Honderden landarbeiders betogen tegen ‘aanval’ van lidstaten op arbeidsrecht
Vakbonden en zelfs een landbouworganisatie betoogden op 3 november in Brussel tegen Europese plannen om de sociale bescherming van landarbeiders af te zwakken. “Deze regeling afschaffen of afzwakken geeft het signaal dat het schenden van arbeidsrechten geen gevolgen heeft.”
De Europese Federatie van Vakbonden voor Voeding, Landbouw en Toerisme (EFFAT) organiseerde op 3 november op het Jean Rey plein in Brussel een actie om op te komen voor eerlijke arbeidsomstandigheden in de Europese landbouw.
Deze actie is een reactie op het GLB-akkoord dat de Europese lidstaten op 26 oktober hebben gesloten. Daarin kwamen ze overeen om de sociale conditionaliteit af te zwakken of zelfs af te schaffen. Deze voorwaarde koppelt het krijgen van subsidies aan het volgen van de geldende arbeidswetgeving.
Extra drukkingsmiddel
Uiteindelijk kwamen er 300 tot 500 vakbondslieden en landarbeiders opdagen voor de betoging in Brussel. De Belgische vakbonden waren massaal ter plaatse om hun Europese collega’s te ondersteunen, zegt Filip Feusels van ABVV Horval.
In principe zijn boeren al verplicht om de arbeidswetgeving te respecteren, maar de sociale conditionaliteit is een extra drukkingsmiddel om hier zeker van te zijn, legt Feusels uit. “Als je als boer op voorhand weet dat je minstens een deel van je subsidies moet terugbetalen als je de arbeidsvoorwaarden of veiligheidsregels niet respecteert, denk je daar twee keer over na.” Met andere woorden, nu de sociale conditionaliteit schrappen zou ‘het signaal geven dat het schenden van arbeidsrechten geen gevolgen heeft’, zegt de secretaris-generaal van EFFAT, Enrico Somaglia.
Landbouwers halen ook hun voordeel uit de regeling, die immers eerlijke concurrentie garandeert. “Als je de sociale conditionaliteit afschaft, krijgt de boer die zijn arbeiders uitbuit evenveel subsidies als de boer die zijn werknemers correct behandelt. Dat is een concurrentievoordeel”, zegt Feusels.
Niet uitgevoerd
De sociale conditionaliteit werd in 2021 ingevoerd en vanaf 2025 toegepast, maar volgens Feusels treden de Europese lidstaten al 2 jaar de voeten met de uitvoering ervan. “De sociale inspectie kan of wil het niet handhaven, en bij de opmaak van het Plan voor de Eerlijke Concurrentie was er geen sprake van sociale conditionaliteit. Belgische politici lappen de Europese spelregels volledig aan hun laars. Hoogst zorgwekkend voor de democratie”, vindt Feusels. “De regels nu nog eens afzwakken, is lachen met de arbeider.”
De landbouwsector wordt gekenmerkt door onzekere arbeidsomstandigheden. Een derde van alle arbeid gebeurt in het zwart, wat 6 keer zo veel is als het gemiddelde in de bredere arbeidsmarkt. Het is ook een sector waarin in heel Europa nog steeds 500 mensen per jaar omkomen tijdens het werk, merkt EFFAT op. Vooral buitenlandse seizoensarbeiders zijn kwetsbaar voor uitbuiting. “Zij worden vaak geconfronteerd met loondiefstal, discrminatie, slechte huisvesting, ontoereikende sociale zekerheid en, in sommige gevallen, ernstige uitbuiting.”
“In andere lidstaten is de situatie natuurlijk meer precair dan hier”, geeft Feusels toe. “De meeste boeren zullen het Belgische arbeidsrecht natuurlijk respecteren. Maar het is belangrijk dat we geen signaal geven dat het achteruit mag gaan met het arbeidsrecht.”
Landbouwers zijn solidair
Niet alleen de vakbonden namen deel aan de betoging. De Waalse landbouworganisatie FUGEA toonde zich solidair met landarbeiders, maar heeft ook haar eigen besognes met het GLB-akkoord van de lidstaten. “De Raad geeft de voorkeur aan nationale flexibiliteit ten koste van een gemeenschappelijke aanpak, waardoor de ambities van het toekomstige GLB in gevaar komen.” Meer speelruimte voor de lidstaten gaat ten koste van een rechtvaardigere verdeling van de steun en de agro-ecologische transitie, aldus FUGEA.
FUGEA deelt daarnaast de bezorgdheid van de vakbonden. “De rechten van de mensen die op onze boerderijen werken, moeten in alle Europese landen op dezelfde manier worden gerespecteerd en beschermd.”
De landbouworganisatie geeft zelf als voorbeeld illegale praktijken in Zuid-Europese landen, waar sommige landbouwbedrijven landarbeiders ‘noch fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, noch fatsoenlijke lonen’ aanbieden. “Het afschaffen van de sociale conditionaliteit zou dit fenomeen alleen maar versterken.” Al beperkt de problematiek zich niet tot enkel Spanje en Italië, waarschuwt EFFAT. “Illegale arbeidsbemiddeling en ontoereikende arbeidsinspecties verergeren deze problemen in de hele EU, van noord tot zuid.”
Politieke fout
Voorlopig is er nog niets finaal beslist. Het Europees Parlement moet zijn standpunt nog in januari vaststellen, waarna de Europese instellingen het onderling nog uitvechten. FUGEA rekent dan ook op de Europarlementariërs om ‘het roer om te goeien’ en toch te zorgen voor een ambitieus en rechtvaardig GLB.
Vertegenwoordigers van de vakbonden zaten na de betoging samen met enkele (linkse) Europarlementariërs. Enrico Somaglia drong er bij de Europarlementsleden op aan om ‘zich te verzetten tegen elke poging om de sociale conditionaliteit te verzwakken of af te schaffen’. “Sociale conditionaliteit is een beginsel van rechtvaardigheid dat beschermd moet worden. Het schrappen ervan zou een grote politieke fout zijn: een duidelijke aanval midden in een crisis van de levensduurte, gericht tegen meer dan 12 miljoen landarbeiders die elke dag hard werken om ervoor te zorgen dat er voedsel op ons bord komt.”
