Vlaanderen blijft een Piétrain-markt
Eind vorig jaar raakte bekend dat in de varkenssector 2 KI-stations – KI Lichtervelde en KI Bax – nauwer gaan samenwerken. Die samenwerking past in een groter verhaal van een krimpende markt in Vlaanderen. De aankondiging bracht ons naar Koolskamp voor dit interview.
Een samenwerking zoals die tussen het KI-station in Lichtervelde van de groep Danis en het KI-station van Luc en Noëlla Bax in het Antwerpse is niet uniek voor dit segment van de varkenssector. “Door de uitkoopregeling van de Vlaamse regering zijn er op een paar jaar tijd ruim 300 varkenshouders gestopt. Dat voel je doorheen heel de keten van het varkensvlees, van de voederbedrijven tot de slachterijen. Ook de KI-stations moeten rekening houden met die krimpende afzetmarkt. Wij zijn – net als al onze collega’s – enkele klanten verloren door de sanering van de Vlaamse regering. Daarom hoor je bij de KI’s steeds vaker praten over overnames, fusies en samenwerkingen”, zeggen Jan Vandaele, business unit manager Varkensproductie bij Danis, en Cedric Lefebvre van KI Lichtervelde.
Meer dan het clichébeeld van de stoppende varkenshouder
Het profiel van de stoppers in de varkenshouderij komt deels overeen met het cliché dat vaak opduikt bij zo’n uitkoopregeling. “Er zitten uiteraard varkenshouders bij die al met pensioen konden zijn, net als landbouwers die varkens hielden als een beperkte nevenactiviteit. Dat is echter maar een deel van het verhaal. Bij die meer dan 300 stoppers zijn er ook een paar grote en relatief jonge bedrijven. Vaak ging het dan om bedrijven die dicht bij natuurgebieden of woonzones liggen of die met bijkomende uitdagingen te kampen hadden”, zegt Cedric Lefebvre.
Tegelijk zien ze bij de overblijvende varkenshouders een toenemende professionalisering. “Net als bij rundvee draait het in de varkenshouderij steeds meer om data. Meten is weten, en digitale gegevens zijn het nieuwe goud voor wie de prestaties van zijn bedrijf wil verbeteren”, meent Vandaele.
2030 wordt nieuw kantelpunt
Voor de sterke uitstroom van varkenshouders zien ze bij Danis meerdere verklaringen. “De moeilijkheid om een vergunning te bekomen of zelfs maar te behouden, heeft zeker meegespeeld. Er is politieke en maatschappelijke druk om over te schakelen naar emissiearme stallen, maar in de praktijk is het vaak erg moeilijk om daarvoor een vergunning te verkrijgen. We stellen vast dat heel wat varkenshouders hun bestaande vergunning verlengen tot 2030, zonder dat ze investeringen in stikstofreductie moeten doen. 2030 wordt vermoedelijk een nieuw kantelpunt voor de varkenshouderij in Vlaanderen”, klinkt het.
Ook de varkensprijs speelt een rol. “2023 en 2024 waren goede jaren, na een lange periode met minder goede prijzen. 2025 was door een internationaal toenemend aanbod wat minder positief, maar al bij al nog steeds een goed jaar voor de Vlaamse varkenshouders. Wat 2026 zal brengen, weet niemand. De vooruitzichten zijn helaas niet van die aard dat we een terugkeer naar het niveau van 2023 en 2024 verwachten”, zegt Jan Vandaele.
De varkensprijzen worden bovendien sterk bepaald door de wereldmarkt. “We zijn 2026 alvast niet goed gestart. Doorgaans zakt de prijs in de eindejaarsperiode, omdat er door de feestdagen minder slachtdagen zijn en omdat het transport voor de export van vlees dan moeilijker is. Ook de vraag naar varkensvlees is dan niet bijzonder groot. Tel daar de uitbraak van Afrikaanse varkenspest (AVP) in Spanje bij, en het marktsentiment wordt snel negatief”, duidt Vandaele.
AVP in Spanje
Dat Spanje door Afrikaanse varkenspest tijdelijk niet kan exporteren, is niet automatisch goed nieuws voor de Vlaamse varkenssector. “Derde landen sluiten bij een uitbraak vaak meteen hun grenzen voor de import van varkensvlees. Spanje is er – net als onder meer Frankrijk – wel in geslaagd om een ontheffing te krijgen, waardoor export toch mogelijk blijft. China voert bijvoorbeeld uit bepaalde gebieden in Spanje nog steeds varkensvlees in. Japan en de Filipijnen blijven volledig gesloten voor Spaans varkensvlees. Door de partiële ontheffing zou de impact beperkter moeten zijn en zou Spanje overeind moeten blijven als een van de grootste exporteurs van varkensvlees.
