Startpagina Melkvee

Preventie van hittestress: kosten en opbrengsten van verschillende technieken in beeld (deel 4)

De laatste jaren komt hittestress bij melkvee meer en meer voor. De sector toont zich innovatief in het verminderen van de impact van hittestress op melkvee. Ventilatoren en watertechnieken, alsook combinaties van maatregelen deden hun ingang om het welzijn en de productie van melkvee te beschermen. De vraag is echter of deze extra kosten wel renderen.

Leestijd : 6 min

Deze technieken brengen behalve investeringskosten ook verbruikskosten aan energie en/of water met zich mee. Afgelopen zomer werden in het Eerste Hulp bij Hittestress Koe (EHBH-Koe)-project een aantal bedrijven die verschillende technieken toepassen opgevolgd om in beeld te brengen hoe de verminderde hittestress en het economisch voordeel dat daaruit volgt, zich verhouden tot de extra kosten.

Vergelijking met en zonder maatregelen

De ernst van hittestress hangt onder andere af van de temperatuur, luchtvochtigheid, zonnestraling en de luchtsnelheid waarmee de koe geconfronteerd wordt in haar omgeving. Vanuit een combinatie van deze factoren kan je de mate van hittestress vertalen in de CCI-waarde (comprehensive climate index). Op de gevolgde bedrijven werden deze verschillende parameters tijdens de volledige zomerperiode opgevolgd, zowel binnen als buiten de stal. Uit metingen blijkt immers dat als gevolg van een verschil in temperatuur, luchtvochtigheid, zonnestraling en luchtsnelheid de mate van hittestress binnen en buiten de stal in dezelfde omgeving verschillend is.

Bovendien werden er ook referentiebedrijven opgevolgd waar op het moment van de metingen geen hittestressmaatregelen werden genomen. Op die manier kon er voor elk van de scenario’s in rekening gebracht worden in hoeverre het nemen van maatregelen resulteert in een vermindering van de hittestress die de dieren ervaren in de stal ten opzichte van een scenario waarin geen maatregelen worden genomen.

Verschillende mate van hittestress

In deze proef werden verschillende hittestressmaatregelen in de stal opgevolgd: ventilatoren, ventilatoren met verneveling, soaking, een sproeier op het dak in combinatie met ventilatoren en tot slot soaking in combinatie met ventilatoren (in 2 stallen).

Uit de metingen op de bedrijven (figuur 1) blijkt dat de omstandigheden buiten de stal bij de verschillende bedrijven betrekkelijk vergelijkbaar waren: in de verschillende scenario’s was er steeds een 20-tal dagen milde hittestress en 2 à 3 dagen matige hittestress. In de stal is het beeld diverser: afhankelijk van de maatregelen zijn er meer of minder dagen met hittestress. Zonder maatregelen zijn er tot 80 dagen hittestress in de stal, met meer dan 10 dagen matige hittestress. Bij het nemen van maatregelen zijn er merkelijk minder dagen met hittestress: van 70 dagen in het geval van een sproeier op het dak met ventilatoren in de stal, tot 55 dagen hittestress bij het gebruik van soaking. In geval van soaking is het wel voornaam om in het achterhoofd te houden dat in de proef enkel de klimaatparameters in de stal zijn gemeten en niet rechtstreeks de temperatuur van de koe: door het directe effect van water op de koe werkt soaking meer rechtstreeks op de koe en minder op de klimaatomstandigheden van de stal.

Figuur 1: Aantal dagen en mate van hittestress bij verschillende technieken.
Figuur 1: Aantal dagen en mate van hittestress bij verschillende technieken. - Bron: EHBH-Koe

Verder zijn er 40 dagen hittestress in geval van ventilatoren in de stal en in stal 2 met soaking en ventilatoren. In stal 1 met soaking én ventilatoren en de stal die ventilatoren combineert met verneveling, blijft het aantal hittestressdagen beperkt tot 20 of minder.

Binnen of buiten de stal

Een snelle blik op deze gegevens zou kunnen leren dat in vrijwel alle gevallen er in de stal met hittestressmaatregelen er steeds nog meer hittestressdagen zijn dan buiten de stal. Hieraan zou gekoppeld kunnen worden dat bijvoorbeeld beweiding een betere hittestressmaatregel is. Hierbij is het belangrijk om rekening te houden met het feit dat de CCI, die de mate van hittestress weergeeft, een getal is dat wordt berekend op basis van de gemiddelde klimaatgegevens van 1 dag. Bij beweiding staan de dieren meestal maar een gedeelte van de dag op de weide, waardoor ze een beperkte periode waarschijnlijk een sterke mate van hittestress kunnen ervaren. Die piek in hittestress-ervaring op korte termijn zal, als gevolg van de zonnestraling die de koe in de weide ervaart, waarschijnlijk zelfs hoger liggen. De waarde van deze cijfers zit dus niet zozeer in het vergelijken van opstallen versus beweiden, maar eerder in het vergelijken van hittestressmaatregelen. Bijkomend kunnen we stellen dat als je wil beweiden, dit in periodes van hittestress beter gebeurt tijdens de avond en nacht wanneer er veel minder tot geen hittestress meer is.

