Nieuwe winterteelten als oplossing voor grillige voorjaarsomstandigheden?

Doordat ze zich in het voorjaar al goed hebben ontwikkeld, zijn ze minder gevoelig voor voorjaarsdroogte en hevige voorjaarsbuien. Naast de risicospreiding in functie van extreme weersomstandigheden, worden ze ook vroeger geoogst. Daardoor heb je de kans om een tweede oogstbaar gewas te telen.

Er is ook een betere bodembedekking het hele jaar rond, wat zorgt voor een betere bodemkwaliteit, betere waterinfiltratie en minder erosie. Nieuwe teelten verbeteren daarnaast ook de biodiversiteit, wat zorgt voor een robuuster en evenwichtiger systeem.

Weinig verschillen tussen rassen winterblauwmaanzaad

In een rassenproef met winterblauwmaanzaad werden 4 rassen getest (Titan, Oz, Zenomorfex en Josef). De zaai vond plaats op 23 september 2024. Bij de eerste telling was de opkomst voldoende, maar nadien trad er aanzienlijke plantuitval op. Waarschijnlijke oorzaken hiervan zijn waterschade, wiedeggen en vorst. De uitval lag bovendien hoger dan in voorgaande jaren. In sommige proefplots was de opkomst te beperkt en de onkruiddruk te hoog, waardoor oogsten daar niet mogelijk was.

Er werden verschillen in opkomst tussen de rassen waargenomen (Oz had de beste opkomst, Josef de slechtste), maar de verschillen in groei en afrijping bleven beperkt. De oogst vond plaats op 4 juli 2025 bij een gemiddeld vochtgehalte van 9%. Door de grote variatie tussen de proefplots konden geen duidelijke opbrengstverschillen tussen de rassen worden vastgesteld. De gemiddelde zaadopbrengst bedroeg 0,76 ton/ha, wat lager is dan in voorgaande jaren (1,6 ton/ha in 2024 en 3 ton/ha in 2023). De beste proefplots in 2025 haalden een opbrengst van 1,3 ton/ha.

Dedervariëteit Joelle behaalt de beste opbrengst

In de rassenproef met winterdeder werden 5 rassen getest (CCE32, CCE36, Luna, Lenka en Joelle). De zaai vond plaats op 23 september 2024. Bij de eerste telling werd een goede opkomst vastgesteld, maar nadien trad er plantuitval op. Net als bij het winterblauwmaanzaad zijn vermoedelijke oorzaken hiervan het natte najaar — aangezien deder geen natte voeten verdraagt tijdens de opkomst — evenals wiedeggen en vorst.

Joelle had initieel de laagste opkomst, maar na de winter was er geen significant verschil met de andere rassen. Lenka had zowel voor als na de winter de hoogste opkomst.

Daarnaast waren er ook duidelijke verschillen tussen de rassen in groei en afrijping. De CCE-rassen ontwikkelden zich sneller, maar hadden last van legering. De oogst vond plaats op 24 juni 2025 bij een gemiddeld vochtgehalte van 9%. Opvallend was dat het ras met de traagste ontwikkeling (Joelle) de hoogste opbrengst realiseerde, met 1,78 ton/ha. Ter vergelijking: het ras met de laagste opbrengst (CCE32) haalde 0,85 ton/ha.

De zaadopbrengst lag hoger dan die van de zomerteelt van Ligena in 2025 op een naburig perceel, waar 1 ton/ha werd behaald. Daarnaast werden er geen significante verschillen in oliegehalte vastgesteld, noch tussen de rassen onderling, noch in vergelijking met de zomerteelt.

Nieuwe teelten, nieuwe afzetmarkten

Afzet van de zaden van blauwmaanzaad kan via Van de Bilt zaden en vlas in Nederland, Marold in Duitsland voor biologische teelt, maar er kunnen ook contacten gelegd worden voor conventionele teelt. Daarnaast kan het de moeite lonen om zelf rond te horen bij lokale bakkerijen.

Voor dederolie zijn er mogelijkheden als voedingsolie. Daarbij komt het erop aan om een afnemer te vinden die de lokale herkomst in voldoende mate kan valideren. Deder komt ook in het vizier als leverancier van biobrandstof voor vliegtuigen. RegenRate sluit hiervoor contracten af, evenwel met als voorwaarde dat deze teelt niet in concurrentie mag treden met de teelt van voedsel. Voor Vlaanderen komt een mengteelt of een nateelt van deder hiervoor in aanmerking.

Veldbezoek demoplatform nieuwe winterteelten Wissenbos

In het najaar van 2025 werd in Hakendover een demoplatform met de nieuwe winterteelten blauwmaanzaad, deder en mosterd aangelegd. De gewassen werden begin oktober ingezaaid. De opkomst was goed en de gewassen hebben de winter succesvol doorstaan.

Op dinsdag 26 mei organiseert Praktijkpunt Vlaams-Brabant een veldbezoek aan het demoplatform. Op het programma staat een rondgang langs de winterteelten met toelichting bij de resultaten van de veldproeven en praktijkpercelen van voorgaande jaren en bij de afzetkansen. Je bent welkom tussen 12.00 en 16.00 uur en kan vrij langskomen op het moment dat het je past.

Meer info vind je op de eventpagina https://praktijkpuntlandbouw.be/activiteit/veldbezoek-demoplatform-nieuw...

Het demoplatform is aangelegd met steun van het klimaatproject ‘Nieuwe Winterteelten’ van de provincie Vlaams-Brabant en kadert binnen het actieplan ‘Weerbaar Waterlandschap Stroomgebied Wissenbos’.

Praktijkpunt Land bouw