EU-lidstaten akkoord over hervorming landbouwbeleid
De ministers van Landbouw van de Europese Unie zijn het op 26 oktober eens geraakt over het toekomstig Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Daarbij streven ze naar zoveel mogelijk flexibiliteit voor de lidstaten. De uitvoering van het akkoord zal echter afhangen van de onderhandelingen over de Europese begroting.
De ministers hebben in Luxemburg unaniem een standpunt ingenomen over de hervorming van het GLB na 2027. Het nieuwe meerjarenbudget van de Unie loopt van 2028 tot 2034. Op basis van dat standpunt gaan de lidstaten nu onderhandelen met het Europees parlement. Alvorens ze haar beslag kan krijgen, moet de hervorming het fiat krijgen van de EU-landen en de Europese parlementsleden.
“Het akkoord dat vandaag werd overeengekomen, vormt een belangrijke stap om te garanderen dat het GLB zijn vruchten blijft afwerpen voor de landbouwers, de landelijke gemeenschappen blijft steunen en de voedselzekerheid voor alle Europeanen blijft verzekeren”, stelt de Ierse minister van Landbouw, Martin Heydon, in een mededeling.
Flexibele steun
De hervorming is erop gericht de steun te concentreren op actieve landbouwers, jongeren die pas in de sector aan de slag gaan en kleine landbouwondernemingen, via mechanismen die gebruik maken van plafonnering en degressiviteit. Hoe degressiviteit en plaffonering precies zullen werken, zal pas bepaald worden wanneer het de volgende meerjarenbegroting wordt afgeklopt. Eerder hadden veel lidstaten al gepleit dat ze zoveel mogelijk vrij willen zijn in zelf de bedragen van de glijdende schaal en het plafond te bepalen, of zelfs de keuze te krijgen voor een opt-out.
De debatten gingen verder vooral over de definitie van ‘actieve’ landbouwers. Sommige landen wilden dat gepensioneerde boeren bepaalde steun kunnen blijven genieten. Andere landen zoals Frankrijk willen de steun dan weer voorbehouden voor mensen die nog aan het werk zijn. De Commissie heeft een oplossing voorgesteld waarbij de lidstaten gepensioneerden kunnen meetellen als zij dat willen. De definitie van een actieve landbouwer is dus bindend voor lidstaten, maar lidstaten kunnen de daadwerkelijke definitie aanpassen aan hun eigen nationale omstandigheden.
De lidstaten stellen de milieu- en klimaatambities van het GLB naar beneden bij. Ze koppelen vaste voorwaarden om steun te ontvangen aan ‘stimuleringsmaatregelen voor boeren die milieuvriendelijke maatregelen nemen’, onder meer voor biodiversiteit en waterbescherming. Terug krijgen de lidstaten de flexibiliteit om dit in te vullen naargelang hun landbouwsysteem. De landbouwministers willen daarnaast de sociale conditionaliteit afschaffen.
Kansen creëeren
Het akkoord voorziet dus een zekere soepelheid voor de lidstaten bij de verdeling van steun. Daarmee is de Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns (cd&v) in ieder geval tevreden. In persbericht heeft hij het over ‘een landbouwbeleid dat regio’s voldoende ruimte laat om een beleid op maat te voeren’.
“Europa kiest hiermee voor meer vertrouwen in onze landbouwers en minder micromanagement”, aldus Brouns. “We willen jonge mensen kansen geven om in de landbouw te stappen, landbouwers ondersteunen om te investeren en verdere verduurzaming stimuleren. Europa moet daarvoor kansen creëeren, niet telkens nieuwe regels opleggen.”
Voor de Vlaamse minister zijn jonge landbouwers, investeringssteun en de generatiewissel van belang. “Dat zijn allemaal heel belangrijke zaken, zeker op een ogenblik dat we geopolitiek onder druk staan, moeten we resoluut kiezen voor die strategische autonomie en voedselzekerheid, en daarbij zijn de Europese landbouwers onze belangrijkste partners”, aldus Brouns vooraf het akkoord. Het akkoord verplicht lidstaten om hogere hectaresteun en vestigingssteun te voorzien aan jonge landbouwers, aangevuld met de eerder beloofde strategie voor generatiewissel en een starterspakket.
Geen keuzemenu
De Commissie is bezorgd dat het akkoord van de Raad te ver gaat in flexibiliteit voorzien voor de lidstaten. Het GLB mag geen keuzemenu zijn waar lidstaten naar believen uit kunnen kiezen. “We hebben bedenkingen over een breder scala aan flexibiliteitsmogelijkheden en een zekere afzwakking van de ambitie”, aldus Eurocommissaris van Landbouw Christophe Hansen op een personferentie na het akkoord. “Het is van cruciaal belang dat we de gemeenschappellijke aspecten van ons beleid behouden.”
Op de persconferentie sprak hij zelf over het verplicht maken om steun aan biologische landbouw te geven (wat de lidstaten uit hun akkoord schrapten) en om verzekeringsstelsels op te zetten voor landbouwbedrijven. Daarnaast zou de Commissie volgens bronnen degressiviteit en plafonnering geen vrijwillige optie willen maken en de bedragen daarvan op EU-niveau willen vastzetten. De Commissie zou ook vallen over de zwakke definitie van een actieve boer. De commissaris is er echter van overtuigd dat tijdens onderhandelingen met het Europees Parlement ‘het juiste evenwicht’ gevonden zal worden.
Voldoende budget
Het akkoord is nog onvolledig, want het financiële kader van de hervorming hangt af van de onderhandelingen over de Europese begroting. De Europese leiders moeten die tegen het einde van het jaar afkloppen.
De typische structuur van het GLB met 2 pillaren zou volgens de huidige plannen in ieder geval verdwijnen in een groot fonds met verschillende beleidsdoeleinden (de nationale en regionale partnerschapsplannen), wat landbouworganisaties tot nu toe hebben bekritiseerd als een verwatering van het GLB.
In dit stadium is nog altijd zowat 300 miljard euro voorzien voor landbouwsubsidies en crisissteun, in vergelijking met de 387 miljard in de huidige meerjarenbegroting. De Europese Commissie legt uit dat er andere fondsen ter beschikking gesteld zullen worden om de plattelandsector te steunen, en heeft 45 miljard euro extra in het vooruitzicht gesteld vanaf 2028 voor de landbouwsector.
Een groep ‘zuinige landen’, met Duitsland op kop, wil sterk knippen in het volgende budget door te besparen op traditionele beleidsdomeinen zoals de landbouw. Vlaanderen blijft aandringen op voldoende middelen voor landbouw, minstens evenveel als het huidige budget. “Regels alleen betalen de factuur niet”, zegt Brouns. “Als Europa jonge landbouwers wil aantrekken, investeringen wil stimuleren en verdere verduurzaming verwacht, moeten daar ook voldoende middelen tegenover staan.”
De vraag is nog of het nieuwe GLB op tijd klaar zal zijn voor de start ervan op 1 januari 2028. Het Europees Parlement moet nog zijn standpunt bepalen, wat nog enkele maanden zal duren. Daarna volgen onderhandelingen tussen de Europese Commissie, de lidstaten en het Parlement. De kans bestaat dus dat het huidige GLB verlengd moet worden, waardoor hetzelfde scenario zich herhaalt als bij de start ervan.
