Kan je straks NER leasen?
Het afromen van nutriëntenemissierechten (NER) zorgt al eens voor kopbrekens bij starters of overnemers. Arnout Coel van N-VA vroeg in de commissie Landbouw van 16 september of het leasen van NER een goed idee zou kunnen zijn. Minister Brouns kaatste die voorzet meteen terug naar het kamp van N-VA.
Het systeem van nutriëntenemissierechten (NER) bepaalt hoeveel dieren een landbouwbedrijf mag houden. Bij de overdracht van die rechten kan een deel ervan worden afgeroomd. Uit het recente Mestrapport blijkt dat in 2025 ongeveer 2,6 miljoen NER werden afgeroomd, het hoogste aantal in 10 jaar tijd. Groene Kring waarschuwt dat de huidige regelgeving daardoor steeds vaker een bijkomende drempel vormt voor jonge landbouwers die een bedrijf willen overnemen.
Bij een overdracht in rechte lijn geldt geen afroming, maar in verschillende andere situaties kan 25% van de NER verloren gaan. Dat geldt onder meer voor jonge landbouwers die buiten familieverband een bedrijf overnemen. Door het beperkte aanbod van NER moeten zij vervolgens soms tegen hoge prijzen bijkomende rechten aankopen om dezelfde veestapel te kunnen behouden van het bedrijf dat ze overnemen. Ook wijzigingen in de vennootschapsstructuur kunnen volgens de sector aanleiding geven tot een afroming.
Evaluatie van het afromen
Arnout Coel vroeg in de commissie enigszins verrassend of Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns bereid is om de regels inzake het afromen van NER te evalueren, en dan in het bijzonder voor de doelgroepen van de jonge landbouwers en de zij-instromers. De vraag van Coel verrast omdat het afromen van de NER net uit de koker komt van toenmalig minister Zuhal Demir van N-VA. Het ordewoord bij die partij zou zijn dat er geen komma veranderd wordt aan het Stikstofdecreet zolang er geen uitspraak is van het Grondwettelijk Hof. Die uitspraak wordt ten vroegste ergens volgend jaar verwacht.
Minister Brouns nuanceerde om te beginnen de toename van de afgeroomde NER. “In het recentste Mestrapport dat de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) in augustus 2025 publiceerde, was er inderdaad ten opzichte van 2024 een sterke stijging in het aantal geannuleerde NER bij overnames. Maar ook het aantal overnames is in 2025 ten opzichte van 2024 sterk gestegen. Bovendien werden er meer nutriëntenemissierechten overgedragen per dossier dan ervoor. Dat is ook niet onlogisch, omdat voor zij-instromers en zelfs voor overdrachten tussen broers en zussen sinds het Stikstofdecreet een afroming geldt. In 2024 werden als gevolg van het stikstofakkoord de slapende NER geannuleerd bij 10.331 landbouwers. De onzekerheid over het aantal resterende NER en de uitkomst van de bezwaren hebben er wellicht toe geleid dat geplande overnames werden uitgesteld en dat aanpassingen naar aanleiding van de annuleringen werden doorgevoerd. 428 landbouwers waar NER werden geannuleerd, hebben in 2025 NER overgenomen. En 1.799 landbouwers waar NER werden geannuleerd, hebben in 2025 nog meer NER overgedragen”, duidde de minister.
Generatiewissel faciliteren
De zorg die recent geuit werd door Groene Kring, en die ook al veel langer leeft bij veel jonge land- en tuinbouwers, wordt gedeeld door de minister. “Als het beleid in strijd is met onze doelen om de generatiewissel te faciliteren en zij-instromers te ondersteunen, dan moeten we dat durven herbekijken”, stelde hij.
Dat herbekijken kan voor Brouns binnen het Stikstofdecreet. In dat decreet is een specifieke regeling opgenomen voor ontwikkelingsmogelijkheden voor startende landbouwers. Er kan een stikstofdatabank voor starters gestart worden, waarbij NER volgens nog nader te bepalen regels specifiek toegewezen worden aan startende landbouwers. “Dit kan voor alle duidelijkheid enkel als er een bewezen krapte is op de NER-markt. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat dit een eerder beperkte mogelijkheid betreft, die pas kan na evaluatie. Een aantal problemen lost deze stikstofdatabank ten gronde niet op”, meent minister Brouns.
Algemene vereenvoudiging
Een algemene vereenvoudiging van het NER-systeem, zonder dat onderuit te halen, zou wat Brouns betreft veel logischer zijn. “Vandaag is dit toch wel een heel kluwen. Door de jaren heen is er immers steeds gesleuteld aan de wetgeving, maar ze is nog nooit in haar geheel geëvalueerd. Concreet lijken vereenvoudigingen, het faciliteren van de overdrachten voor jonge starters (ook als het zij-instromers betreft) en het ondersteunen van overdrachten tussen broers en zussen, de prioriteit. Ik sta open voor verdere aanpassingen op dat vlak. Er kunnen heel snel voorstellen komen, omdat we die natuurlijk klaar hebben liggen. We hebben dat in het verleden al geprobeerd in de schoot van de Vlaamse regering, maar het is nog niet gelukt om daar een meerderheid voor te krijgen”, gaf de minister toe.
Brouns zei dat hij bij Arnout Coel een ‘positieve appetijt’ voelt om aanpassingen in het Stikstofdecreet door te voeren. Coel haastte zich om te benadrukken dat de afbouw van de nutriëntendruk voor hem niet ter discussie staat. “Maar ik denk dat er een aantal specifieke groepen zijn waarvoor de regelgeving vandaag contraproductief werkt. Jonge landbouwers willen soms een bedrijf overnemen zonder dat te willen uitbreiden. Ze dragen dus niet extra bij aan de stikstofproblematiek of aan een andere problematiek. Zij lopen daar nu vast. In bepaalde situaties moeten ze 25% van die NER inleveren, en bijgevolg ook het aantal dieren. Ze moeten het bedrijf dan op 75% van zijn originele capaciteit verderzetten, wat een aantal uitdagingen geeft”, stelde Arnout Coel vast.
NER leasen
“En dan is er ook specifiek de ‘vervennootschappelijking’ van de landbouwsector. Als men een bedrijf overneemt, of dat nu via een vennootschap of als natuurlijke persoon is, zijn er op zich weinig rationele argumenten om te zeggen dat er in de ene situatie wel en in de andere niet afgeroomd moet worden”, stelde Coel. Die lanceerde daarop nog het idee van het leasen van NER, zoals in Nederland. “Misschien zijn er oudere boeren die niet hun volledige NER-potentieel gebruiken, die ook niet bereid zijn om dat te verkopen, omdat ze misschien een opvolger hebben die op termijn met die NER nog iets wil doen in de ontwikkeling van dat bedrijf, maar die NER wel tijdelijk kunnen leasen aan een starter”, denkt Arnout Coel.
Of dat leasen met of zonder afroming moet gebeuren, daar sprak het N-VA-parlementslid zich niet over uit, maar voor Coel moet het ter beschikking stellen van rechten die er nog zijn (het leasen) niet gekoppeld worden aan afroming.
