen risico op tekorten is, blijven logistieke en geopolitieke factoren de volatiliteit van de prijzen beïnvloeden.
Conclusie
De Belgische graanoogst van 2026 gaat de boeken in als een uitzonderlijk vroege oogst. De ‘junihitte’ drukte de hectareopbrengsten met gemiddeld 5 tot 15% ten opzichte van het sterke 2025, maar de kwaliteit was nog steeds goed, met hogere eiwitgehaltes en zeer lage vochtgehaltes.
De graanarealen namen in zowel Vlaanderen als Wallonië licht toe. De top 3 bestond, in afnemende volgorde, uit: wintertarwe, wintergerst en spelt.
De trend van verlaagde Europese rendementen door de droogte kan je ook op nationaal vlak terugvinden. Daarnaast hebben de graanmarkten zeer volatiele periodes gekend, net omwille van geopolitieke escalaties rond Oekraïne, die na 4 jaar oorlog nog steeds brandend actueel zijn.
