Oppositie én meerderheid kritisch voor gebruik oude kritische depositiewaarden
Oppositie én meerderheid hebben Vlaams minister Jo Brouns (cd&v) op maandag 8 september aan de tand gevoeld over de nieuwe lijst met 'piekbelasters', de veeteeltbedrijven die piekuitstoters van stikstof zijn. Volgens N-VA, Vooruit, Groen, Open VLD en PVDA is de lijst echter gebaseerd op verouderde gegevens.
Piekbelasters zijn de veeteeltbedrijven die door de combinatie van hun ligging met hun stikstof- en ammoniakuitstoot de grootste impact hebben op de beschermde natuur in hun omgeving. In 2022 telde de rode lijst 41 bedrijven, op basis van uitstootgegevens van 2015. Na een recente herberekening bleven echter nog 11 piekbelasters over.
Een landbouwbedrijf belandde daarbij pas op de nieuwe lijst als het in de periode 2020-2022 minstens 2 jaar verantwoordelijk was voor de helft (of meer) van de stikstofneerslag die de nabije natuur aankan, licht Bart De Schutter, gedelegeerd bestuurder van de VLM, toe.
Verouderde kritische depositiewaarden
In de commissie Leefmilieu van het Vlaams parlement stelden N-VA, Vooruit, Groen, Open Vld en PVDA zich vragen bij het gebruik van de verouderde kritische depositiewaarden (KDW's). Die bepalen hoeveel stikstof een bepaald habitattype kan verdragen zonder dat het risico bestaat dat de natuur er schade van ondervindt. In juli werden de waarden aangepast. Dit gebeurde nadat de Raad van State een nieuwe vergunning voor Nelissen Steenfabrieken in Lanaken had vernietigd omdat er bij de goedkeuring geen gebruik werd gemaakt van de meest recente gegevens rond stikstof.
Minister Brouns benadrukte dat de VLM bij de berekening van de piekbelasters de KDW's heeft gebruikt die van toepassing waren in de periode 2020-2022. Om de impactscore van bedrijven te berekenen, werd namelijk naar deze 3 jaartallen gekeken. “We volgen de afspraken uit het Stikstofdecreet en de berekening van mijn administratie. Dat is glashelder”, verdedigde minister Brouns zich.
De gebruikte depositiewaarden zijn ondertussen echter achterhaald. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) toonde in 2024 al aan dat een derde van de Vlaamse natuur nog kwetsbaarder is voor stikstof dan eerder gedacht.
Bijkomende bom
“Dit legt een bijkomende bom onder de rechtszekerheid, terwijl het regeerakkoord die rechtszekerheid net wil herstellen”, aldus Andy Pieters (N-VA). Als een van de tegenpartijen voor het Grondwettelijk Hof dit argument inbrengt, dreigt volgens het parlementslid een groot probleem voor de hele economie.
Volgens de minister maakt de situatie met de gewijzigde KDW's duidelijk dat er al langer met bewegende doelpalen moet worden gewerkt. “Op die manier kan je nooit rechtszekerheid geven. Daarom wil ik liever vandaag dan morgen de omslag maken naar een meer emissiegebaseerd vergunningenbeleid.”
Verdeeldheid
Bieke Verlinden (Vooruit) vroeg zich vooral af hoe de minister de overstap naar duurzame landbouw wil uitvoeren. “We willen natuur en biodiversiteit beschermen, maar niet door bedrijven te sluiten”, aldus Brouns in een repliek. Opvallend is dus hoe het dossier ook tussen de coalitiepartners enige verdeeldheid zaait. Even raakten ook de gemoederen verhit nadat Pieters, Brouns beschuldigde van ‘gechipoteer’ met de uitstootlijst. “Dit pik ik niet”, zo reageerde de minister fel. “Als men vanuit de meerderheid het Stikstofdecreet weer wil openbreken: be my guest. Het standpunt van mijn partij over heel dat werkstuk is gekend”, liet minister Brouns in een reactie op zijn Facebookpagina nog optekenen.
Ook Mieke Schauvliege (Groen) hekelde de ‘juridisch wankele lijst’. “U speelt met de rechtszekerheid van de landbouwers en beschermt de natuur niet”, klonk het in een boodschap aan minister Brouns. Diezelfde reactie valt ook te horen bij Bond Beter Leefmilieu (BBL) en Dryade.
