Het Turnhouts Vennengebied geeft niet op: De tijd van stilstaan is gedaan

Aan de keukentafel van Leo Beyens (LB), een melkveehouder op rust, vertelt vleesveehouder en voorzitter van Natuurlijk Boeren Johan Spits (JS) over de zware impact van het maatwerkgebied van het Turnhouts Vennengebied op zijn bedrijf. “Mijn eigen bedrijf heeft een lage ammoniak-uitstoot maar een hoge impactscore, omdat ik dicht tegen de vennen zit. Demir (n.v.d.r. Zuhal Demir, voormalig minister van Omgeving), schilderde iedereen met een hoge impactscore af als industriële vervuilers, terwijl ik een familiebedrijf heb dat eigenlijk te klein is om fatsoenlijk van te leven.”

Leo geeft een ander voorbeeld: een klein melkveebedrijf vlak bij de Baalse Hei dat ook ijs maakt. “Dat bedrijf staat met de rug tegen het vroegere stort van Turnhout, nu een natuurgebied. Daar is ooit de grootste rotzooi in de grond gestopt, maar nu zou die melkveehouder een negatieve impact op dat stukje natuur hebben. Dat is toch de omgekeerde wereld?”

Is de beloofde omslag naar een emissiemodel dan de oplossing?

JS: Voor sommige bedrijven zal dat zo zijn. Of ook iedereen hiermee geholpen is, durf ik niet zeggen. Maar ze moeten afstappen van theoretische modellen en meten.

LB: Stikstof is een opgeblazen probleem, waarmee Nederland is begonnen en waarin Vlaanderen voor een stuk is gevolgd. Natuurpunt en ANB zagen een gewillige minister in Demir om stikstof als knuppel te gebruiken om de landbouw in het Turnhouts Vennengebied zware klappen toe te brengen en om onze grond af te pakken.

In een maatwerkgebied zijn de normen strenger dan in de rest van Vlaanderen?

JS: De lage Kritische Depositiewaarden (KDW’s) gekoppeld aan de Vennen zijn onrealistisch. Ik snap dat bepaalde natuur wenselijk is, maar dan niet met stikstofnormen die onhaalbaar zijn. Volgens het VITO komen we er nog niet als alle landbouw, alle woningen en alle buitenlandse druk verdwijnt. De laatste jaren viel hier 24 à 28 kilo stikstof per ha per jaar, de KDW van de Vennen zijn 6 of 8 kilo.

LB: Of een stuk natuur in goede staat is, hangt af van 6 criteria. Een daarvan is de aanwezigheid van exoten. Die vennen zijn vergeven van de ganzen en er zit een exotisch plantje genaamd de watercrassula. Zolang er exoten zijn, kan de natuur nooit in een goede staat van instandhouding zijn.

JS: Van die 6 criteria voor een goede staat van instandhouding zijn er maar 2 waarop de landbouw een impact heeft (n.v.d.r. verzuring en eutrofiëring). Met de rest hebben we niks te maken.

LB: Waarom zitten ze dan nog op de kap van de landbouw? Er wordt gezocht naar stokken om de landbouw mee te slaan.

Intendant

Sinds kort hebben jullie een nieuwe intendant. De vorige, Piet Vanthemsche, nam in juni 2024 ontslag als intendant van het Turnhouts Vennengebied. Wat ging daar fout?

JS: Waarom hij is opgestapt is, is ons nooit officieel meegedeeld. In zijn familie zouden er gezondheidsproblemen zijn, dat is natuurlijk al reden genoeg.

LB: Vanthemsche zou ook op het kabinet van Demir tegen de muur zijn gelopen omdat hij de landbouw wilde verdedigen.

JS: Aan de andere kant, hij wilde wel met ons praten, maar we hadden niet het gevoel dat hij naar ons luisterde. Natuurlijk verwachten we niet op alles gelijk te krijgen, maar tegen het einde konden we evengoed tegen een muur praten. We hielden er geen goed gevoel aan over, er was geen vooruitgang meer.

LB: Met de nieuwe intendant (n.v.d.r. Frank Smeets) hebben we al enkele keren samengezeten. Tijdens die gesprekken krijgen we wel het gevoel dat hij wil luisteren.

JS: Maar welke kant hij straks uit zal gaan, weten wij ook niet. De grote kunst zal zijn om alle partijen aan tafel te krijgen voor een constructief overleg om tot een oplossing te komen. De natuurorganisaties hebben er echter alle belang bij dat er geen oplossing komt.

Waren de eerste gesprekken met de nieuwe intendant vooral verkennend?

JS: Ja, maar dat is normaal, hij moet zijn eigen beeld van de situatie kunnen vormen. Nu is het wachten op actie. De tijd van stilstaan is gedaan, de mensen in het gebied willen vooruit. Er moet dringend zekerheid komen, en niet tot 2030, maar tot 2050. Politiekers denken maar vooruit tot de volgende verkiezingen, terwijl langetermijnperspectief van levensbelang is, zeker voor bedrijven met een (mogelijke) opvolger. Hoe kan een boer investeren in zijn bedrijf als die niet weet hoe de toekomst eruit- ziet?

LB: Er zijn hier boeren met een mooi bedrijf, klaar voor de toekomst, die hun zoon aansporen om iets anders te gaan doen met hun leven. We verdenken de overheid er soms van om jongeren weg te jagen van de landbouw. De groene kant wil vooral de veeteelt weg. Boeren mogen hun land behouden en aan akkerbouw doen, maar tegelijkertijd wordt er gevraagd om steeds minder te bemesten of zelfs niet meer in Habitatrichtlijngebieden. Vergunningen voor beregeningsputten krijgen een negatief advies...

