Beverschade op korte termijn aanpakken

Vlaams volksvertegenwoordiger An Hermans (N-VA) stelde dat landbouwers steeds vaker geconfronteerd worden met grote schade veroorzaakt door bevers. “Beverdammen zorgen ervoor dat landbouwpercelen onder water komen te staan, waardoor de drainage geblokkeerd raakt en akkers onbewerkbaar worden, met grote opbrengstverliezen tot gevolg.”

Ze haalde cijfers aan die tonen dat alleen al in de provincie Antwerpen er in 2025 maar liefst 129 schadegevallen werden gemeld. Daarmee is volgens haar de provincie Antwerpen koploper in Vlaanderen. “Tegelijkertijd is de bever een strikt beschermde soort, waardoor ingrijpen juridisch complex en vaak tijdrovend is. Hoewel landbouwers vandaag een beroep kunnen doen op schadevergoedingen via het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB), geven zij duidelijk aan dat dit geen structurele oplossing biedt. Zij willen in de eerste plaats natuurlijk hun gronden kunnen bewerken en hun economische activiteit blijven uitoefenen. Dat lijkt me allemaal maar logisch.” Volksvertegenwoordiger Hermans had over deze problematiek dan ook meerdere vragen.

Soortenbeschermingsprogramma

Minister Brouns verwees in zijn antwoord vooreerst naar het beverbeleid. “Dat vindt zijn oorsprong in het soortenbeschermingsprogramma (SBP), in combinatie met het Soortenschadebesluit. Dat beleid is erop gericht om schade in eerste instantie te voorkomen en in tweede instantie correct te vergoeden.”

Minister Brouns liet verstaan dat, hoewel de bever een beschermde soort is, de wetgeving toelaat om gericht in te grijpen wanneer er belangrijke schade ontstaat. “Dat is vooral het geval bij overstromingen. Het soortenbeschermingsprogramma bevat daarom een algemene ontheffing om beverdammen te kunnen aftoppen of afbreken in zones waar schade niet wordt getolereerd.”

Volgens Brouns is dit een manier waardoor de waterbeheerder snel kan ingrijpen en niet hoeft te wachten op een ontheffing van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Hij bemerkte wel dat dit het geval is voor alle ‘harde bestemmingen’ en in landbouwgebied. “In gebieden met een natuurbestemming is nog een specifiek gemotiveerde afwijking noodzakelijk. In risicogebieden met gemengd gebruik worden afwijkingen preventief en onder strikte voorwaarden verleend, zodat ook hier snel kan worden ingegrepen indien nodig.”

Maatregelen door eigenaar

Minister Brouns stelde dat ook van een eigenaar steeds verwacht wordt dat hij een minimum aan maatregelen neemt om schade door soorten te voorkomen. “In het geval van overstromingen door de bever kan een eigenaar weinig doen, dat spreekt voor zich. Er wordt enkel verwacht dat hij de waterbeheerder zo snel mogelijk op de hoogte brengt. Indien hij over de nodige vergunningen beschikt, kan de waterbeheerder vervolgens snel de dam verwijderen of verlagen. Dat voelt vandaag op sommige plaatsen als water naar de zee dragen. Waar alsnog schade ontstaat, kan een landbouwer vervolgens een beroep doen op een vergoeding via het Soortenschadebesluit.”

Volgens de minister heeft het systeem de afgelopen jaren goed gewerkt. “Er zijn uiteraard steeds gevallen waarbij het toch misliep. Dat zie je in de cijfers van de schadevergoedingen bij het ANB. Door de trage maar zekere groei van de beverpopulatie neemt ook de inspanning van de waterbeheerders toe om de schade onder controle te houden. Het beverbeheer neemt een steeds groter wordende hap uit het budget van onze waterbeheerders.”

Actie versnellen

“Eind 2024 is met de waterbeheerders en het ANB afgesproken om de actie uit het soortenbeschermingsprogramma met betrekking tot de opmaak van integrale gebiedsvisies versneld uit te rollen”, ging minister Brouns verder. “Mijn administratie bereidt momenteel een oefening voor met de kern- en maatwerkgebieden. Die oefening houdt vooral een verfijning in van het huidige vergunningenkader voor de zones waar nu een individuele ontheffing dient aangevraagd te worden. De finaliteit van die oefening is om de bever enerzijds een duidelijke plek te geven in die grote aaneengesloten kerngebieden natuur en anderzijds om daarbuiten daaraan ook grenzen te durven stellen. Dat is mijn kijk, mijn visie als het gaat over het nieuwe toekomstige beleid. Waar waterbeheerders dus bijvoorbeeld elke week dammen moeten afbreken om de situatie onder controle te houden, moet de bever verwijderd kunnen worden. Dat wint ondertussen wel aan draagvlak, denk ik.

Het ANB verzamelt momenteel nog de insteken van de waterloopbeheerders. Gelet op het grote verspreidingsgebied en de verschillende betrokken waterbeheerders, blijkt dat complexer dan oorspronkelijk werd verwacht. Het ANB hoopt dit najaar toch wel klaar te zijn met die oefening. Ik zal er alleszins alles aan doen om daar de nodige vaart achter te zetten, want ik voel op het terrein – heel breed in Vlaanderen – een steeds groter wordend probleem op dat vlak.”

Structurele oplossing gewenst

An Hermans ging nog even dieper in op het aspect van de schadevergoeding. “Dat is geen structurele oplossing voor het probleem van de landbouwer. Het enige wat die wil doen, is zijn land bewerken en dat moet economisch rendabel zijn.” Ze haalde ook aan dat als een beverdam weggehaald wordt, de schadevergoeding vervalt voor de landbouwer omdat de beverdam weg is. “Maar daarmee is niet alle schade weg. Dat moeten we toch durven herbekijken.”

Die opmerking vond bijval bij Lydia Peeters (Anders). Zij suggereerde zelfs om niet enkel werk te maken van een langetermijnvisie,maar ook van een kortetermijnvisie. “Zo kunnen we spoedig komaf maken met de vele schadedossiers.”

Realiteit onder ogen zien

Minister Brouns besloot door te stellen dat we de realiteit onder ogen moeten zien. “Er is een enorme schade en de populatie groeit. De populatie heeft haar plaats in de kerngebieden en die moeten we ook afbakenen. Maar als die gebieden of de beverpopulatie uitdeinen, dan stellen we vandaag vast dat het echt dweilen is met de kraan open. Ik denk dat we moeten durven ook daar paal en perk aan te stellen en te zeggen dat we de kerngebieden afbakenen en in alle andere gebieden naar een beleid gaan dat de maatschappelijke schade beheersbaar maakt. Daar is het beleid ook op gericht en ik ben het daarmee eens.”

Hij gaf nog aan niet te willen wachten tot het najaar als het gaat over schadevergoeding. Voor hem is het beververhaal opnieuw een genuanceerd verhaal. “We moeten inderdaad samenleven met die beschermde soort. Dat is ook voorzien in dat soor-

tenbeschermingsprogramma. Maar in het Vlaanderen van vandaag moeten we daar leefgebieden voor afbakenen en andere gebieden met een gigantisch economische impact meer bescherming bieden dan vandaag het geval is. Dat is duidelijk. Dat is ook het beleid en de visie waar ik voorsta.”

Tim Decoster