Economische doorrekening

Om de economische doorrekening van het nemen van maatregelen mogelijk te maken, werd elk van de maatregelen vergeleken met de situatie waarin geen maatregelen werden genomen.

Aan opbrengstzijde heeft hittestress een rechtstreekse impact op de productie in zowel liters als gehaltes. Uit wetenschappelijk onderzoek zijn er cijfers bekend over de mate waarin de vet- en eiwitproductie daalt bij bepaalde CCI-waardes. Deze info is gebruikt om uit de verschillende scenario’s te berekenen hoe groot het verlies aan melkgeld als gevolg van hittestress is. Omdat de melkprijzen ten tijde van de metingen historische hoogten bereikten, hebben we de doorrekening alsnog gemaakt bij uitbetaalde melkprijzen van 40 euro per 100 l, exclusief btw. Andere voordelen van het beperken van hittestress zoals minder vruchtbaarheids-, klauw- en transitieproblemen, zijn veel moeilijker in cijfers uit te drukken. Daarom zijn deze niet meegenomen in onze economische doorrekening.

Kosten Aan de kostenzijde brengen de genomen maatregelen investeringen en verbruik aan water en/of elekticiteit met zich mee. Op basis van gestandaardiseerde prijzen voor ventilatoren (afgeschreven op 10 jaar), water en elektriciteit werd dit in rekening gebracht. De hoeveelheden water en elektriciteit die zijn verbruikt, werden gelogd op de bedrijven. Het zijn dus zijn reële gegevens. Uit wetenschappelijk onderzoek bleek dat een verschillende mate van hittestress resulteert in een verschillende mate van voeropname: hoe meer hittestress een koe ervaart, hoe meer de voeropname daalt. Ook dit verschil werd, rekening houdend met een gestandaardiseerde kostprijs per kg droge stof voer, meegenomen in de toegenomen kosten.

Om extra inzicht te geven in situaties die in de praktijk kunnen voorvallen, werden de berekeningen herhaald voor situaties met verschillende elektriciteitsvoorziening en bijhorende prijzen (laagspanning, middenspanning, eigen energie uit zonnepanelen) en situaties waarin wel of geen steun van het Vlaams Landbouwinvesteringsfonds (VLIF) wordt verleend op de investering in de maatregelen (figuur 2).

Figuur 2: Winst per koe per jaar bij verschillende maatregelen.
Figuur 2: Winst per koe per jaar bij verschillende maatregelen. - Bron: EHBH-Koe-project

Rendabiliteit Hieruit blijkt dat alle maatregelen rendabel bleken: ondanks de extra kosten die de maatregelen met zich meebrengen, hebben ze netto toch een positief resultaat door minder negatieve gevolgen van hittestress. Qua verschillen in resultaat binnen 1 maatregel valt er – logischerwijze – vast te stellen dat maatregelen die een grotere investering vragen, meer voordeel doen wanneer er VLIF-steun wordt uitgekeerd. Eenzelfde verhaal ziet men bij maatregelen met hoger energieverbruik: hoe goedkoper de energie, hoe groter hun voordeel.

Puur economisch valt op dat de maatregelen die resulteerden in het minste dagen hittestress (zie figuur 1), ventilatoren met soaking in stal 1 en ventilatoren met verneveling) beide ook economisch goed scoren. Ook de ventilatoren op zich, die sterk scoorden in reductie van dagen hittestress, scoren economisch sterk. De soaking, die gemiddeld scoorde qua reductie in hittestressdagen, scoort ook gemiddeld qua economisch resultaat per koe. De sproeier op het dak en de ventilatoren met soaking in stal 2 hadden een kleiner economisch voordeel te bieden.

Maatregelen blijken economisch verantwoord

Uit de praktijkbedrijven die opgevolgd werden, blijkt dat het nemen van diverse hittestressmaatregelen economisch wel degelijk verant-woord is. De combinatie van extra luchtverplaatsing en koeling via water blijkt het meest effectief te zijn in het verminderen van de hittestress en scoort ook economisch sterk. Uiteraard dienen de cijfers met voldoende nuance gebruikt te worden: het gaat om enkele voorbeelden op praktijkbedrijven.

Het verlagen van hittestress is een combinatie van verlaging van temperatuur en verhoging van luchtbeweging, bij voorkeur zonder veel extra zonnestraling en luchtvochtigheid te genereren in de stal. Welke maatregel het beste bij jouw bedrijf zal passen, zal onder andere ook afhangen van het staltype, ligging… Probeer voor jouw bedrijf in kaart te brengen welke factor (temperatuur, luchtbeweging, zonnestraling, luchtvochtigheid) het meest bijdraagt aan hittestress en probeer de maatregel in functie hiervan te kiezen binnen het besteedbare investeringsbudget.

Hans De Schutter, EHBH-Koe

Dit project werd gerealiseerd met financiële steun van de Vlaamse overheid en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling.

Lees ook in Melkvee

Methaanemissie verminderen via pensvertering

Melkvee Met het Convenant Enterische Emissies Rundvee 2019-2030 engageerden 15 sectororganisaties zich om de enterische methaanemissies sterk te verminderen. Hoever staan we en wat zijn de mogelijkheden? In dit eerste artikel belichten we de aanpak via veevoeding.
Meer artikelen bekijken