Het ABC van de alpacahouderij
Alpaca’s zijn de voorbije jaren sterk in populariteit toegenomen in België. Wat begon als een niche binnen de vezelproductie, groeide uit tot een veelzijdige houderijvorm waarin alpaca’s worden gehouden als landbouwactiviteit of als hobby. Ons klimaat vraagt echter een aangepast management.
Waar alpaca’s in hun oorspronkelijke leefgebied grote hoogtes, schrale bodems en extreme temperatuurschommelingen gewend zijn, leven ze in België in een relatief rijke, maar vochtige omgeving. Daarom vraagt een succesvolle houderij in het Belgische klimaat om een aangepast management. Onze natte winters, wisselende zomers en beperkte weideoppervlakte maken dat voeding, hygiëne en preventieve gezondheidszorg extra aandacht verdienen. Een goed begrip van de basisprincipes is essentieel om gezondheidsproblemen te voorkomen en om het welzijn van de dieren te waarborgen.
Voeding als basis voor gezondheid
Een correcte voeding vormt de hoeksteen van een goede alpacagezondheid. Alpaca’s zijn efficiënte vezelverteerder die hoofdzakelijk aangewezen zijn op ruwvoer van goede kwaliteit. In Belgische omstandigheden betekent dit doorgaans een combinatie van weidegras en hooi, waarbij rekening moet worden gehouden met seizoensschommelingen in voedingswaarde. Als vuistregel kan worden aangehouden dat een volwassen alpaca dagelijks 1,5 tot 2% van zijn lichaamsgewicht aan droge stof moet opnemen. Voor een dier van 70 kg komt dit neer op 1 tot 1,4 kg droge stof per dag, wat overeenkomt met ongeveer 1,2 tot 1,6 kg goed hooi. Hooi van mindere kwaliteit of met schimmelvorming is ongeschikt en kan leiden tot ademhalingsproblemen en verminderde voeropname. Het loont daarom om hooi droog op te slaan en om dit visueel en olfactorisch te controleren vóór het voeren.
Gras kan in het voorjaar en najaar rijk zijn aan energie, terwijl het in droge zomers of natte winters sterk aan kwaliteit kan inboeten. Langdurige weidegang op jong, eiwitrijk gras kan leiden tot overconditionering, terwijl schrale winterweides juist risico’s op tekorten inhouden. Overmatige energieopname kan leiden tot overgewicht, wat het risico verhoogt op metabole, orthopedische problemen en verminderde vruchtbaarheid. Ondergewicht leidt daarentegen tot zwakte en zelfs dood. Het is daarom aangewezen om het lichaamsgewicht en de lichaamsconditie regelmatig te evalueren en om het rantsoen hierop aan te passen.
Lichaamsconditie checken
Een valkuil bij alpaca’s is dat veranderingen in lichaamsconditie visueel moeilijk waarneembaar zijn door hun dichte vacht. Eigenaars doen er daarom goed aan om niet uitsluitend op het oog te vertrouwen, maar om regelmatig manueel de lichaamsconditie te beoordelen.
Dit gebeurt idealiter door met beide handen langs de wervelkolom te voelen ter hoogte van de lenden en ribben, waarbij een licht voelbare, maar niet scherpe wervel ideaal is (zie tabel 1). Deze controle wordt bij voorkeur maandelijks uitgevoerd en vaker bij dieren in risicoperiodes zoals dracht of herstel na ziekte. Aanvullende voeders kunnen in bepaalde situaties nuttig zijn, zoals bij dracht, lactatie of herstellende dieren, maar dienen steeds doordacht en aangepast aan de werkelijke behoeften van de dieren te worden ingezet.
Water, mineralen en dagelijkse verzorging
Naast voeding is een permanente toegang tot vers en proper drinkwater onmisbaar. Een volwassen alpaca drinkt gemiddeld 3 tot 6 l water per dag, afhankelijk van temperatuur, voeder en fysiologische toestand. Tijdens warme zomerdagen of bij het voeren van droog hooi kan de waterbehoefte merkbaar toenemen, terwijl in de winter bevriezing van drinkwater een reëel risico vormt. In zowel zomer als winter kan een verminderde wateropname een negatieve impact hebben op de algemene gezondheid, spijsvertering en thermoregulatie. Waterbakken moeten regelmatig worden gereinigd om vervuiling en algengroei te voorkomen, zeker in warme periodes.
