Uitspraak Raad van State verbiedt zelf biggen castreren opnieuw voor varkenshouders
De Raad van State vernietigde op 19 oktober de regeling die verduidelijkte onder welke voorwaarden varkensboeren zelf biggen mogen castreren. Het is nu dus opnieuw verboden voor varkenshouders om hun biggen te castreren, al heerste er toen ook een gedoogbeleid.
Ieder jaar worden in België miljoenen mannelijke biggen gecastreerd, om zo van de stinkende beergeur af te geraken bij het bakken van varkensvlees. Daarnaast moet castratie ongewenst seksueel en agressief gedrag bij varkens voorkomen.
In 2023 besliste de federale regering om een koninklijk besluit (KB) aan te nemen waarin zij varkensboeren expliciet de toelating gaven om hun biggen van maximaal 7 dagen oud onder voorwaarden voortaan zelf te castreren. Die nieuwe regeling moest in de eerste plaats duidelijkheid bieden. Vanouds castreerden varkenshouders zelf hun biggen, maar eigenlijk liet de wet het enkel toe door dierenartsen. In de praktijk heerste er echter een gedoogbeleid.
Verzoekende partijen
Verschillende organisaties stapten vervolgens naar de Raad van State om de vernietiging te eisen van het KB. “Het KB was een grote achteruitgang voor dierenwelzijn, omdat varkensboeren niet dezelfde deskundigheid hebben als dierenartsen”, schrijft het Harrison Collectief, samen met GAIA een van de verzoekende partijen. “Die deskundigheid is vooral belangrijk voor een correcte verdoving en een correcte interventie bij hevige bloedingen.” Daarom was de regeling ook in strijd met de Europese richtlijnen, beargumenteert de organisatie.
Een andere partij die naar de Raad van State trok tegen het KB, was de belangenorganisatie de Verenigde Dierenartsen (VeDa), maar ze deed dit omwille van een heel andere reden dan de dierenrechtenorganisatie. “Het KB van 2023 bepaalde dat dierenartsen toezicht moesten houden bij het verdoven en castreren van biggen. Dat is op dit moment gewoonweg niet haalbaar voor de slechts 100 dierenartsen actief in de varkenssector. Volgens onze berekeningen zouden er dan 190 extra dierenartsen in deze gespecialiseerde sector nodig zijn, terwijl er amper 5 per jaar afstuderen in Vlaanderen”, legt dierenarts Danny Coomans, ondervoorzitter van VeDa, uit.
Hoe dierenartsen toezicht moesten houden, werd vrij geïnterpreteerd. Zo zou een dierenarts technisch gezien enkel bij het begin en het einde van het castreren aanwezig moeten zijn, om de verdovingsmiddelen te leveren en terug te nemen. Maar Coomans is duidelijk: “Het FAGG bevestigde ons dat het volledig illegaal is om verdovingsmiddelen achter te laten bij de varkenshouder. Die interpretatie was geen oplossing.”
Erkende opleiding
Meer dan 3 jaar na het beroep oordeelde de Raad van State op 19 oktober dat het KB in strijd is met de Europese Varkensrichtlijn. Die richtlijn vereist immers dat biggen enkel gecastreerd mogen worden door dierenartsen of door personen die hiervoor een specifieke opleiding hebben gevolgd. Die vereiste werd niet nageleefd in de Belgische regeling, aangezien die varkensboeren toeliet om biggen te castreren zonder enige voorafgaande opleiding.
De overheid heeft ook nooit een dergelijke opleiding erkend, ook al bestaat er al eentje in de vorm van een opleiding die Belpork organiseert om varkenshouders te certificeren voor hun lastenboek. Een nieuwe KB zou op deze basis verder kunnen bouwen voor een erkende opleiding biggen castreren.
(On)duidelijkheid troef
Maar wat zijn nu de gevolgen van de schorsing door de Raad van State? Een communicatie van de FOD Volksgezondheid is duidelijk: de vroegere regels gelden opnieuw, waardoor varkenshouders die zelf hun biggen castreren strafbaar zijn. “Op basis van dit arrest is het voor de verantwoordelijke van het bedrijf niet langer toegelaten om biggen chirurgisch te castreren.” Het Harrison Collectief juicht het dan ook toe dat nu enkel dierenartsen nog biggen mogen castreren. “Dit is een belangrijke overwinning voor de miljoenen biggen die ieder jaar worden gecastreerd in België”, klinkt het. Het is nu ook expliciet verboden voor een bedrijfsbegeleidende dierenarts om de geneesmiddelen hiervoor af te leveren, aldus het FOD.
Ook Sarne De Vliegher, verbonden aan de faculteit diergeneeskunde van de UGent, zegt op zijn blog dat castreren door varkenshouders nu terug illegaal is. Hij argumenteert dat enkel een specifieke passage in het vernietigde KB daar toestemming voor gaf. “Nu het KB, en dus ook de passage, is vernietigd, is castreren door niet-dierenartsen opnieuw illegaal.”
Waarschijnlijk zullen varkenshouders in de praktijk echter blijven verder castreren, zoals ze ook deden voor het KB van 2023 hun expliciet toestemming gaf. De vraag is dan of de overheid zijn gedoogbeleid verderzet zoals toen ook het geval was, of streng gaat handhaven.
Bovendien vermindert de schorsing van het KB door de Raad van State juist het dierenwelzijn, argumenteert Boerenbond. “In het KB was opgenomen dat, wanneer castratie bij biggen wordt uitgevoerd, dit dient te gebeuren met lokale verdoving en pijnbestrijding”, zegt de woordvoerder van Boerenbond. “Door het schorsen van het KB vervalt deze verplichting dan ook.”
Alternatieven voor castratie zijn voorlopig nog niet economisch haalbaar volgens Boerenbond. “De maatschappelijke acceptatie voor die alternatieven ligt, vooral in exportmarkten, eerder laag.”
Bouwen aan nieuw KB
In ieder geval moet er nu zo snel mogelijk een nieuwe regeling komen om duidelijkheid te scheppen. “In overleg met de betrokken partijen werkt de FOD verder aan een nieuw KB dat rekening houdt met het arrest van de Raad van State. Het doel is om zo snel mogelijk een juridisch onderbouwde oplossing uit te werken die ook tegemoetkomt aan de praktische moeilijkheden op het terrein”, schrijft de FOD Volksgezondheid.
Voor Boerenbond moet een nieuwe regelgeving robuust zijn en varkenshouders toelaten om de castratie op een diervriendelijke manier uit te voeren. De Verenigde Dierenartsen vragen een wetgeving die haalbaar is, die tegemoetkomt aan de dierenwelzijnseisen en die de sector vooruithelpt. “Sowieso is het voor dierenartsen niet haalbaar om alle biggen te castreren”, besluit Coomans. “Men kan van onze collega’s actief in de varkenssector niet verwachten dat zij akkoord kunnen gaan met een wetgeving waarvan ze op voorhand weten dat de naleving ervan onmogelijk is. Er zijn alternatieven waarover we reeds het bevoegde kabinet op de hoogte brachten, deze wensen we nu zo snel mogelijk verder uit te werken.”
Een mogelijke oplossing die haalbaarheid verzoent met dierenwelzijn zit volgens De Vliegher in het openbreken van artikel 7 van de Wet op de uitoefening van diergeneeskunde van 1991. “Dat kan dierenartsen toelaten om te werken met assistenten die onder hun verantwoordelijkheid bepaalde diergeneeskundige handelingen, zoals castraties van biggen, kunnen uitvoeren (bij dieren van derden).”
