Plant eens een wondermooie amberboom
Een liquidambar of amberboom doet me altijd een beetje denken aan de kauwgomballenboom uit het liedje van Elly en Rikkert. Het is niet zo dat er eentje staat in de tuin van een of andere malle oom, maar hij is in de herfst net zo kleurrijk als een volgepropte kauwgomballenautomaat. Alle tinten rood, purper, geeloranje, roze en groen toveren de boom elke herfst opnieuw om tot een prachtige kauwgomballenboom.
En er is meer… De naam ‘liquidambar’ betekent letterlijk: vloeibare (liquidus) amber (ambar), wat verwijst naar de overvloedig vrijkomende bruinrode hars als de bast van de boom beschadigd geraakt. Deze hars, styrax of storax, geurt naar vanille en doet wat denken aan de specifieke geur van amber, een zeldzame en waardevolle substantie die afkomstig is uit de darmen van de potvis.
In Midden-Amerika wordt de amberboom aangeplant om de hars te oogsten. Die gebruiken ze dan bij de productie van parfums en medicijnen. Een andere belangrijke toepassing werd ontdekt door de Indianen, die al eeuwenlang kauwden op de kleverige hars en zo de basis legden voor het gebruik van deze hars bij de productie van… kauwgom.
Botanisch
De botanie van deze boom is vrij simpel: alle amberbomen behoren tot het geslacht liquidambar, dat deel uitmaakt van de familie Altingiaceae. Er zijn een vijftiental soorten bekend, die van nature voorkomen in Noord-Amerika, Oost-Azië en het oostelijke Middellandse Zeegebied. In onze streken is vooral de Amerikaanse amberboom (Liquidambar styraciflua) bekend als sierboom. Daarnaast zijn er nog enkele andere soorten die men sporadisch in de handel tegenkomt.
Amberbomen zijn bladverliezende bomen die, afhankelijk van de soort, behoorlijk groot kunnen worden. De bladeren hebben 3 tot 7 puntige lobben en verspreiden bij het fijnwrijven een aangename, aromatische geur. Vooral de spectaculaire herfstverkleuring van de bladeren maakt de amberboom tot een opvallende verschijning. We stellen de 3 voornaamste soorten en hun mooiste cultivars hierna beknopt voor.
Liquidambar formosana
Deze liquidambarsoort groeit van nature in de vochtige en warme streken van China, Taiwan (vroeger Formosa genoemd), Noord-Vietnam, Zuid-Korea en Laos. Hij komt er onder meer voor in bergbossen en is bij ons minder winterhard dan de Amerikaanse amberboom. Een beschutte standplaats is daarom aangewezen.
Liquidambar formosana ‘Monticola Group’ is een selectie die beter bestand is tegen vorst en daardoor beter geschikt is voor ons klimaat. De boom is sterk vertakt en groeit met een stevige recht opgaande stam, die grijs en glad is. In tegenstelling tot de andere soorten heeft deze boom geen kurklijsten. De kroon wordt breed en waaiervormig. In gunstige omstandigheden kan de boom uitgroeien tot een flinke verschijning (20 tot 25 m). De jonge twijgen zijn eerst olijfgroen en verkleuren later naar bruingrijs. Het drielobbige, onbehaarde blad is 8 tot 15 cm lang en 10 tot 17 cm breed en is matglanzend, donkergroen. In de herfst verkleurt het loof bijzonder mooi naar scharlakenrood. Na de onopvallende bloei in het voorjaar verschijnen ronde, stekelige vruchtbolletjes, die aan lange stelen hangen en vaak tot diep in de winter aan de boom blijven.
Liquidambar orientalis
De Oosterse amberboom is afkomstig uit het zuidwesten van Turkije en wordt daar tot 30 m hoog. Bij ons groeit hij uit tot een bossige struik of kleine boom van 7 tot 10 m hoog met een dicht vertakte, eivormige kroon en overhangende takken. De stam krijgt op latere leeftijd een grijze kleur, de jonge twijgen zijn geelgroen en verkleuren later naar roodbruin. De oudere takken krijgen de voor liquidambar typerende kurklijsten. Het vijflobbige blad is breder (7 tot 10 cm) dan het lang is (4,5 tot 7,5 cm) en diep ingesneden. In de herfst verkleurt het donkergroene loof naar oranjerood. Ook deze boom, die in warmere klimaten een bijzonder mooie parkboom is, vraagt bij ons een beschutte standplaats, omdat hij gevoelig is voor strenge vorst. Net als de vorige soort geeft hij de voorkeur aan voedzame, vochthoudende bodems.