De mineralenvoorziening verdient bijzondere aandacht in Europa, waar de samenstelling van bodems en ruwvoeders sterk kan variëren. Tekorten of overschotten aan bepaalde mineralen kunnen zich uiten in vage klachten, zoals slechte vachtkwaliteit, verminderde weerstand of groeivertraging. Een onevenwichtige mineralenopname kan bijdragen aan vage klachten, zoals verminderde groei, slechte vachtkwaliteit of verminderde weerstand. Tegelijk blijft ook hier voorzichtigheid geboden om overdosering te vermijden. Regelmatige observatie van de dieren blijft cruciaal, waarbij eigenaars alert moeten zijn voor subtiele veranderingen in gedrag, eetlust of lichaamsconditie. Subtiele veranderingen, zoals minder herkauwen of afzondering van de groep, zijn vaak de eerste signalen van onderliggende problemen.
Huisvesting, weidebeheer en hygiëne
Een aangepaste huisvesting draagt in belangrijke mate bij tot het voorkomen van gezondheidsproblemen. Alpaca’s hebben nood aan een droge ligplaats en aan beschutting tegen regen, wind en extreme weersomstandigheden. Een eenvoudige open schuilstal met voldoende ventilatie, maar zonder tocht, volstaat doorgaans, op voorwaarde dat de ondergrond droog blijft. In België is vooral bescherming tegen langdurige natte periodes essentieel om poot- en huidproblemen te vermijden.
Weides moeten voldoende draagkracht hebben en bij voorkeur worden afgewisseld om overbelasting en moddervorming te beperken. Een te hoge bezettingsgraad verhoogt niet alleen de kans op weideschade, maar ook op gezondheidsproblemen. Overbegrazing dwingt dieren bovendien om dichter bij de grond te grazen, wat de opname van ziekteverwekkers en parasitaire stadia bevordert.
Typisch voor alpaca’s is het gebruik van vaste mestplaatsen. Dit natuurlijke gedrag kan in het voordeel van de houder werken, op voorwaarde dat deze plaatsen regelmatig worden gereinigd. Door mest minimaal één- tot tweemaal per week te verwijderen, beperk je niet enkel geurhinder, maar kan je ook een belangrijke rol spelen in het verminderen van infectiedruk en parasitaire besmetting. Proper strooisel in schuilstallen en het vermijden van natte zones rond drink- en voederplaatsen dragen bij aan een gezond leefmilieu.
Preventieve gezondheidszorg en verantwoord parasietenbeheer
Een goede gezondheidszorg bij alpaca’s steunt in de eerste plaats op preventie en niet op routinematige behandelingen. Regelmatige opvolging door een dierenarts, gecombineerd met een alerte observatie door de eigenaar, laat toe om problemen vroegtijdig te detecteren. Het systematisch bijhouden van observaties zoals lichaamsconditie, vachtkwaliteit en mestconsistentie helpt om trends tijdig te herkennen. Door veranderingen tijdig op te merken, kan vaak worden ingegrepen vóór klinische ziekte optreedt. Overbehandeling moet worden vermeden, aangezien dit zowel het dier als het management op lange termijn kan schaden.
Ook parasietenbeheer vraagt een gerichte aanpak. In plaats van standaardbehandelingen op vaste tijdstippen, verdient een strategie op basis van monitoring en hygiënische maatregelen de voorkeur. Regelmatig mestonderzoek biedt inzicht in de parasitaire druk binnen de kudde en laat toe om enkel in te grijpen wanneer dit echt nodig is. Weidebeheer, het opruimen van mestplaatsen en het vermijden van overbezetting zijn minstens even belangrijk als eventuele behandelingen. Deze geïntegreerde aanpak helpt om gezondheidsproblemen te beperken en om resistentieontwikkeling tegen te gaan.
Verantwoord alpaca’s houden in België
Alpaca’s houden in België vraagt kennis, engagement en een goed inzicht in hun specifieke noden. Hoewel het robuuste dieren zijn, kunnen kleine fouten in voeding, hygiëne of opvolging op termijn leiden tot gezondheidsproblemen. Door dagelijks aandacht te besteden aan observatie, regelmatig de lichaamsconditie te controleren en preventief te werken, kunnen veel problemen worden voorkomen. Verantwoord alpaca’s houden betekent niet meer doen, maar vooral bewuster omgaan met wat echt nodig is.
