Startpagina Actueel

Boer worden is (best) geen impulsieve beslissing

Een landbouwbedrijf uitbaten is het avontuur van je leven. Veel boerenkinderen en zij-instromers dromen er hun hele leven van, sommigen stappen zonder veel nadenken in een zware investering die als een strop rond hun hals hangt. Je denkt dus best 2 keer na voordat je de beslissing neemt om een bedrijf over te nemen. Met het kenniscentrum Bedrijfsopvolging en jongeboerenorganisatie Groene Kring overloopt Landbouwleven tijdens de week van de bedrijfsoverdracht wat je in het achterhoofd moet houden bij deze belangrijke beslissing.

Leestijd : 6 min

Om te beginnen is boer worden niet iets dat je zomaar even probeert. Je moet het echt willen. “Zomaar het bedrijf overnemen van je ouders of van andere familieleden, zodat het bedrijf na de zoveelste generatie landbouwers niet moet stoppen, is een slecht idee. Dan ontbreekt de passie die noodzakelijk is om er een succes van te maken”, zegt Anne-Marie Vangeenberghe van het Kenniscentrum Bedrijfsopvolging. “Ben je daarentegen een gepassioneerd ondernemer in hart en nieren, dan zit het meestal wel goed.”

Landbouw is iets waarmee je gaat slapen en terug opstaat, weet ook Jef Vandeperre, ondervoorzitter van Groene Kring. “Wanneer je landbouwer wordt, is deze stiel voortaan je hele manier van leven. Dan moet je er als jonge landbouwer ook volledig voor gaan. Zonder passie stopt het binnen de kortste keren.” En met een lopende lening over tientallen jaren zou dat enorm jammer zijn. “Een bedrijf overnemen kost meer geld dan mensen denken”, waarschuwt Jef. “Je hangt tientallen jaren aan een lening vast. Het heeft dus geen zin om te investeren in een bedrijf, om er binnen 5 jaar de stekker uit te trekken.”

Risicovolle onderneming?

Dan moet je je nog durven wagen aan zo’n grote investering. Overal horen toekomstige landbouwers hoe risicovol het is om nu te boeren. “In principe waren er in het verleden ook tijden van grote veranderingen. Denk maar aan de snelle mechanisering van de landbouw rond het midden van de vorige eeuw”, zegt Vangeenberghe. Duizenden kleine landbouwers konden of wilden het tempo niet volgen en verdwenen van het boerentoneel. “Maar die generatie was er wel zeker van dat als zij hard zouden werken, ze erop vooruit zouden gaan. Dat is nu toch moeilijker geworden door een combinatie van onwerkbare regels, instabiele wereldhandel door politieke spanningen en de onvoorspelbare klimaatverandering.”

Heel wat regels brengen inderdaad onzekerheid met zich mee voor toekomstige landbouwers, zegt Jef. “Kijk maar naar de afroming van de NER. Dat remt elk plan om het bedrijf uit te breiden af, terwijl de bank en het beleid je net pushen om te groeien, zodat je de gevraagde investeringen kan aflossen.”

Van de stikstofproblematiek ligt elke veehouder wakker. “Vandaag de dag zijn er te weinig technieken goedgekeurd waarmee je de uitstoot van je bedrijf kan reduceren. De technieken die er zijn, kosten dan weer te veel. Als toekomstige veehouder moet je overwegen of het überhaupt de moeite is om hiermee aan de slag te gaan.”

Jef Vandeperre is ondervoorzitter van Groene Kring en neemt vanaf januari samen met zijn neef het familiale melkveebedrijf over.
Jef Vandeperre is ondervoorzitter van Groene Kring en neemt vanaf januari samen met zijn neef het familiale melkveebedrijf over. - Foto: MeTTes

Jef rondt momenteel zelf het proces af om samen met zijn neef het melkveebedrijf van zijn oom en vader over te nemen. Hij werkt al 6 jaar mee, maar twijfelde tot voor kort om er zelf ook mee in te stappen. “Door de stikstofproblematiek en een nieuwe vergunningsaanvraag was het lang onzeker of we wel verder kunnen doen. Voor hetzelfde geld steek ik dan mijn centen in een bedrijf dat binnen een aantal jaren moet stoppen.”

Nu de vergunning langzaamaan rond begint te geraken, start Jef vanaf 1 januari als mede-eigenaar van het melkveebedrijf. “Ik zie mezelf ook niets anders doen. Maar zonder nadenken in zo’n avontuur stappen, raad ik geen enkele zelfstandige aan. Dan kom je toch enkel maar jezelf tegen.”

