Opinie: Geen voedselbeleid? In Gent nemen burgers het over
Soms word je moedeloos van de politiek, zeker als ze iets wat jarenlang werd opgebouwd, terugdraaien met één beslissing. Dat schrijven vertegenwoordigers van Wervel, Voedsel Anders en de Stadsacademie. “Een besparing. Geen kerntaak, de uitleg volgt wel.”
Begin 2025 ontvingen 4 door de voedselraad goedgekeurde Gentse initiatieven een telefoontje van het kersverse bestuur. Het ging om een basisschool die pioniert met korte keten, een groep vrijwilligers die rond landbouw werkt en zich richt op gemeenschappen met een migratieachtergrond in Gent, stadswandelingen en podcasts om studenten te bereiken rond gezonde voeding, en een samenwerking tussen een boerderij en een woonzorgcentrum.
De 4 projecten waren door de jury van de voedselraad goedgekeurd. Ze kregen nu te horen dat ze niet moeten rekenen op de steun. De Gent-en-Garde-subsidie, die reeds tientallen projecten van onderuit mee vormgaf, en die een heel mooie impact realiseert met een ronduit bescheiden budget, wordt afgeschaft, samen met de gehele voedselstrategie en voedselraad van de stad Gent.
Zo draaide Gent 12 jaar opbouwen in één vingerknip terug. Door één schepen, zonder ook maar één duidelijk inhoudelijk argument. Uitermate vreemd voor een democratie.
Gelukkig is een democratie meer dan politieke partijen. Na de afschaffing groeit van onderuit een initiatief waar bezorgde burgers, boeren, restaurant-houders, winkeleigenaars, wetenschappers, beleidsmakers en heel wat andere Gentse doeners zelf een traject rond het Gentse voedselbeleid opzetten. Straf hoe de burger zelf in actie komt als de ‘officiële politiek’ het laat afweten.
Even terug in de tijd
In 2013 neemt Gent een pioniersrol in. Een van de allereerste steden in heel Europa die ervoor kiest om haar beleid te richten op het voedselsysteem. Steden waren verleerd om zich bezig te houden met waar hun voeding vandaan komt. Dat is toch het werk van de supermarkten?
Gent realiseert zich dat ze een positieve impact kan hebben. Het ondersteunt landbouw door het opzetten van logistieke netwerken, het voorzien van een subsidie voor korte keten of teeltdiversificatie, en het inzetten van publieke gronden voor landbouw. Ze ontwikkelen samen met lokale boeren een landbouwvisie.
De toegang tot gezonde voeding voor kwetsbare groepen verbetert: foodsavers, een distributieplatform voor overschotten, die sociaal herverdeeld worden, start op en er komt samenwerking met wijkgezondheidscentra.
Er is een voedselraad die zich buigt over een strategie en waar nieuwe ontmoetingen lokaal groeien – tussen ABS, VELT, ProVeg en het OCMW, om maar een voorbeeld te geven. Tientallen projecten worden ondersteund en de Gentse burger, boer én ondernemer zetten zich met vol enthousiasme in om een rol te spelen in het verduurzamen van het Gentse voedselecosysteem. Internationaal lauweren ze Gent erom. Gent valt in de prijzen en haalt Europese middelen binnen om zich te versterken. Veel andere steden volgen, Gent is steeds een inspirerend voorbeeld.
Er gebeurt iets opmerkelijks
Zoiets schaf je toch niet af? Dus toch. Als reactie op het ontstaan van deze plotselinge leegte, gebeurde er iets opmerkelijks in Gent. De teleurstelling bij de Gentse burger is zo groot dat zij zelf in actie komen. De Gentse Stadsacademie, in samenwerking met Voedsel Anders, Reset.Vlaanderen en een groep vrijwilligers, organiseert op korte tijd 3 sessies. Het doel: samen een toekomstpad uittekenen om in Gent een nieuw voedselbeleid op te zetten.
Meer dan 100 mensen nemen spontaan deel en dragen actief bij aan het opzetten van een concreet plan om de volgende jaren zelf aan de slag te gaan. Boer, burger, horeca, verwerker, beleidsmaker, onderzoeker… allen participeren om in Gent een sterker netwerk dan tevoren op te zetten. De groep staat open voor iedereen die rond rechtvaardige en ecologisch gerichte landbouw en voeding wil samenwerken.
Uit gesprekken komen 3 duidelijke paden naar boven. Er zijn mensen die willen verderwerken rond het verbinden van boer en burger door zoveel mogelijk Gentenaars in contact te brengen met de landbouw (onder andere 160 landbouwers in het ruime Gentse) die hen voedt – via maaltijden, meewerkdagen en educatieve activiteiten. Ideeën variëren van een maandelijkse boerenkeuken in telkens een andere wijk tot initiatieven die de afzetmarkt van boeren bij Gentse instellingen versterkt.
Anderen willen het systeem van de Sociale Zekerheid voor Voedsel voor Gent verkennen. Een mechanisme waar burgers een fonds delen om iedereen toegang te geven tot correct vergoede duurzame voeding. Tot slot willen anderen vertrekken vanuit de Gentse wijken, om in te zetten op verbinding en plekken zoals buurtkeukens en boerenmarkten verder uit te bouwen.
De pistes zijn vooral een sterk vertrekpunt. Een kerngroep buigt zich momenteel over het vervolg. Het doel: een door burgers gedragen netwerk uitbouwen dat inzet op collectieve actie, samen leren, kennis delen en elkaar ondersteunen. Door sterk in te zetten op vernieuwende acties en op het opbouwen van lokale kennis, wil de groep zich blijven inzetten voor een krachtig lokaal voedselbeleid. Daarbij is het duidelijke doel om opnieuw structurele steun en samenwerking van de stad te krijgen.
Continuïteit in beleid
Een politieke keuze schafte het Gentse voedselbeleid af. Maar evenzeer was het een politieke – en publieke – keuze van Gentse burgers om dit in vraag te stellen en om opnieuw iets op te bouwen. Dat roept een bredere vraag op: wat betekent een politieke keuze vandaag nog? Is het een doordachte afweging van het algemeen belang, of steeds vaker de vertaling van individuele voorkeuren van zij die verkozen zijn?
Zonder duidelijke verantwoording wordt beleid geschrapt dat werkt en gedragen is: het voedselbeleid, natuur- en klimaateducatie, de buddywerking in Gent. Of op Vlaams niveau de MOS-werking en de gehele cel Educatie voor duurzame ontwikkeling, om maar een aantal voorbeelden te noemen. Terwijl we ermee bezig zijn: waarom schrappen we meteen ook niet het stikstofbeleid? Moet een politieke keuze niet net betekenen dat belanghebbenden mee richting geven?
Dat is wat de Gentse voedselraad, nu gedragen door de burger, ook wil. Burgers zien graag continuïteit in het beleid rond thema's die hen aanbelangen: voedsel, maar ook landbouw, natuur, klimaat, waterbeheer. Zowel boer als burger zijn vragende partij voor een betrouwbaar en standvastig beleid, waarin keuzes worden besproken en impact hebben met een langetermijnhorizon. In plaats van genomen paden steeds maar op de helling te zetten, zouden overheden er baat bij hebben om zorgvuldig om te springen met die horizon. De burgers in Gent zorgen er alvast voor dat die bezorgdheid op de agenda blijft staan!
