3M gaat site in Zwijndrecht sluiten
Tijdens een bijzondere ondernemingsraad heeft de directie van 3M in Zwijndrecht de intentie tot collectief ontslag aangekondigd. Tegen 2029 gaat het bedrijf waar 209 mensen werken onherroepelijk dicht, zo melden verschillende vakbondsbronnen.

De beslissing van het Amerikaanse chemiebedrijf zou onder meer te verklaren zijn door problemen met een vergunning. Indien de bevoegde minister, Jo Brouns (cd&v), de nodige milieuvergunning niet tekent, zou de fabriek zelfs nog een pak sneller sluiten dan 2029. Terwijl er eerst enkel sprake was van tijdelijke werkloosheid door het uitblijven van de vergunning, lijken de gevolgen ondertussen gevoelig groter.
Een kleine onderzoeksafdeling zou er wel behouden blijven. Het gaat om activiteiten die niet gebonden zijn aan productie. Zo situeert het Corporate Technology Center zich in een klein gebouw naast de site in Zwijndrecht. Hoeveel mensen daar aan de slag blijven, is niet duidelijk. Op de hoofdzetel van 3M Belgium in Diegem zouden ook mensen aan het werk kunnen bljiven.
Ondertussen is de verplichte informatie- en consultatiefase opgestart in kader van de Wet-Renault. "Wij gaan ons nu beraden", zegt Eric Horemans van Synova, de vrije vakbond. "Veel kan afhangen van de beslissing op het kabinet van Jo Brouns. De deadline voor de milieuvergunning is 12 december. Als men tegen dan geen oplossing ziet, zal men de sluiting dus nog sneller in gang steken."
Problemen met PFAS
3M, en zeker de site in Zwijndrecht, zijn in ons land vooral bekend omwille van de problemen met PFAS. Tussen 2023 en 2024 verloren al eens een honderdtal mensen hun baan na het stopzetten van de productie van PFAS. Sindsdien produceert men in Zwijndrecht enkel nog andere materialen.
Het uitblijven van de vergunning waarvan sprake is wellicht maar een deel van de verklaring dat 3M wil stoppen met productie. Het bedrijf zelf worstelt al een tijd met een dalende vraag naar de producten die in Zwijndrecht worden gemaakt. De chemie in Europa doet het over het algemeen al langer slecht.
Dat alles zet de productieportefeuille in Zwijndrecht zwaar onder druk. In een verklaring zegt 3M dat men wel eigenaar zal blijven van de sterk vervuilde site, en dat men openstaat voor verantwoorde voorstellen voor de herbestemming van de site of delen ervan. "Wij blijven ons volledig engageren om alle saneringsverplichtingen na te komen, zoals goedgekeurd door de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM)."
Saneringsverplichtingen nakomen
Minister Jo Brouns zal samen met OVAM nauwgezet toezien dat de saneringsverplichtingen van 3M worden nagekomen. Dat zegt hij in een reactie op de mogelijke sluiting van de fabriek in Zwijndrecht.
Zowel de socialistische als de liberale vakbond merkten op dat de fabriek tegen 2029 zal sluiten - en mogelijk zelfs vroeger als 3M geen afwijking krijgt van bepaalde milieuregelgeving. Maar minister Jo Brouns heeft naar eigen zeggen geen signaal gekregen dat de afwijkingsaanvraag van de milieuregelgeving verband zou houden met de door 3M aangekondigde beslissing. "Het klopt dat 3M een afwijking van de milieuregelgeving gevraagd heeft en dat hierover nog geen beslissing is genomen", zegt hij. Tot slot betreurt de minister het mogelijke jobverlies en denkt hij "in de eerste plaats aan alle werknemers die dit moeilijke nieuws te horen kregen".
De minister neemt er akte van dat 3M bevestigt al haar verplichtingen in het kader van het Bodemdecreet te zullen nakomen, met inbegrip van de uitvoering van de sanering van de woongebieden en de opmaak van de bodemsaneringsprojecten voor andere gebieden rond de 3M-terreinen.
Vervuiler betaalt
Milieubewegingen Grondrecht en Climaxi geven aan dat het principe van de vervuiler betaalt, van kracht is. "3M moet volledig opdraaien voor de sanering van PFAS in Zwijndrecht", schrijven ze in een reactie op de mogelijke sluiting van de site.
Grondrecht en Climaxi vragen zich in een persbericht af of de Amerikaanse 3M-groep zijn verantwoordelijkheid wel zal opnemen wanneer de productie in Zwijndrecht stopt. Het totale kostenplaatje voor de burger blijft onduidelijk, stellen ze. "De saneringskosten voor de PFAS-problematiek in Vlaanderen kunnen oplopen tot 124 miljard euro, gespreid over 20 jaar", citeert men een rapport van RDC Environment.
Ook over de huidige vraag van 3M tot een afwijking of bijstelling van hun basisvergunning zijn de milieubewegingen scherp. "Wij volgen de vergunningencarrousel van 3M al langer", klinkt het. "Met betrekking tot vergunningen heeft 3M geen reden tot klagen. Zo kreeg men in 2024 nog toestemming om TFA (PFAS, red.) te lozen in de Schelde. 3M wist al sinds de jaren 70 dat hun productie schadelijk was voor de volksgezondheid."
Verstrenging Bodemdecreet
Voor Vlaams parlementslid Andy Pieters (N-VA) is de aankondiging van 3M Belgium van de sluiting van de vestiging in Zwijndrecht "een drama voor honderden gezinnen en we moeten hen zo goed mogelijk begeleiden".
Pieters wijst erop dat de situatie van 3M Belgium al langer niet rooskleurig is. "Dat ze zeggen dat ze hun saneringsverplichtingen nakomen is een goede zaak, maar het lijkt me wijs om zo snel mogelijk de wijziging van het bodemdecreet plenair goed te keuren. Op die manier kan de 3M moederholding niet ontsnappen aan haar aansprakelijkheid voor het geval 3M Belgium er alsnog aan verzaakt".
Dinsdag 17 november keurde de commissie Leefmilieu een wijziging van het bodemdecreet goed waarmee moderholdings mee aansprakelijk kunnen worden gesteld wanneer hun dochters verzaken aan hun saneringsverplichtingen.
Oprichting PFAS-fonds
Groen vraagt Vlaams minister van Omgeving Brouns naar aanleiding van de aangekondigde sluiting van 3M in Zwijndrecht erop toe te zien dat 3M "niet alleen zijn saneringsverplichtingen nakomt, maar ook garanties in te bouwen die ervoor zorgen dat het bedrijf niet vertrekt zonder dat de omwonenden gecompenseerd worden voor de schade die zij oplopen aan hun gezondheid".
Het Vlaams Parlement besliste in de onderzoekscommissie PFAS in 2022 dat 3M alle kosten van de vervuiling moet dragen. Er volgde een akkoord tussen de Vlaamse regering en 3M over een deel van de saneringskosten en een schadevergoeding aan de overheid.
"Dat 3M al zijn saneringsverplichtingen nakomt, is wel het absolute minimum," verklaart Vlaams Parlementslid Mieke Schauvliege. "Maar wat met de gezondheidsschade van de duizenden omwonenden? En wat met de werkelijke saneringskosten die niet gedekt zijn door het akkoord dat 3M en de Vlaamse regering sloten?", vraagt ze zich af.
Groen dringt erop aan dat de Vlaamse regering onmiddellijk werk maakt van een PFAS-sectorfonds ter dekking van lopende en toekomstige schadeclaims en saneringskosten en hierin een eerlijke bijdrage eist van 3M.





