Samenwerkingsmodellen kunnen landbouwers helpen hun doelen te bereiken
Het netwerkevenement ‘Samenwerking in de keten’ dat op 8 mei plaatsvond in Brussel stond stil bij mogelijke samenwerkingsvormen tussen landbouwbedrijven en welk model het beste past bij jouw bedrijf.
Op het evenement kwam ook duidelijk naar voren dat onze voedselprijzen vaak geen rekening houden met de kosten die de maatschappij draagt op vlak van milieu, klimaat en gezondheid. Ook de producent krijgt zelden een billijke vergoeding.
Organisaties en bedrijven uit de voedselketen namen samen verschillende modellen onder de loep tijdens het netwerkevenement. Ook het EIP project Peapact² presenteerde de resultaten van hun onderzoek naar lokale ketens voor de eiwitrijke gele erwt in Vlaanderen.
Samenwerken loont
Als individuele landbouwer moet je je soms stevig schrap zetten in de woelige wateren van de wereldmarkt. Landbouwers weten al lang dat onderling samenwerken loont, maar ook verticaal in de keten ligt er potentieel in het betrekken van bijvoorbeeld verwerkers en supermarkten.
Minister van landbouw Brouns is alvast overtuigd: “De recente crisissen in verschillende landbouwsectoren, met de aardappelsector als één van de meest actuele voorbeelden, maken ons heel goed duidelijk dat geen enkele schakel in de keten op zichzelf een crisis kan opvangen. Structurele samenwerking tussen landbouwers, verwerkers, retailers en beleidsmakers is absoluut noodzakelijk.”
Evelien Decuypere van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij coördineert de Voedseldeal Eerlijke prijzen, waarbinnen acties gedetecteerd werden die de ketenpositie van producenten kunnen versterken: “In deze deal brachten we een brede groep van stakeholders uit de praktijk, het middenveld, het onderzoek en het beleid samen. Met dit netwerkevent zetten we een eerste lerend netwerk op om de mogelijkheden van samenwerking te verkennen. Ook stellen we nieuwe beleidsacties voor, zoals een nieuwe leidraad voor de erkenning van producenten- en brancheorganisaties. Deze leidraad moet producenten en andere ketenspelers adviseren rond 2 type van samenwerkingsverbanden: producentenorganisaties en brancheorganisaties. Ook de steunmogelijkheden komen hierin aan bod. ”
Verschillende modellen
Op het evenement kwamen verschillende modellen aan bod. Coöperatie het Vlaams hoeverund deelde haar expertise als Producentenorganisatie. Zulke organisaties bieden landbouwers een wettelijk kader in lijn met de mededingingswetgeving, waarbinnen ze samen onderhandelen rond prijs, informatie uitwisselen en hun aanbod beter op de vraag afstemmen.
Farm for Good, een Waals initiatief dat ook Vlaamse landbouwers overtuigt, biedt een coöperatieve verkoopstructuur die grondstoffen bundelt en duurzame, lokale ketens opzet tussen producenten en verwerkers, zodat boeren een eerlijke prijs krijgen voor hun producten.
FarmFun biedt landbouwers de kans te diversifiëren, door via een franchisemodel teambuildingsactiviteiten op de boerderij aan te bieden. Tot slot deelde korte keteninitiatief De Vroente zijn ervaringen met de samenwerking tussen 3 groentetelers rond Gent.
Eiwitrijke gewassen
Ook voor eiwitrijke gewassen kan het juiste samenwerkingsmodel de sleutel zijn tot een solide verdienmodel. Dat werd bevestigd in het Peapact²-project, dat met steun van de Europese Unie een reeks partners samenbrengt. Het doel: slimme oplossingen vinden voor de technische en economische uitdagingen rond de teelt van gele erwt in Vlaanderen.
Organisaties zoals Hogent AgroFoodNature en Inagro testen volop welke rassen het meeste potentieel hebben in Vlaanderen, ontwikkelden een eiwittool die een de landbouwer inzicht geeft in zijn kostprijs, en werkten samen met Rikolto en BBL aan mogelijke samenwerkingsmodellen in de keten.
Jonas Claeys van Inagro: “Een eerste stap tot een goed verdienmodel is een voldoende hoge opbrengst bij de oogst. We zien op onze velden dat dit voor de gele erwt nog erg schommelt. We bekijken de verschillende rassen, maar ook hoe we de teelttechniek kunnen optimaliseren.”
Joos Latré van Hogent AgroFoodNature ziet kansen in duurzaam partnerschap met afnemers: “In Vlaanderen zijn er verschillende voorbeelden zoals Arvesta die met Nuverta voor 2026 al meer dan 1.000 ha gele erwt heeft gecontracteerd en Cosucra die dit jaar nu ook actief Vlaamse en Waalse erwten wil gaan verwerken.”
Evert Waeterloos, onderzoeker bij Rikolto, stelt: “Er zijn voor landbouwers nog best wat risico’s aan de teelt van dit gewas verbonden. We definieerden 3 verzekeringsscenario’s om dit risico te beperken: gebruikmaken van bestaande private verzekeringsproducten, een nieuw verzekeringsfonds oprichten, bijvoorbeeld via een producentenorganisatie (PO), of betere contractvormen met minimum prijsgaranties per hectare. Voor risicobeheer zien we in principe veel baat bij ruimere samenwerking rond eiwitrijke gewassen, daarom dat hier recent ook een nieuw EIP voorstel rond werd ingediend, samen met meer dan 20 landbouwers.”
Karolien Byttebier, beleidsmedewerker voeding bij Bond Beter Leefmilieu, vat samen: “Landbouwers verdienen een eerlijke prijs voor hun producten. Een boer met voldoende inkomsten en perspectief heeft ruimte voor investeringen die het milieu ten goede komen. Samenwerkingsmodellen kunnen ons helpen dit doel te bereiken en zijn zo een win-win-win voor landbouwer, milieu en consument.”
