De Antwerpse landbouw in cijfers
Er valt niet één lijn te trekken door de Vlaamse landbouwsector. Overal ontwikkelde de landbouw zich anders, door historische omstandigheden, het lokale landschap en klimaat, of (landbouw)beleid. De online tool provincies.incijfers.be zet een aantal opvallende cijfers over de provincie Antwerpen op een rij.
Antwerpen telde in 2024 3406 landbouwbedrijven. Dat zijn 1,2 bedrijven per vierkante kilometer, net iets minder dicht dan het Vlaams Gewest (gemiddeld 1,6 bedrijven per vierkante kilometer). Veel bedrijven concentreren zich in de Noorderkempen. Baarle-Hertog (3,8), Wuustwezel (2,8) en Hoogstraten (2,7) tellen de meeste landbouwbedrijven per vierkante kilometer.
De trend is onvermijdelijk, ook in Antwerpen verdwijnen land- en tuinbouwbedrijven aan de lopende band (zie figuur 1), maar wel minder snel dan in de rest van Vlaanderen. In Antwerpen daalde het aantal landbouwbedrijven tussen 2011 en 2024 met 12,7%, in Vlaanderen met 17,2%.
In 2023 had je zelfs nagenoeg evenveel starters als stoppers (respectievelijk 104 en 105 landbouwbedrijven). “Dat zijn opvallende cijfers, aangezien er globaal binnen Vlaanderen beduidend minder starters (585) dan stoppers (751) zijn”, aldus de provincie.
In een persbericht klopt de provincie zichzelf op de borst dat het afgelopen decennium de daling in het aantal landbouwbedrijven het kleinst was in de provincie Antwerpen: van 3611 landbouwbedrijven in 2014 naar 3406 in 2024
De gemeente met de jongste landbouwers van de provincie is Nijlen (zie figuur 2). De landbouwers in die gemeente zijn gemiddeld 46,6 jaar oud, wat 10 jaar jonger is dan de gemiddelde Vlaamse boer (56 jaar). Met die score deelt Nijlen trouwens de tribune van de gemeentes met de jongste landbouwers met Arendonk (ook in de provincie Antwerpen; 47 jaar). De jongste boeren vind je in de West-Vlaamse faciliteitengemeente Mesen (44,3 jaar).
Tuinbouw en melkproductie
Net als in de rest van Vlaanderen neemt het aantal akkerbouwbedrijven in Antwerpen sterk toe. In 2013 was nog maar 6% van de bedrijven een akkerbouwbedrijf, in 2023 was dit toegenomen tot bijna 14% (zie figuur 3). Die trend keert terug in de teelten die voorkomen. In 2015 was het grootste deel van het areaal nog grasland (46%), nu is dat akkerland (46,6%). Grasland daalde tot 42,5% in 2025 (zie figuur 4).
De tuinbouwsector wordt belangrijker in de provincie Antwerpen. Er zijn ongeveer evenveel tuinbouwbedrijven als de belangrijkste sector, melkproductie (allebei zo’n 22%). De top 5 wordt vervolledigd met hokdieren (17,4%), rundvleesproductie (15,7%) en akkerbouw (13,6%)
Ter vergelijking: in West-Vlaanderen, toch een richtinggevende provincie voor de sector, is de verdeling: hokdieren (20,7%), gemengde bedrijven (19,9%), akkerbouw (19,1%), melkproductie (12,8%) en rundvleesproductie (11,3%). Of kijk naar een provincie als Vlaams-Brabant, waar 35,3% van de bedrijven aan akkerbouw doet en maar 8,1% aan melkproductie.
“Provincie Antwerpen behoudt zijn toppositie binnen de glastuinbouw”, pocht Antwerpen. Net als 10 jaar geleden bevindt 42,7% van het Vlaamse areaal glastuinbouw zich op het grondgebied van de provincie Antwerpen. Het zal echter nog moeten oppassen voor kapers op de kust, want hoewel het glastuinbouwareaal in Antwerpen sterk gegroeid is van 830 ha in 2014 tot 1113 ha in 2024, is de relatieve groei het grootst in Limburg (134%). Uiteindelijk blijft de oppervlakte gebruikt voor teelten onder glas klein ten opzichte van het totaal van de landbouwgrond: 1,2% in Antwerpen ten opzichte van 0,4% in het Vlaams Gewest.
Landbouwareaal
Het landbouwareaal kan je op 2 verschillende manieren beschouwen. Je hebt het agrarisch gebied, de gebieden bestemd voor landbouw volgens de ruimtelijke boekhouding. Vorig jaar had de provincie Antwerpen 130.150 ha bestemd als agrarisch gebied. In datzelfde jaar had het Vlaams Gewest 781.260 ha agrarisch gebied. In Antwerpen neemt landbouw een relatief kleiner deel van de totale ruimte in: 45,6% in vergelijking met 57,5% voor Vlaanderen (zie figuur 5).