Toch niet zo vanzelfsprekend

Ergens lijkt het zeer vanzelfsprekend om een bedrijf binnen de familie over te nemen, maar een familiale bedrijfsovername komt met zijn eigen valkuilen, waarschuwt Vangeenberghe. Zo zou je denken dat zoon of dochter bij een familiale overname het bedrijf door en door kent, maar toch is dat vaak niet het geval, merkt Vangeenberghe bij de dossiers die ze begeleidt. “Neem nu inzicht in de boekhouding. De ouders zeggen dan tegen hun kind dat het wel te gepasten tijde inzicht zal krijgen, wanneer het nodig is. De situatie is anders bij niet-familiale overnames. De boekhouding wordt samen volledig doorgelicht, de contracten met alle leveranciers en afnemers zijn gekend... Om onaangename verrassingen te voorkomen, zou het niet slecht zijn als meer familiale overnames in de landbouw zo zouden werken.”

Daarnaast is het belangrijk dat er goede afspraken gemaakt worden over hoeveel en wat de ouders nog doen op het bedrijf. “De verwachtingen daarover komen niet altijd overeen met elkaar. Ouders denken bijvoorbeeld eindelijk meer tijd te hebben voor zichzelf, terwijl de jonge overnemer rekent op hun hulp. Of omgekeerd, jonge boeren die het bedrijf een eigen invulling willen geven, worden geremd door de ouders, die zich nog met alles blijven bemoeien. Of de vader is, tot frustratie van zoon of dochter, nog steeds het aanspreekpunt voor leveranciers, ook al ligt de beslissingsmacht al lang niet meer bij hem.”

Nog een nadeel van een familiale overname is dat je voor een stuk vastzit binnen de contouren van het bedrijf van je ouders. “Van een tuinbouwbedrijf gespecialiseerd in tomaten maak je niet zo gauw een pluimveebedrijf, hoe graag je het ook zou willen. Dan kan je beter op zoek gaan naar een pluimveebedrijf om over te nemen.”

Zelfs als je eigen ideeën theoretisch mogelijk zijn op het ouderlijke bedrijf, kunnen er conflicten ontstaan als die te hard afwijken van de bedrijfsinvulling van de ouders. “Daarom is het belangrijk om voor jezelf duidelijk te maken wat je met het bedrijf wil doen, en om dit ook aan iedereen, inclusief je ouders, uit te spreken. Dat is de eerste stap bij de vormingen van ons kenniscentrum. Weet waar je van droomt en spreek die droom uit. Uiteindelijk is duidelijkheid troef, voor iedereen.”

Niet makkelijk voor zij-instromers

Je hebt geen bedrijf in de familie nodig om te dromen van een toekomst als boer. Deze zij-instromers hebben volgens Vangeenberghe het voordeel dat ze met een schone lei beginnen. “Zij kunnen zonder schroom zoeken naar een bedrijf dat volledig past bij hun wensen.” Tegelijkertijd stoten zij hier vaak op problemen. Uit het niets een realistisch bedrijfsplan en financieel plan opmaken, is niet eenvoudig, maar de stiel in de vingers krijgen evenmin. Er bestaat niet zoiets als een ‘Immoweb’ voor landbouwbedrijven. “Om het juiste bedrijf te vinden, heb je een goed netwerk nodig.” Juist dat missen zij-instromers vaak. Het project Landmobiliteit van Groene Kring probeert daar een mouw aan te passen door oudere landbouwers zonder opvolger en jonge landbouwers zonder bedrijf om over te nemen samen te brengen.

Voor zij-instromers is de samenwerkingsperiode met de vorige eigenaar nog crucialer om het bedrijf en de stiel te leren kennen, zegt Vangeenberghe. “Maar je kent deze persoon nog niet, dus hopelijk klikt het tussen jullie. Anders ga je een aantal vervelende jaren tegemoet.”

Bij het Kenniscentrum Bedrijfsopvolging merken ze soms dat de overnameplannen voor zij-instromers niet echt realistisch zijn. “Een bedrijf kopen vraagt dan meer financiering dan gedacht, of ze weten niet goed hoeveel tijd het werk in de landbouw vraagt. Het boerenleven heeft ook een zware impact op je partner en je gezin. Daar hang je 24 uur op 24, 7 dagen op 7 aan vast.”

Niet iedereen staat voor zo’n tijdsinvestering te springen, al wordt een goede work-life balance zelfs bij boerenkinderen de laatste 5 jaar steeds belangrijker. “De nieuwe generatie gaat daarom steeds meer op zoek naar bedrijfsvormen die een beetje meer vrije tijd toelaten. Denk aan broers en zussen die samen eigenaar worden van een bedrijf, zodat elk gezin eens een weekend vrijaf kan nemen.”

Ondanks alle moeilijkheden mogen we volgens Jef één ding niet vergeten. “Boeren is en blijft een mooie stiel. Dat mogen we niet onder stoelen en banken steken. Maar dan moeten beleidsmakers het financieel en vergunningsmatig haalbaar maken voor de mensen die er echt voor willen gaan.”

Thor Deyaert

Zit je na dit artikel nog met vragen over bedrijfsopvolging? Ben je van plan om een bedrijf over te nemen, of juist door te geven? Voor advies kan je terecht op de website van het Kenniscentrum Bedrijfsopvolging.

Lees ook in Actueel

Meer artikelen bekijken