Graslandonderhoud om kwaliteit en productiviteit te verbeteren
Grasland wordt tegenwoordig als volwaardige teelt beschouwd en vereist daarom een goed onderhoud dat is afgestemd op de specifieke behoeften.
Er is een groeiende aanbod aan zaadmengsels voor grasland op de markt, evenals verscheidene landbouwmachines. Deze zijn aanzienlijk geëvolueerd en weerspiegelen de eisen van veehouders, die steeds meer streven naar hoogwaardig voer van grasland.
Een weide, of deze nu gebruikt wordt voor hooiwinning of begrazing, is een compleet ecosysteem. Deze evolueert dus afhankelijk van de omstandigheden waaraan ze wordt blootgesteld. Natuurlijke invloeden, zoals klimatologische omstandigheden, kunnen leiden tot geleidelijke degradatie. Ook menselijke activiteit kan een directe of indirecte impact hebben op de vegetatie. Fouten in het beheer kunnen dus nefaste gevolgen hebben, terwijl andere maatregelen juist gunstig kunnen zijn.
Autonomie en kwaliteit combineren
“De meeste boeren streven tegenwoordig naar een dubbel doel: autonomie inzake voedergewassen en de oogst van hoogwaardig voer. We evolueren steeds verder weg van de ouderwetse weide waar planten min of meer naar eigen believen groeiden. Nu ondergaan de meeste weiden een echt beheer vanuit de landbouwer”, legt Frédéric Brixhe, verkoopmanager bij Joskin, uit.
Hij ziet een groeiend aanbod aan steeds geavanceerdere zaadmengsels. Oplossingen voor de aanleg en het beheer van graslanden nemen toe vanuit zaadbedrijven, maar ook vanuit machinefabrikanten. “Landbouwers blijven niet achter. Ze worden steeds veeleisender ten aanzien van de machines die gebruikt worden om de conditie van hun graslanden te verbeteren of te onderhouden”, aldus Frédéric Brixhe, die onze gesprekspartner was bij dit artikel over het mechanisch onderhoud van grasland.
Stress: een bron van onevenwicht
De oorzaken van de verslechtering van weides zijn divers en de gevolgen ervan kunnen heel zwaar zijn. Op sommige oorzaken heeft de landbouwer weinig tot geen invloed. Denk bijvoorbeeld aan de recente droogtes of aan het bijzonder regenachtige jaar 2024, waarin de bodem vaak verzadigd was. Droogte beïnvloedt de voederopbrengsten direct, terwijl overvloedige regenval bepaalde werkzaamheden dan weer voor een zekere periode onmogelijk maakt. Natte omstandigheden bemoeilijken de grasoogst, wat vaak leidt tot bodemverdichting en tot de vorming van soms indrukwekkende rijsporen.
Voornoemde directe gevolgen zijn doorgaans gemakkelijk waarneembaar, omdat ze spectaculair zichtbaar kunnen zijn. Er zijn echter ook andere, meer indirecte gevolgen die pas later hun effect laten zien. Deze stressfactoren brengen de flora van het grasland geleidelijk uit balans, vaak ten nadele van de meest productieve en gewenste plantensoorten.
Aanleggen of herstellen van een weide
Mensen kunnen de weide positief beïnvloeden door bepaalde mechanische handelingen. Zo kan de productiviteit en kwaliteit ervan bevorderd worden, bijvoorbeeld met als doel de eiwitwaarde van het voer te optimaliseren. "Deze handelingen vereisen een zorgvuldige overweging, afhankelijk van de verschillende levensfasen van de weide. Bij het aanleggen van een nieuwe weide of het overnemen van een voorheen slecht beheerde weide, is de eerste vraag of men helemaal opnieuw begint door te ploegen en vervolgens nieuw grasland inzaait, of dat men er juist voor kiest om met de bestaande vegetatie te werken en deze verbetert."
In het eerste geval is het voordeel dat we direct de gewenste (gras)soorten kunnen inzaaien, maar dit resulteert in een productieverlies van één jaar op dat perceel. Het tweede scenario voorkomt een productiestop, maar vereist meer tijd – wellicht 2, 3 of 4 jaar – voordat het gewenste optimale resultaat is bereikt.
(Her)inzaai van grasland vereist een zorgvuldigere observatie en planning, al is het maar om bijvoorbeeld te weten welk gras-klavermengsel waar wordt ingezaaid. "Mechanische ingrepen worden vervolgens regelmatig uitgevoerd om de weide te onderhouden en om eventuele onevenwichtigheden te voorkomen", legt Frédéric Brixhe uit. Naast deze mechanische handelingen zullen andere ingrepen, zoals bekalking en de juiste bemesting, helpen om het potentieel van de weide te optimaliseren.
De beluchter: een machine met meerdere complementaire functies
Er is een breed scala aan werktuigen beschikbaar voor het onderhoud van weilanden. Over het algemeen hebben deze machines verschillende ‘werkzones’, afhankelijk van de uit te voeren taken. "In onze catalogus vind je verschillende modellen beluchters, ook wel bekend als 'weide-eggen'. Elk model is specifiek ontworpen en uitgerust met verschillende onderdelen. De combinatie van deze onderdelen en hun respectievelijke werkzones zorgt voor de gewenste resultaten", legt onze gesprekspartner uit.
