Import van kunstmest daalt fors door koolstofgrenstaks

De koolstofgrenstaks wordt geheven op van buiten de EU ingevoerde materialen als ijzer, staal, aluminium, cement en meststoffen en op elektriciteit en waterstof. Dat zijn vervuilende sectoren met een grote internationale concurrentie. De bedoeling is om die producten een vergelijkbare koolstofheffing op te leggen als die die binnen de EU van kracht is, om zo tot een gelijk speelveld te komen.

In september van vorig jaar keurde Europa nog een versoepeling van CBAM goed en vorige maand - bij de goedkeuring van het omstreden Mercosur-akkoord - was er een voorstel om voor meststoffen een tijdelijke aanpassing door te voeren op de koolstofgrenstaks.

Herhaaldelijk voor gewaarschuwd

De fors gedaald import van kunstmest in januari van dit jaar (zie figuur 1) bevestigt de herhaalde waarschuwingen van Copa en Cogeca, de Europese koepelorganisaties van nationale landbouwfederaties. Landbouwers en landbouwcoöperaties hebben de EU-instellingen er herhaaldelijk op gewezen dat de invoering van CBAM voor meststoffen, zonder de noodzakelijke technische waarborgen en marktvoorbereiding, de aanvoer zou verstoren en de kosten voor Europese landbouwers zou verhogen.

Stikstofmeststoffen, die rechtstreeks worden beïnvloed door CBAM, vertegenwoordigen ongeveer 46% van het totale meststoffenverbruik in de EU, waarvan traditioneel meer dan 30% wordt geïmporteerd. Een reductie van deze omvang kan niet zonder gevolgen worden opgevangen. De reductie vormt volgens Copa en Cogeca een directe bedreiging voor de stabiliteit van de landbouwproductie in de hele EU en destabiliseert de markten door anticiperend gedrag te veroorzaken, zoals bleek in december 2025, vlak voor de implementatie van het mechanisme.

Steeds duurder

De kunstmestprijzen blijven bovendien stijgen. In januari 2026 lagen ze 25% hoger dan het gemiddelde van 2024. Omdat kunstmest gemiddeld 15 tot 30% van de inputkosten van boeren uitmaakt, en dat de akkerbouwsector al onder zware druk staat, met negatieve marges voor het derde opeenvolgende jaar, zou deze situatie in vele lidstaten snel een omslagpunt kunnen worden.

De voorraadniveaus zijn eveneens zorgwekkend. Gemiddeld dekken de huidige voorraden slechts 45 tot 50% van de kunstmestbehoeften van de boeren voor de oogst van 2026, met aanzienlijk lagere niveaus in bepaalde lidstaten zoals Italië en Ierland. Deze situatie houdt nog geen rekening met de voorbereidingen voor de oogst van 2027.

Uitstel nodig

Copa en Cogeca hebben herhaaldelijk opgeroepen tot een pragmatische en verantwoorde aanpak. Tot de belangrijkste eisen die tijdens de protesten in december en januari werden geuit, behoorden het uitstellen van de invoering van CBAM voor kunstmest. Dat moet totdat de prijsvoorspelbaarheid bij import en facturering gegarandeerd is, verstoringen in de toeleveringsketen voorkomen worden en er op lange termijn maatregelen komen om de CBAM-gerelateerde kosten voor boeren te compenseren.

“De cijfers laten geen ruimte meer voor twijfel. Wanneer de import met meer dan 80% daalt, de prijzen blijven stijgen en de beschikbaarheid onzeker wordt, vormt CBAM een direct risico voor de landbouwproductie en de voedselzekerheid in de EU”, stellen Copa en Cogeca.

Beschikbaarheid en betaalbaarheid waarborgen

De Europese landbouworganisaties roepen op tot de onmiddellijke opschorting van de CBAM-heffing op meststoffen om verdere verstoringen te voorkomen en de Europese landbouw te beschermen. Voorts zijn volgens hen structurele maatregelen nodig om de beschikbaarheid en betaalbaarheid van meststoffen in de EU op lange termijn te waarborgen. Zonder onmiddellijke maatregelen op korte termijn dreigt de sector in een grote crisis terecht te komen.

FVDL