“

Er wordt gezocht naar stokken om de landbouw mee te slaan”

Leo Beyens

JS: Met die voorwaarden wordt het moeilijk voor een landbouwer met een veebedrijf om de omslag naar akkerbouw te maken. Men vergeet wel eens dat er ook een verdienmodel moet zijn. Een boer moet zijn kost kunnen verdienen. Maar als het erop aankomt, zijn wij Kempenaren geboren als veeboer. Dat klinkt misschien raar, maar rundermest heeft de Kempen vruchtbaar gemaakt. Vroeger waren daar de uitwerpselen van mensen in de stad voor nodig.

LB: We hebben vee nodig en nu willen ze het wegpesten. Als je alles op een rijtje zet, is de boodschap naar ons ‘Boeren, maak dat je weg bent, we maken er één groot park van’.

Natuurlijk Boeren

Waar hopen jullie op?

LB: Op een regering met gezond verstand die de landbouw koestert die er nog is. Met alle bedreigingen beseft de overheid dat ze defensie niet zo hadden mogen laten verloederen, want het kost gigantische inspanningen om het terug op peil te krijgen. Met landbouw gaat het dezelfde kant uit. Ons verhaal past dan ook in de groeiende aandacht voor voedselzekerheid. Landbouw lijdt ook onder een perceptieprobleem, aangevuurd door de natuurorganisaties. Op sociale media lees je nog altijd dat boeren vervuilers zijn, verpesters en halve misdadigers. Daar klopt toch geen bal van?

Is dat waarom jullie de naam van de organisatie veranderd hebben naar Natuurlijk Boeren, als een soort van imagoboost?

JS: Nee, we moesten een vzw oprichten om onze juridische strijd verder te zetten. Buiten lobby- en studiewerk vechten we ook het stikstofakkoord en de Habitatrichtlijn aan.

Hoe staat het met jullie rechtszaken tegen het Stikstofdecreet en de Habitatrichtlijn?

JS: Die rechtszaken zijn gestart, maar zijn nog lopende. We dachten dat er schot in de zaak zou komen in het najaar wat betreft het Stikstofdecreet. Het juridisch apparaat in België is echter gigantisch traag, en het is niet omdat we gelijk hebben, dat we ook gelijk gaan krijgen.

Geen respect

Nu we het toch hebben over het Stikstofdecreet. ABS klaagde onlangs aan dat de provincie Antwerpen tijdelijke maatregelen niet toelaat om de 5%-doelstelling te halen. Wat is de impact hiervan op de bedrijven in het maatwerkgebied?

LB: We weten al langer welke kleuren de gouverneur (n.v.d.r. Cathy Berx) heeft. En in het provinciebestuur heeft de N-VA met 3 gedeputeerden de macht in handen.

De gedeputeerde van Landbouw, Jinnih Beels, stelt zich toch pro landbouw op?

JS: Beels stelt zich naar ons toe heel positief en constructief op, maar bij de deputatie zijn er anderen die nog nooit een landbouwbedrijf gezien hebben en die het toch beter weten. Eén tegen 3 kan Beels niet winnen.

Vonden jullie bij het recent bezoek van de commissie landbouw van het Vlaams parlement een luisterend oor, of was dat ook een teleurstelling?

LB: Ze wilden een paar bedrijven bezoeken, waaronder een dat zich al had opgegeven voor de opkoopregeling. Op ons aandringen zijn ze in plaats daarvan naar een bedrijf gegaan dat wel nog verder wil. Daar hebben wij onze belangrijkste punten op tafel gegooid, maar enkele parlementsleden zijn zelfs niet meer tot daar gereden.

JS: Die konden het respect niet opbrengen om naar ons te luisteren. Het is een kleine minderheid, de politici die dat wel doen. Uiteindelijk komt het erop neer dat de overheid duidelijk moet zijn over wat ze met ons willen, en dat ze niet rond de pot blijven draaien. Als de overheid hier geen boeren meer wil, moeten ze dat zwart op wit zeggen, en ons niet met een dode mus blij maken. Wij willen boeren, laat ons duidelijk zijn. Maar nu draaien ze rond de pot, waardoor een aantal bedrijven geen toekomst meer zagen en stopten zonder opkoopregeling.

Welles-nietesspel

Moet de nieuwe intendant alle partijen zo snel mogelijk samenzetten voor een vergadering, zoals jullie willen?

JS: Het is niet verstandig om morgen al iedereen aan tafel te zetten, maar op termijn zullen alle partijen naar elkaar toe moeten groeien om tot een oplossing te komen.

LB: Nu wordt het een welles-nietesspelletje. De intendant moet een duidelijke beslissing nemen, gesteund door de politiek, over het lot van het gebied. Daarbij willen we alle landbouwgrond die nu bewerkt wordt behouden als volwaardige landbouwgrond. We zullen die grond nodig hebben in de toekomst.

Natuurlijk Boeren heeft opnieuw een standje op de Agridagen. Wat zijn jullie plannen daar?

JS: De mensen zo goed mogelijk informeren, vragen opvangen en ons ledenbestand op peil houden. Op dit moment valt er nog niets spectaculairs te melden, daar ga ik ook niet flauw over doen. Maar het is ergens contradictorisch. De Agridagen zijn een geweldig mooie beurs, in het hart van het maatwerkgebied. De parking is een vliegveld dat ze terug willen activeren voor militaire oefeningen. Met de impact van vliegtuigen die landen en opstijgen moet precies geen rekening gehouden worden.

Thor Deyaert