Nu tomaten zaaien om te oogsten in de zomer
De geur, de smaak en de sappigheid van een zelfgekweekte tomaat zijn moeilijk te evenaren. Geen wonder dus dat de tomaat al jarenlang een van de populairste groenten is in de moestuin. Toch is de teelt, zeker in openlucht, niet altijd vanzelfsprekend. Onze zomers zijn immers niet elk jaar even warm of zonnig en bovendien ligt de gevreesde tomatenplaag steeds op de loer. Maar dat zijn zorgen voor later. Het avontuur begint immers met een klein zaadje. En laat het zaaien nu net het gemakkelijkste deel van de tomatenteelt zijn.
Misschien is het moeilijkste nog wel een keuze maken uit het ruime aanbod aan soorten (serretomaten, vleestomaten, trostomaten, aperitieftomaten), rassen (er zijn nu ook volop zwarte, gele, bruine, eivormige, langwerpige... rassen op de markt), en hybrides. F1-hybrides zijn vaak wat duurder, omdat ze het resultaat zijn van de kruising tussen 2 zorgvuldig uitgekozen en hoogwaardige ouderplanten. Daardoor zijn de eigenschappen van de F1-hybriden perfect gekend en worden ze gekenmerkt door rijke oogsten, groot weerstandsvermogen tegen ziektes, goede bewaarbaarheid van de vruchten, enzoverder. En als men weet dat er meer dan 12.000 tomatenrassen zijn, dan zal er wel eentje tussen zitten die inzake grootte, kleur, vorm en smaak voldoet aan al uw wensen.
Achtergrond
De tomaat (
De moderne teeltwijze in serres en de wereldwijde handel zorgen ervoor dat tomaten het hele jaar rond te verkrijgen zijn in de winkels.
Omdat tomaten vanwege hun oorsprong echt wel behoefte hebben aan warmte, is het voor de openluchtteelt heel erg belangrijk om niet te vroeg te starten, en dus ook niet te vroeg te zaaien. Pas vanaf half mei, de kans op vorst is dan nog heel klein, kunnen ze bij goede weersomstandigheden naar buiten.
Wanneer zaaien?
Het ideale moment om tomaten te zaaien voor de buitenteelt ligt tussen half maart en begin april. Later zaaien kan nog wel, maar de planten zullen dan minder tijd hebben om zich te ontwikkelen en de oogst kan daardoor kleiner uitvallen Vroeger zaaien is eveneens mogelijk, maar dan moet men beschikken over voldoende licht, warmte en eventueel een serre om de jonge planten tijdig uit te planten in de volle grond. Van zaad tot plant duurt het ongeveer 8 tot 10 weken. Omdat tomatenplanten pas na half mei, wanneer het risico op nachtvorst verdwenen is, naar buiten mogen, is de periode rond half maart ideaal om tomaten te zaaien.
Aan de slag
Zaaien kan in allerlei recipiënten, gaande van oude botervlootjes over zaaibakjes in piepschuim tot allerlei in de handel zijnde zaaiteiltjes. Belangrijk is wel dat ze goed schoongemaakt zijn voor gebruik, om schimmelvorming te vermijden. Ze moeten ook onderaan voorzien zijn van drainagegaatjes, zodat overtollig gietwater kan wegvloeien.
De zaaiteiltjes worden gevuld met zaai- en stekgrond. Zorg voor een voldoende dikke laag grond, om te snel uitdrogen te vermijden. De potgrond wordt met een plankje gelijkmatig, zachtjes aangedrukt. Zo ontstaat er een mooi egaal bovenoppervlak en is er minder kans dat er in het zaaiteiltje droge plekken ontstaan waar het zaad slecht of niet kiemt. De grond goed vochtig maken, laten uitlekken en dan kan er gezaaid worden.
Strooi de zaadjes niet te dicht bij elkaar, dat maakt het verspenen achteraf een stuk makkelijker. De zaadjes worden afgedekt met een fijn laagje grond en weer lichtjes aangedrukt. Dit laagje grond wordt voorzichtig bevochtigd met een plantenspuitje, zodat de grond of de zaden niet samen spoelen op een hoopje. De zaadjes bevinden zich nu in een ideaal medium om te kunnen kiemen.
De kieming
Voor een goede kieming hebben tomatenzaden warmte nodig. Een temperatuur tussen 20 en 25 °C is ideaal. Bij voldoende warmte verschijnen de eerste kiemplantjes meestal al na een week. Om de temperatuur en vochtigheid op peil te houden, kunnen de zaaibakjes afgedekt worden met een glasplaat of plasticfolie. Zodra de eerste groene stengeltjes zichtbaar worden, moet de afdekking verwijderd worden en krijgen de plantjes het best zoveel mogelijk licht. Te weinig licht, in combinatie met een te hoge temperatuur, zorgt er immers voor dat de jonge plantjes gaan fileren: ze worden lang, dun en zwak.
Verspenen
Na ongeveer 2 weken verschijnen de eerste echte blaadjes. Dat is het moment om de jonge plantjes te verspenen, wat eigenlijk niets anders wil zeggen dan verplanten, naar afzonderlijke potjes. Niet alle plantjes komen in aanmerking voor het verspenen naar grotere opkweekpotjes (p9 of p12). Achterblijvertjes of misvormde plantjes worden beter niet verspeend, omdat ze waarschijnlijk toch geen goede planten opleveren. Het verspenen kan gebeuren in de rest van de zaai- en stekgrond. Omdat deze weinig voorbemest is, worden de plantjes, eens ze goed aan de groei zijn, het best regelmatig lichtjes bijbemest met een vloeibare meststof. De jonge plantjes worden zo opgepot dat de kiemblaadjes nog net boven de grond uitkomen. Tomaten vormen immers gemakkelijk bijkomende wortels langs de stengel.
Opkweek en afharden
Vanaf nu kunnen de planten verder opgekweekt worden op kamertemperatuur. Hou er wel rekening mee dat op donkere dagen de temperatuur beter wat lager wordt gehouden om fileren te vermijden. Hou de vochtigheid van de potgrond op peil door om de paar dagen flink te gieten. Een tiental dagen vóór het uitplanten moet men de plantjes afharden. Enerzijds gebeurt dit door de plantjes te laten wennen aan de lagere buitentemperaturen door ze bij warm weer overdag en na een aantal dagen ook 's nachts (als het niet vriest) buiten te zetten.
Anderzijds geeft men ze ook minder water. Door beide ingrepen wordt het groeiproces dat tot hiertoe praktisch optimaal verliep (voldoende temperatuur, licht en vocht) wat afgeremd, en krijgen we stevige en sterke planten die probleemloos de overgang naar vollegrond of ruime pot kunnen maken.
Klaar voor de moestuin
Na ongeveer 10 weken zijn de planten voldoende sterk om uitgeplant te worden. Zodra de ijsheiligen voorbij zijn en het risico op nachtvorst verdwenen is, mogen de tomaten de moestuin in. Met een beetje geluk en de nodige verzorging volgt enkele maanden later de beloning: sappige, zonrijpe tomaten die u helemaal zelf heeft gekweekt, van zaad tot tomaat.