Vlaams Belang laat bij monde van Dries Devillé ons weten dat ‘piekbelasters’ niet bestaan. “Maar dat dit de uitkomst is van een wiskundig model uit het surrealistische Stikstofdecreet.” Uit de toelichting die VLM deed, begrijpt Devillé ‘dat ze eigenlijk geen flauw benul hebben of al hun theoretische berekeningen in de praktijk wel kloppen’. Hij ziet in de piekbelasters een antwoord op de grondhonger van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB), dat ‘overal wensnatuur willen creëren’.
Stop het politieke toneel
Boerenbond laat in een reactie weten met ergernis te kijken naar het politieke toneel dat wordt opgevoerd rond stikstof. De landbouworganisatie vraagt om snel werk te maken van een emissiebeleid dat niet langer is gebaseerd op de neerslag van stikstof maar op de uitstoot ervan, zoals afgesproken in het Vlaamse regeerakkoord. “Door te blijven discussiëren en profileren rond meetmethodes en kritische depositiewaarden raakt de kern van het probleem niet opgelost”, klinkt het.
“Het is onbegrijpelijk dat men zich blijft vastrijden in het huidige decreet. We horen de parlementairen graag praten over rechtszekerheid voor de landbouwers, maar intussen worden de kritische depositiewaarden aangepast en het rendement van emissiereducerende maatregelen in vraag gesteld. Er is nood aan fundamentele oplossingen en aan een geheel andere kijk, in plaats van te morrelen aan een ‘kaduke’ methode”, aldus Boerenbond.
“Het huidig stikstofdecreet hangt met haken en ogen aan elkaar en biedt nul rechtszekerheid. De verwachte investeringen om te voldoen aan de opgelegde reductiedoelstellingen zijn enorm en 2030 komt snel dichtbij.”
Rede is weg uit debat
Het Algemeen Boerensyndicaat (ABS) noemt de recentste hoorzitting de zoveelste aflevering van de stikstofsaga. “De polarisatie rond stikstof is compleet en elke vorm van rede is ver weg uit het debat.”
“De uitkomst van de hoorzitting was dan ook weinig verrassend en al helemaal niet geruststellend”, geeft ABS-voorzitter Bruno Vincent aan. “De 11 rode bedrijven zijn waarschijnlijk de enige die een vorm van zekerheid hebben, al is die weinig benijdenswaardig en verre van hoopvol. Wat wel duidelijk is, is dat alle andere landbouwbedrijven, groen of oranje maakt niet uit, tussen hamer en aambeeld blijven zitten. Zelfs al ben je na een herberekening op basis van de nieuwe KDW’s nog groen, dan zegt dat bitter weinig.”
In zijn reactie haalt het ABS aan dat er elke dag natuurgebied wordt bijgemaakt, waarbij er maximaal naar de heilige graal – stikstofarme natuur – toegewerkt wordt. “Ook de KDW’s zullen nog verlaagd worden in de nabije toekomst. En als klap op de vuurpijl wordt dit alles berekend met rekenmodellen die niet deugen.”
“Ondertussen stoppen de veebedrijven massaal, wel niet altijd zichtbaar. Bedrijven waar de zaakvoerder blijft verder doen en het aantal dieren afbouwt omdat de opvolger in deze omstandigheden niet meer wil of waar alle dieren weggaan, zijn aan de orde van de dag. Evengoed als bedrijven waar de dieren weggaan en het land in bijberoep nog bewerkt wordt”, bemerkt Bruno Vincent. “De overheid zelf, die blijft volharden in de boosheid. Als een administratie heel leuk aankondigt dat ze een pak meer gaat meten om in quasi dezelfde zin te zeggen dat die metingen niet gebruikt gaan worden om beter beleid te maken, dan weet je het wel.”
“De hoorzitting heeft wel nogmaals aangetoond dat het tijd is voor een andere aanpak. Beleid op basis van emissies kan daar deel van uitmaken, maar het zal niet volstaan, zolang men blijft vasthouden aan krakkemikkige modellen en doelen die irrealistisch zijn”, concludeert het ABS.
