Brussel verandert de regels voor openbare aanbestedingen

De Europese Commissie stelde op 9 september voor om de regels voor openbare aanbestedingen te versimpelen. Als onderdeel van deze hervorming wil de Commissie kwaliteitscriteria zwaarder laten doorwegen bij de toekenning. Voor alle soorten overheidsopdrachten zal de goedkoopste prijs niet langer de enige doorslaggevende factor zijn bij de keuze van een dienstverlener of verkoper van goederen.

Met deze hervorming erkent Brussel het strategisch belang van openbare aanbestedingen. Met een waarde van zo’n 2,6 biljoen euro per jaar, of 15% van het totale BBP van de Europese Unie, kunnen openbare aanbestedingen een krachtige hefboom worden voor maatschappelijke veranderingen.

“Europa geeft jaarlijks honderden miljarden euro’s uit via overheidsopdrachten”, aldus Stéphane Séjourné, vicevoorzitter van de Europese Commissie. “Dit geld moet beter voor Europa worden ingezet.” Overheidsinstellingen zullen in de toekomst ook gestuurd worden om Europees te kopen. “Europees overheidsgeld moet, waar mogelijk, banen, investeringen en kansen in Europa creëren in plaats van de orderboeken van onze concurrenten te vullen.”

Cateringopdrachten

Ook de landbouw kan gekneed worden door middel van overheidsopdrachten. “Hoe we overheidsgeld besteden is van belang. Overheidsopdrachten kunnen het voedselsysteem vormgeven dat we willen: eerlijker voor boeren, beter voor consumenten en duurzamer”, zegt Christophe Hansen, de Eurocommissaris voor Landbouw en Voeding, op sociale mediasite X.

“Wanneer scholen, ziekenhuizen en andere openbare instellingen voedsel inkopen, mag de prijs niet de enige maatstaf voor de waarde zijn. We kijken nu naar hoe voedsel wordt geproduceerd, hoe de voedselketen is georganiseerd, of boeren eerlijk worden betaald en wat de gevolgen zijn voor dieren en het milieu. Elke euro aan overheidsgeld is een keuze.”

Een keuze waarvoor wordt duidelijk uit de wettekst zelf. Specifiek voor de aankoop van voeding noemt het een eerlijke vergoeding voor landbouwers een belangrijke maatstaf, naast biologische productiemethoden en andere kwaliteitslabels als de Europese geografische aanduidingen. Het voorstel noemt verder voedingswaarde, versheid en seizoenaliteit, net als dierenwelzijn als criteria waarop voedingsaankopen beoordeeld kunnen worden.

Mager uitgevallen

Volgens Copa-Cogeca zal de hervorming ‘ervoor zorgen dat het geld van de Europese belastingbetalers wordt gebruikt de eigen productiecapaciteit van Europa te ondersteunen’. De Europese landbouworganisatie steunt dan ook het voorstel van de Commissie. “De expliciete erkenning van de noodzaak van een eerlijke vergoeding voor landbouwers is bijzonder belangrijker”, klinkt het in een persbericht.

Tegelijkertijd is er nog verdere verduidelijking nodig, zegt Copa-Cogeca, en hoopt het dat het Europees Parlement en de lidstaten, die het voorstel nog moeten goedkeuren, de wetswijziging nog ‘versterken en verder verfijnen’. De groene voorzitter van de parlementaire commissie ‘interne markt en consumentenbescherming’ verwelkomde alvast het initiatief. “De Commissie had echter zelfs nog een stap verder kunnen gaan om groene en sociale initiatieven te bevorderen”, aldus Anna Cavazzini.

Dat sentiment deelt de Vlaamse bio-organisatie BioForum. “Het voorstel erkent de meerwaarde die bio biedt, maar is voor de rest nog mager omdat het geen verplichtingen opstelt”, zegt Marijke Van Ranst van BioForum. Overheidsinstellingen mogen nog altijd zelf kiezen welke criteria ze zwaarder laten doorwegen. Het is dus afwachten tot wanneer de nieuwe regels in de praktijk worden gebracht om het effect op de biolandbouw te zien.

Want overheidsopdrachten kunnen een motor zijn voor biologische productie, zeker nu Vlaanderen streeft naar 5%-bio in overheidsopdrachten. In plaats van bio een van de vele criteria te maken, zou de overheid volgens BioForum sterker staan als een vast percentage van zijn catering bio is. “Bio mag al langer als criterium gebruikt worden, alleen waren aankopers daarvan niet altijd op de hoogte. Enkel met krachtig beleid en duidelijke doelstellingen kan je als overheid van je aankoopbeleid ook effectief een hefboom maken voor een duurzamer productiesysteem, met name biologische landbouw.”

Ook de manier waarop een overheidsbestek georganiseerd wordt kan meer kansen bieden aan biologische boeren. “Door opdrachten kleiner te maken en in stukken op te delen, zijn ze op maat van boeren.” Pas als overheidsopdrachten haalbaar zijn voor boeren, kan je als overheid er kansen mee creëren voor hen.

Thor Deyaert