Het volume dat Spanje niet kan exporteren, komt nu echter ook op de Europese markt terecht, waardoor de prijzen in Europa dalen”, legt Vandaele uit. Vlaamse aanbieders kunnen bovendien, vooral door administratieve eisen, niet zomaar de plaats innemen van Spaanse exporteurs.
De Vlaamse varkenssector staat de komende jaren voor heel wat uitdagingen, met een duidelijke weerslag op de KI-stations. In 2024 waren er nog 24 Vlaamse KI-stations voor varkens. “De concurrentie in deze sector is hard. Het aantal klanten krimpt, terwijl de volumes per klant stijgen. Tegelijk neemt de verantwoordelijkheid bij de KI-bedrijven toe”, stelt Lefebvre.
Groei op een krimpende markt
Het KI-station van Lichtervelde kon in 2025, ondanks de krimpende markt, toch groei optekenen. “In 2024 zijn we gestopt met het aankopen van Vlaamse Piétrain-beren. Sindsdien is de Piétrain-variant van Pig Improvement Company (PIC) onze belangrijkste bron van inkomsten. Vlaanderen blijft een uitgesproken Piétrain-markt. Naast de Piétrain van PIC kunnen we ook alle genetische materialen van PIC leveren, zoals Duroc en Hampshire”, klinkt het.
“De samenwerking met KI Bax loopt eigenlijk al langer. In januari 2022 zijn onze eerste PIC-Piétrain-eindberen toegekomen op het station van Luc Bax. Oorspronkelijk waren die beren uitsluitend bedoeld voor bedrijfs-KI bij 1 klant. Door de positieve eigenschappen van de PIC408-eindbeer groeide de interesse in het product.”
Beide partijen beslisten vervolgens om de samenwerking uit te breiden. Daardoor kan KI Bax naast de eindberen van PIC ook alle fokkerijproducten van PIC commercialiseren, inclusief de drie PIC-zeugenlijnen (Landras, York en Camborough Large White). “In 2022 zijn we gestart met dertien PIC408-beren en intussen telt de populatie al 45 PIC-eindberen”, aldus Luc Bax. Elk station blijft zelfstandig opereren. Van een overname is geen sprake.
“Door die intensievere samenwerking kunnen we huidige en toekomstige klanten in de provincies Antwerpen, Limburg en Brabant nog beter bedienen. De continue kennisuitwisseling helpt beide stations bovendien om bijkomende stappen te zetten in kwaliteit en bioveiligheid. Daarnaast zorgt de samenwerking voor een betere geografische spreiding van de spermaproductie, wat de continuïteit voor onze klanten verhoogt bij eventuele calamiteiten”, aldus Cedric Lefebvre.
Oplossing voor PRRS en AVP
PIC biedt in de Verenigde Staten ook varkensgenetica aan die PRRS-vrij is. Daar is volgens Vandaele en Lefebvre zeker vraag naar in ons land. “Met nieuwe genomische technieken (NGT) kunnen in de VS varkens worden gekweekt die gegarandeerd ‘PRRS-vrij’ blijven. Dat is een betere garantie dan een vaccin kan bieden. Die NGT’s zijn voorlopig nog verboden in Europa. Als Europese beleidsmakers slim zijn, laten ze dit hier ook toe. PRRS kost de Europese varkenssector jaarlijks handenvol geld. Met dezelfde technieken kan men bovendien klassieke varkenspest vermijden. Als we dankzij NGT’s PRRS én Afrikaanse varkenspest de baas kunnen, zou dat een wereld van verschil maken voor Europese varkenshouders. Zonder Europese goedkeuring moeten Europese varkenshouders op de wereldmarkt concurreren op een ongelijk speelveld”, meent Vandaele.
Advies tot op het niveau van de keukentafel
Familiebedrijf Danis is niet alleen actief in KI, maar is een geïntegreerd bedrijf dat zowat elk facet van de varkenshouderij omvat, van voeders en stallenbouw, over eigen varkenshouderij en veterinaire begeleiding, tot slachten. “Wij investeren volop in kennisopbouw. Dat wordt ondersteund door veel data, die we vertalen naar inzichten en die we toegankelijk maken. Er leven immers bijzonder veel vragen en onzekerheden bij varkenshouders als het gaat over de toekomst van hun bedrijf. Dat gaat dan van vergunningen en mestafzet over de stalindeling en -inrichting tot de rendabiliteit en omgaan met data. Je kan bij ons terecht voor bijvoorbeeld KI en niet voor voeders of omgekeerd, dat maakt niet zoveel uit, maar wie met belangrijke vragen zit over de toekomstmogelijkheden van zijn of haar bedrijf, die vindt bij ons vrijblijvend een klankbord”, besluiten Vandaele en Lefebvre.
