Aantal boetes bij Mestbank daalt

De Mestbank legde in 2023 een kleine 5.000 boetes op voor een totaalbedrag van 7,4 miljoen euro. In 2024 waren dat 3.439 boetes voor in totaal 4,5 miljoen euro en in 2025 nog 3.134 boetes voor 2,8 miljoen euro.

Het valt Dries Devillé op dat in 2023 91% van die boetes voortkwam uit administratieve controles: overschrijding van de nutriëntenemissierechten (NER), het niet of onvoldoende inzaaien van vanggewassen en/of het niet-naleven van de aangifteplicht door landbouwers. “De overheid beschikt over steeds meer digitale gegevens van landbouwbedrijven, bijvoorbeeld bij de nutriëntenemissierechten. De overheid beschikt via de geregistreerde dierenaantallen over gegevens waarmee al tijdens het productiejaar kan worden ingeschat of een bedrijf zijn NER dreigt te overschrijden. Een waarschuwing in augustus of september zou een landbouwer in bepaalde gevallen nog de mogelijkheid geven om daarop te anticiperen en om zijn bedrijfsvoering bij te sturen”, stelt Devillé in de commissie Landbouw van 7 oktober.

Veehouder wil niet constant achter computer zitten

Devillé hekelt voorts dat steeds meer communicatie van de Mestbank digitaal verloopt. “Sinds 2025 worden zelfs boetebrieven niet meer per post verstuurd, maar gepubliceerd op het Mestbankloket. Dat valt toch moeilijk te rijmen met een landbouwsector waarin nog een aanzienlijke groep oudere landbouwers actief is. Maar ook als we kijken naar de jongere landbouwers: we gaan ervan uit dat die willen focussen op hun eigenlijke kerntaken, hun landbouwactiviteit, en dat ze niet vastgekluisterd willen zitten aan een computer, aan mailboxen of aan online loketten van de overheid. Een overheid die over voldoende digitale gegevens beschikt om een landbouwer achteraf te controleren en te beboeten, zou diezelfde gegevens net zo actief moeten gebruiken om de overtredingen zoveel als mogelijk te voorkomen”, besluit het parlementslid van Vlaams Belang.

Boete moet laatste middel zijn

“Handhaving is in ons omgevingsbeleid het sluitstuk van de regelgeving. Vanuit dat opzicht ben ik ervan overtuigd dat een boete absoluut het allerlaatste middel moet zijn. Ik denk dat het overgrote deel van de landbouwers goed geaard is en er alles aan doet om binnen de lijntjes te blijven. Ik ben er dus van overtuigd dat een boete het laatste middel moet zijn en dat daar altijd een stevig traject van communicatie en waarschuwen aan vooraf moet gaan”, stelt minister Brouns.

Mestbankloket wordt steeds verder uitgebouwd

De Mestbank doet volgens minister Brouns al veel om landbouwers en andere betrokkenen bij het mestbeleid gericht te informeren en te sensibiliseren over de toepassing van de regelgeving. Sinds 2024 zijn waarschuwingen voor eenmalige lichte administratieve overtredingen verankerd in het Mestdecreet. “Dagelijks bieden medewerkers een eerstelijnsondersteuning: telefonisch, per mail en op het terrein. Ook de digitale dienstverlening wint de jongste jaren sterk aan belang. De verschillende onderdelen van het Mestbankloket helpen landbouwers om hun verplichtingen na te komen. Het is de centrale spil voor de interactie met de land- en tuinbouwers. Er wordt al heel wat informatie uitgewisseld en het Mestbankloket wordt nog steeds verder uitgebouwd”, duidt de minister.

Eerder ondersteunen dan bestraffen

Ondanks de veranderende wetgeving ziet de minister een aanzienlijke daling in het aantal opgelegde boetes. Hij geeft aan dat het aangehaald voorbeeld over de NER bij runderen klopt. “De Mestbank biedt aan alle rundveehouders op het Mestbankloket 2 rapporten aan: periodieke bezetting rundvee en prognose rundvee. Daarmee kunnen rundveehouders continu raadplegen hoeveel NER ze, op basis van de beschikbare info, nodig hebben en zullen hebben in het lopende jaar. Voor de andere sectoren dan rundvee zijn dergelijke rapporten momenteel niet mogelijk, omdat er geen uitwisseling van diergegevens is met de Mestbank. Er is immers voor die andere diersoorten geen databank met de data beschikbaar op basis waarvan er tijdens het jaar al een gemiddelde veebezetting of een prognose berekend kan worden. Ik ben bereid om voorstellen vanuit de sectoren om automatisch diergegevens uit te wisselen, verder te onderzoeken. Omdat ik vind dat we veehouders eerder moeten ondersteunen dan louter bestraffen”, zegt minister Brouns.

Niet alles gebeurt digitaal

De keuze om steeds meer digitaal te werken, komt van de Vlaamse regering. “Landbouwers die niet volledig mee zijn met die digitalisering, kunnen zich laten bijstaan door een of meer volmachthouders, Die krijgen eveneens een bericht wanneer er nieuwe documenten beschikbaar zijn op het Mestbankloket. Wie geen e-mailadres registreert, krijgt bovendien nog steeds per post een notificatiebrief. Wie geen gevolg geeft aan de digitaal verstuurde boetebrief, krijgt van de Mestbank per post een aangetekende herinneringsbrief. Ik laat mijn diensten evenwel bekijken in welke mate zij maatregelen kunnen nemen voor landbouwers die minder digitaal onderlegd zijn”, kondigt de minister aan.

“Er bestaan dus al verschillende signaalfuncties om veehouders te waarschuwen. Maar als de aanpak nog verbeterd kan worden, waardoor die leidt tot minder boetes, dan ben ik daarin een bondgenoot. Ik zal zeker bekijken of we daar nog winst kunnen boeken om te vermijden dat we tot boetes moeten overgaan”, besluit Jo Brouns.

Waarschuwingen vertalen zich nog niet in de cijfers

Dries Devillé juicht het dalende aantal boetes toe, maar heeft ook bedenkingen. “De opgelegde boetes liggen nog altijd te hoog om te kunnen spreken over een ‘allerlaatste middel’. Dat de Mestbank er alles aan doet om te informeren en te sensibiliseren, telefonisch en per mail, dat kan wel zo zijn, maar dat vertaalt zich dan toch niet in de concrete cijfers”, meent Devillé.

Filip Van der Linden