Nieuwe studie pleit voor emissiebeleid inzake stikstof
De stikstofproblematiek is de afgelopen jaren ook in Nederland uitgegroeid tot een van de belangrijkste knelpunten voor ruimtelijke ontwikkeling en landbouw. Een nieuwe studie komt op basis van wetenschappelijke kennis en inzichten tot een samenhangende maar gedifferentieerde beleidsmatige aanpak om het ecologische en het milieukundige probleem op te lossen.
De nieuwe studie ‘De Nederlandse stikstofcrisis: Van verwarring naar verbinding' werd niet geschreven in opdracht van een overheid of lobbygroep, maar is een vrijwillig initiatief van 8 wetenschappers, politici en juristen. Door milieukundige, ecologische en beleidsmatige problemen strikt van elkaar te scheiden, doen de auteurs suggesties om de huidige impasse en de grote sociaaleconomische gevolgen daarvan te doorbreken. Het rapport werd in eerste plaats overhandigd aan Elbert Roest, voorzitter van het Regieorgaan Versnellen Innovatie Duurzame Veehouderij. Inmiddels is de studie al zo druk besproken in de pers en op sociale media dat ze zelfs gezien wordt als de blauwdruk voor het stikstofbeleid van de nieuwe regering in Nederland.
Huidige aanpak werkt niet
In de studie wordt nogmaals aangekaart dat de huidige aanpak van stikstof en natuurdoelstellingen niet werkt. De oplossing ligt volgens de auteurs in een drieledige, samenhangende aanpak die grotendeels binnen het bestaande juridische stelsel van de Nederlandse Omgevingswet kan worden gerealiseerd. Het rapport pleit in de eerste plaats voor een transitie van het huidige, complexe depositiebeleid naar een robuust en gebiedsgericht emissiebeleid. Dat was ook al het denkspoor van de vorige Nederlandse regering en dat is ook waar Jo Brouns, de Vlaamse minister van Landbouw en Omgeving die voor dezelfde uitdaging staat, naartoe wil.
Sturen op stikstofuitstoot
“Stuur op een duidelijke, wettelijk vastgelegde vermindering van de totale stikstofuitstoot per gebied en deel die toe aan bedrijven. Geef ondernemers, boeren voorop, de verantwoordelijkheid en de keuzevrijheid om binnen die emissieruimte te komen met de meest passende maatregelen, en waar nodig extensivering. Binnen de emissieruimte zijn mogelijkheden voor bedrijfsontwikkeling. Dit stimuleert vakmanschap en innovatie en draagt bij aan een schonere leefomgeving”, zegt Wim de Vries, die meeschreef aan de studie.
De studie stelt onder meer voor om een rekenkundige ondergrens van minstens 1 mol in te voeren voor kleine projecten, met name in de bouw van woningen, en pleit voor een generaal pardon voor alle PAS-melders. PAS-melders zijn agrarische (en industriële) bedrijven die tussen 2015 en 2019 hun stikstofuitstoot-verhogende activiteiten (zoals een uitbreiding) enkel moesten melden in plaats van een vergunning aan te vragen. Sinds de uitspraak van de Nederlandse Raad van State in 2019 zijn deze meldingen ongeldig verklaard, waardoor die bedrijven onbedoeld illegaal opereren.
Plannen op maat per natuurgebied
Inzake natuurherstel wijzen de auteurs erop dat stikstof niet het enige probleem is. Er moet volgens de studie een betere aanpak van het ecologische probleem komen. Dit vraagt om ambitieuze beheerplannen voor elk Natura 2000-gebied afzonderlijk, gericht op actieve herstelmaatregelen zoals het verbeteren van de waterhuishouding en bodemkwaliteit. Daarbij moet er een stikstofparagraaf zijn die verwijst naar de vastgelegde vermindering van de totale stikstofuitstoot in het gebied rond het Natura 2000-gebied, inclusief een concretisering van forse emissiereducties in een zone van 500 meter rond het gebied.
Tot slot moet de vergunningverlening in Nederland genormaliseerd worden. Door de koppeling met de onzekere depositieberekeningen los te laten en te sturen op een aantoonbare bijdrage aan de emissiereductiedoelen in een gebied krijgt iedere ondernemer een duidelijk doel.
Van wantrouwen naar vertrouwen
De auteurs maken zich sterk dat deze integrale aanpak een einde kan maken aan de huidige patstelling in Nederland. “De meest fundamentele beweging is het herstel van vertrouwen. Geef professionals – boeren, beheerders, bouwers – de ruimte en het vertrouwen om hun werk te doen, en vraag hen om zich daarover te verantwoorden. Zo maken we de transitie van een cultuur van wantrouwen naar een van ‘geborgd vertrouwen’. Alleen dan ontstaat een toekomst waarin een vitale natuur en een duurzame economie elkaar niet uitsluiten, maar versterken” stelt Gerard Ros, die meeschreef aan de studie.
Politieke steun
De studie krijgt alvast steun van de CDA, die mee in het minderheidskabinet van CDA, VVD en D66 zit. Jan Arie Koorevaar, lid van de Tweede Kamer voor CDA, noemt het rapport een 'cadeau voor Nederland'. "Dit kan de basis vormen om Nederland van het slot te halen", zegt Koorevaar. “De studie laat zien dat streng natuurherstel en werkbare vergunningverlening hand in hand kunnen gaan, mits er gekozen wordt voor een heldere gebiedsaanpak, duidelijke emissieplafonds en ruimte voor boeren om zelf invulling te geven aan reductie. Tegelijkertijd erkent de studie dat niet elk bedrijf in huidige vorm door kan, en dat begeleiding bij stoppen of omschakelen essentieel is”, klinkt het bij CDA.
Jan Lock van oppositiepartij Staatkundig Greformeerde Partij (SGP) schreef mee aan de studie. Deze partij heeft 3 zetels in de Tweede Kamer. Voorts reageren ook leden van de Christen Unie (3 zetels) en de BoerBurgerBeweging (BBB, 4 zetels) positief. Het Nederlandse minderheidskabinet heeft - in principe - voor elke maatregel steun nodig vanuit de oppositie.
Voor de BBB, die in de vorige Nederlandse regering zat, bevestigt dit rapport wat die partij al jaren zegt. “Stikstofreductie leidt niet automatisch tot natuurherstel. Actief natuurbeheer doet dat wel en sturen op modellen en depositiewaarden is onvoldoende. De huidige koppeling tussen individuele projecten en uiterst kleine, berekende depositiewaarden blijkt niet houdbaar en blokkeert zelfs maatregelen die net tot minder uitstoot leiden. Het voorstel om te werken een ondergrens voor kleine projecten kan helpen om Nederland van het slot te halen”, zegt Caroline Van der Plas van de BBB.
Geen wensnatuur
Tegelijkertijd benadrukt de BBB dat keuzes over natuurdoelen en inrichting van Nederland altijd onderdeel moeten blijven van het politieke debat. “Hoe we natuur beschermen, waar en in welke vorm, moet realistisch en in balans zijn met de ruimte voor wonen, werken en voedselproductie. Wensnatuur mag niet de rechten van burgers overschaduwen.”
“Dit rapport is een belangrijke stap naar een meer realistische, uitvoerbare en eerlijke stikstofaanpak. Een aanpak waarin natuurherstel centraal staat, ondernemers perspectief krijgen en Nederland weer van het slot kan. Het kabinet moet dit rapport ernstig nemen en nu eindelijk eens stappen zetten om de leegloop van boeren in ons land te stoppen”, vindt Van der Plas.