Het probleem is dat het land bedoeld voor landbouw ook voor andere doeleinden gebruikt wordt, zoals tuinen, bos, weiland voor hobbydieren, wegen en bebouwing… De landbouwgebruikspercelen geven een beter idee van hoeveel land er effectief gebruikt wordt voor landbouw. Het zijn alle percelen die boeren jaarlijks moeten registreren bij het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, waarbij ze aangeven hoeveel oppervlakte een bepaalde teelt dat jaar inneemt.
In 2025 had Antwerpen 108.888 ha geregistreerd landbouwgebruik volgens de landbouwgebruiks-percelen. In Vlaanderen was er in totaal 669.729 ha landbouwgebruik. Dit komt neer op 38,1% van de totale oppervlakte voor Antwerpen (provincie) en 49,2% voor het Vlaams Gewest.
Nu kunnen we het verschil berekenen tussen de oppervlakte bestemd voor en gebruikt voor landbouw. In Antwerpen bedraagt dit verschil 21.262 ha of 16,3% van het agrarisch gebied, net iets groter, relatief gezien, dan in Vlaanderen (111.531 ha of 14,3%).
Provincies.incijfers.be wijst erop dat de oppervlakte bestemd als agrarisch gebied zonder professioneel landbouwgebruik in realiteit nog groter is dan bovenstaande cijfers aangeven. Zo ligt een deel van het geregistreerd landbouwgebruik buiten de bestemming agrarisch gebied. Op 5.259 ha bedoeld voor de natuur in Antwerpen wordt er bijvoorbeeld aan landbouw gedaan .
Klimaatimpact
In Antwerpen draagt de landbouw relatief meer bij aan de totale CO2-uitstoot, 8,8% van de totale CO2-emissies in vergelijking met 5% in het Vlaams Gewest. Dat heeft vooral te maken met het hoge energieverbruik van de glastuinbouw en de belichte teelten.
CO2-uitstoot is het gevolg van het verbruik van energie (verwarming van gebouwen, brandstof voor landbouwmachines…). In de landbouw worden ook andere broeikasgassen uitgestoten, namelijk lachgas en methaan. “Methaan komt vrij bij mestopslag en verteringsprocessen”, legt Provincies.incijfers.be uit. “Lachgas wordt eveneens vrijgegeven bij mestopslag, maar vooral vanuit bodems die bemest zijn met kunstmest of dierlijke mest.”
Door deze uitstoot om te rekenen naar CO 2 -equivalenten, kan je vergelijkingen maken tussen alle bronnen van broeikasgassen in de landbouw (zie figuur 6). In Antwerpen blijft de veeteelt (verteringsprocessen en mestopslag) de belangrijkste bron van broeikasgassen (47,3%), maar het opwekken van warmte is relatief gezien belangrijker in de provincie (30%) dan in het Vlaams Gewest (11,4%). De uitstoot door de bemesting van de bodem is dan weer minder belangrijk in Antwerpen (10,3%) dan in Vlaanderen (17,9%).
Economisch belang
Ondanks alle uitdagingen in de sector is het goed boeren in Antwerpen. De omzet van professionele landbouwbedrijven in de provincie steeg gestaag de voorbije jaren. In 2023 bedroeg de omzet van de beroepsmatige landbouwbedrijven in Antwerpen 1,6 miljard euro. Natuurlijk zegt omzet niets over rentabiliteit, aangezien de kosten niet mee in rekening gebracht worden.
Die 1,6 miljard euro kan je verder opdelen per type bedrijf. Tuinbouwbedrijven dragen het meest bij (552 miljoen euro), gevolgd door hokdieren (453 miljoen) en bedrijven met melkproductie (364 miljoen). Die cijfers zouden niet mogen verrassen, aangezien dit ook de belangrijkste types bedrijven zijn in de provincie.
Landbouw is een belangrijke sector voor de provincie. De sector telt 14.022 zelfstandigen die bijvoorbeeld aan de slag zijn als bedrijfsleider van een boerderij en biedt nog eens werk aan 4.722 loontrekkenden. Net iets meer dan 30.000 mensen in de rest van de keten (exclusief retail) zijn ook afhankelijk van de land- en tuinbouwsector.
De landbouw telt in de provincie samen met de bosbouw en visserij een bruto toegevoegde waarde van 966 miljoen euro, waardoor het relatieve economische belang van deze sectoren in Antwerpen bijna even groot is als die in West-Vlaanderen (993 miljoen euro), de absolute koploper (zie figuur 7).