Liquidambar styraciflua
Deze prachtige sierboom is afkomstig uit het oosten van Noord-Amerika, waar hij tot 40 m hoog kan worden. Ook bij ons is het een topper voor parken, lanen en grote tuinen. De kroon groeit aanvankelijk smal piramidaal, met schuin opgaande takken en een kaarsrechte stam. Naarmate de boom ouder wordt, gaan de takken meer uitstaan en krijgt de kroon een bredere, eivormige vorm. Uiteindelijk kan de boom bij ons 25 tot 30 m hoog worden. De jonge twijgen zijn in het eerste jaar glanzend glad en geelgroen. In het tweede seizoen kleuren ze roodbruin en ontwikkelen ze de typische kurklijsten. De grijze stam is diep gegroefd. Het handvormig gelobde blad heeft doorgaans 5, soms 7 lobben en lijkt op dat van de esdoorn.
In de zomer is het blad glanzend groen. In de herfst verandert de boom in een kleurrijk geheel, met schakeringen van wijnrood, geel, oranje en violet. De herfstkleur verschilt van boom tot boom en wordt ook beïnvloed door de weersomstandigheden. Bij vegetatief vermeerderde selecties (zie verder) zijn de eigenschappen, waaronder de herfstkleur, doorgaans beter voorspelbaar. Na de onopvallende bloei in april en mei verschijnen er bolronde, houtige vruchten met hun stekelige uitsteeksels. Die blijven vaak tot ver in de winter aan de boom hangen. Deze soort is goed winterhard en verkiest een vruchtbare, voldoende vochthoudende bodem.
Cultivars van de Liquidambar styraciflua
Van de Liquidambar styraciflua zijn heel wat mooie en bijzondere cultivars te verkrijgen.
Liquidambar styraciflua ‘Aurea’ groeit wat trager dan de soort en bereikt uiteindelijk een hoogte tussen 12 en 17 m. Het bontbladige loof loopt rozeachtig geel gevlekt uit. In de zomer kleuren de bladeren groen met onregelmatige, roomgele vlekken. In de herfst verkleuren ze roze tot rood.
Liquidambar styraciflua ‘Burgundy’ valt vooral op door zijn herfstkleur. De bladeren verkleuren naar spectaculair purper- tot wijnrood en blijven opvallend lang aan de boom hangen.
Liquidambar styraciflua ‘Gum Ball’ is een zeer langzaam groeiende vorm met een enigszins afgeplatte, zeer dichte bolvormige kroon, die na vele jaren uiteindelijk 2,5 m breed wordt. Deze soort wordt meestal aangeboden op een hoge (2 tot 2,2 m) onderstam als bolboom. Om de bolvorm te behouden, kan de kroon zo nodig licht worden bijgesnoeid. Ook deze kleine amberboom krijgt in de herfst een mooie kleur.
Liquidambar styraciflua ‘Moraine’ heeft een vrij smalle, opgaande kroon en is daardoor geschikt voor lanen en grotere tuinen waar minder ruimte in de breedte beschikbaar is. Het glanzend groene blad verkleurt in de herfst naar geel, oranje, rood en violet. De uiteindelijke hoogte bedraagt doorgaans meer dan 12 m.
Liquidambar styraciflua ‘Worplesdon’ is een bijzonder mooie, Engelse selectie die goed aangepast is aan onze wispelturige winters. De kroon groeit aanvankelijk smal piramidaal, met een rechte doorgaande stam. Op latere leeftijd wordt de kroon wat breder en kegelvormig. De uiteindelijke hoogte bedraagt 12 tot 15 m. Het glanzend groene blad is diep ingesneden, met relatief lange lobben, en verkleurt in de herfst naar geel, oranje en rood.
