Administratieve lasten in biosector worden onder de loep genomen

In de biologische landbouw vind je heel wat pionierende boeren. Laura van Selm, directeur van BioForum: “Bioboeren kiezen niet voor de gemakkelijkste weg. Ze combineren veelal verschillende bedrijfstakken. Ze doen bovendien vaak aan kleinschalige verwerking of verkoop via verschillende kanalen. Of ze werken met verschillende boeren samen, al dan niet in een coöperatieve structuur.”

Diversiteit geeft extra administratie

Al die aspecten brengen hun eigen administratieve verplichtingen met zich mee. “Biobedrijven moeten niet alleen voldoen aan alle reguliere verplichtingen – zoals bijvoorbeeld het mestactieplan, programmatische aanpak stikstof, de conditionaliteit, waterkwaliteitsdoelen… – maar ook aan het biologisch lastenboek. Bovendien gaat de huidige regelgeving veelal uit van landbouwbedrijven met maar één hoofdtak. Daarom zijn bepaalde administratieve verplichtingen niet afgestemd op hun bedrijfsvoering. Biologische boeren hebben daarom een zware planlast”, stelt van Selm.

Ine Craenhals, een van de 3 boeren van het gastbedrijf Boerencompagnie in Leuven, getuigde hierover: “Wij hebben hier inderdaad heel wat bedrijfstakken. We hebben enkele varkens en een kudde van 40 Fleckvieh-koeien. Dat zijn dubbeldoelkoeien die we houden voor de melk en het vlees, maar in de eerste plaats voor de mest. Als biobedrijf hebben we deze mest nodig om onze akkers te kunnen bemesten. We telen zowat 60 soorten groenten en ook baktarwe. In onze eigen kaasmakerij maken we tal van zuivelproducten. En we verkopen ook vleespakketten met zowel runds- als varkensvlees.” Boerencompagnie was zowat de eerste CSA-boerderij in Vlaanderen. Momenteel hebben zo’n 600 inwoners uit de regio hier een groente-abonnement. De coöperatie telt 200 betalende vennoten.

Die diversiteit en de directe verkoop zorgt ervoor dat er veel administratie moet gebeuren. Ine: “Denk bijvoorbeeld aan de communicatie met onze vennoten en klanten en de boekhouding van de inkoop en verkoop van producten. Voor collega Leen is dit een dagtaak, ik spring bij waar het kan. Daarnaast is er nog de gebruikelijke landbouwadministratie, wat voor een divers bedrijf als het onze heel wat met zich meebrengt.”

Hubert De Witte van bioboerderij ’t Goed Ter Heule in Lauwe bevestigt: “Mijn dochter Justine nam 8 jaar geleden de bioboerderij van mij over. Het omvat vandaag de dag een zelfpluktuin, een hoevewinkel, een eetcafe en we organiseren bezoeken. Naast groenten, kruiden en kleinfruit houdt ze ook kippen, schapen en varkens. Door al die verschillende takken zit ze meer met haar handen aan de laptop dan in de grond. Ik schat wekelijks zo’n 35 uur. Ik tracht haar zoveel mogelijk te ondersteunen met de boekhouding en intussen worden hiervoor ook externe diensten ingeschakeld.” Justine getuigde hier ook nog over in Landbouwleven.

Heel wat (administratieve) pijnpunten

Alhoewel gangbare bedrijven ook veel administratie op hun bord hebben, speelt dit door de grote diversiteit nog veel meer mee op biobedrijven. Per teelt hoort immers een eigen aanpak en administratie. “Er gaan voortdurende ‘alarmen’ af van zaken die binnen een bepaalde timing in orde gebracht moeten worden”, stelt Ine. “We hebben bijvoorbeeld slechts een beperkt aantal kalvingen per jaar. Het is telkens een gedoe om dat correct aan te geven omdat je die routines mist.”

Hubert: “Door onze ruime vruchtwisseling is het invullen van de Verzamelaanvraag ook niet evident. De kleine percelen moeten telkens anders ingetekend worden. Je maakt daarbij gemakkelijk fouten, en daar hangen flinke boetes aan vast.”

Zowel Ine als Hubert klagen ook het moeilijke taalgebruik bij de officiële documenten aan. “Vroeger kon je bij het invullen ervan nog hulp inroepen van de ambtenaren”, herinnert Hubert. “Vandaag de dag zijn die ambtenaren vooral controleurs.”

Op beide bedrijven zijn bovendien heel wat mensen aan de slag: (vaste) werknemers, seizoenarbeiders, stagiairs, leerlingen van duaal leren… ook daarbij is nog een flinke personeelsadministratie mee gemoeid.

Groen licht voor project ‘Green By Definition’

De biologische sector is inzake algemene administratie dikwijls een buitenbeentje. Wetgeving en richtlijnen allerhande worden immers niet specifiek in het kader van de biosector opgesteld. Daarnaast moeten bioboeren voldoen aan de lastenboeken van de biologische sector. De verzuchtingen van de biologische boeren zijn dan ook niet nieuw. Op EU Organic Day 2025 nodigde BioForum Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns (cd&v) in dat kader uit voor een gesprek met enkele bioboeren. Na de getuigenissen over hun administratieve uitdagingen stelden ze aan de minister de vraag om een aantal daarvan te laten vallen, omdat ze er als bioboeren al automatisch aan voldoen.

Minister Brouns gaf gehoor aan hun vraag. “De diversiteit op biobedrijven is inderdaad enorm. Het project Green By Definition dat op 1 oktober van start gaat, ontstond dankzij een vruchtbare dialoog. Bioboeren bieden immers vandaag de dag al antwoorden op de uitdagingen om de landbouw binnen ecologische grenzen te krijgen.” Brouns neemt daarbij expert judgement in de mond. “Alles wat jullie doen is per definitie ‘groen’. Heel wat milieuregels die behoorlijk wat administratie vragen, beantwoorden jullie al door de manier waarop jullie boeren. We geven met dit proect meer vertrouwen aan de bioboer.”

Gedurende 18 maanden – van oktober 2026 tot maart 2028 – zal worden bekeken wat er effectief op het terrein gebeurt. Er is hiervoor een budget van 180.000 euro beschikbaar. Men vergelijkt ook de aanpak van deze Green By Definition in andere Europese landen. Het project wordt gecoördineerd door BioForum en loopt in samenwerking met het ILVO, INBO en de controleorganisaties. Men zal oplijsten bij welke administratieve verplichtingen er sprake is van onnodig meer of dubbel werk, inefficiënte controlepraktijken en disproportionaliteit. De bedoeling is om tot beleidsaanbevelingen te komen met een set van concreet uitvoerbare vereenvoudigingsmaatregelen. De focus ligt daarbij op MAP, PAS en de GLB-conditionaliteiten.

Brouns meent dat een verminderde administratie in de biologische sector mogelijk meer boeren over de drempel zullen helpen om ook te gaan bioboeren.

Laura van Selm: “Wij willen dat onze boeren vooral aan het boeren zijn. De minister heeft vorig jaar goed geluisterd. Wij zijn dan ook heel blij met deze evolutie naar een verminderde administratielast voor bioboeren.”

Anne Vandenbosch