“Elke rij machineonderdelen gebruikt het resultaat van de vorige om zijn taak efficiënt uit te voeren. Daarom is het noodzakelijk om de optimale combinatie, verdeling en het aantal van deze onderdelen te vinden, evenals de juiste afstand tussen elke rij, om de beoogde doelstellingen te bereiken. De algehele werking van een beluchter berust dus op de opeenvolging en de som van de complementaire ingrepen van de verschillende rijen machineonderdelen.”
Eens de (samenstelling van de) machine is gekozen, moet er bijzondere aandacht worden besteed aan de instelmogelijkheden voor de verschillende werkgebieden, zodat deze zich gemakkelijk kan aanpassen aan de uiteenlopende werkomstandigheden.
In het assortiment van de Belgische fabrikant is de meest eenvoudige machine de economische BF-eg. "Dit is de machine die het meest lijkt op het historische model, namelijk de Bottin-mesteg, een bedrijf dat destijds werd overgenomen door Victor Joskin. De machine was toen uitgerust met 1 (of 2) rijen nivelleerpaletten of ook mestschuivers of schrapers genaamd. Deze werden gevolgd door een rij metalen punten die als klauwen fungeerden. Deze laatste rij is nu vervangen door 2 rijen flexibele metalen tanden. Deze worden voorafgegaan door een rij nivelleerpaletten van 30 cm, gemonteerd op flexibele houders bij het BF-R3S2-model, en door een extra rij tussenliggende nivelleerpaletten van 10 cm bij het BF-R4S2-model," legt Frédéric Brixhe uit.
Joskin biedt ook de EBR-modellen aan, gebaseerd op hetzelfde constructieschema, maar uitgerust met een rij egalisatiepaletten van 60 cm, een rij mest verdelende schrapers van 10 cm en 2 laatste rijen flexibele tanden.
Deze economische machines zijn succesvol op kleine boerderijen of bij hobbyisten, vooral omdat de BF-eg verkrijgbaar is in een tuinuitvoering, uitgerust met een categorie 1-koppeling die geschikt is voor de hefinrichting van microtractoren en die zeer geschikt is voor tuinbouwwerkzaamheden en gazononderhoud.
De nivelleerpaletten bij de weideslepen vervullen diverse functies, waaronder het verwijderen van mest- en molshopen en het egaliseren van de toplaag. Deze ingrepen zijn belangrijk voor het behoud van een gezonde weide. Verschillende factoren kunnen de bodemgesteldheid aantasten en egalisatie noodzakelijk maken: veelvuldige betreding door dieren, molshopen, schade door everzwijnen of machines…
Het egaliseren en nivelleren van de grond is noodzakelijk om schade of overmatige slijtage aan oogstmachines te voorkomen, en om de voerkwaliteit te bevorderen. Dit voorkomt dat grond of mest de toekomstige oogst verontreinigt.
De hopen mest die op de grasmat worden achtergelaten verschillen zeer sterk afhankelijk van de diersoort. Rundermest bijvoorbeeld neemt veel plaats in en kan de vegetatie verstikken, waardoor er kale plekken ontstaan. Deze kunnen ingenomen worden door ongewenste of zelfs schadelijke plantensoorten.
Dierlijke mesthopen op de grasmat vormen een bron van zeer geconcentreerde voedingsstoffen. Deze organische mest is echter zeer ongelijkmatig verdeeld, met pleksgewijs hoge concentraties. De nivelleerpaletten of mestschrapers breken zelfs droge mesthopen en korsten af dankzij het vibrerende effect van de flexibele houders waarop ze gemonteerd zijn. Daardoor wordt de mest over een groter oppervlak verspreid. Zo wordt dan de organische stof gelijkmatig verdeeld. Het verwijderen van mest moet gebeuren op kort gras, vlak voor een regenbui, zodat het gras wordt gereinigd.
De flexibele metalen tanden dragen bij aan het verticuteren en beluchten van de weide, tevens essentiële ingrepen. Organisch materiaal zoals dood gras, mos, bladeren… kan zich ophopen aan de oppervlakte van de grasmat en kan de bestaande vegetatie geleidelijk aan verstikken. De flexibele tanden zorgen voor een harkende werking die de viltlaag verwijdert.
Van een wiedeg voor beluchting...
De triltanden van de weide-eg hebben een beluchtend effect. Dit is gunstig voor de weide, daar het zorgt voor een verbeterde water- en luchtcirculatie. Daarnaast worden de lichtinval en humusvorming op de grasmat verbeterd. De flexibele tanden trillen bij contact met de grond. Dit stimuleert de uitstoeling van het gras en verwijdert jong onkruid en mos.
Veel landbouwers zijn zich bewust van het belang van voornoemde ingrepen op de grasmat en stellen steeds hogere eisen. Daardoor worden fabrikanten aangezet tot nieuwe ontwikkelingen, getuigt Frédéric Brixhe. "Zoals ik al eerder zei, is het ontwerp van de BF- en EB-eg historisch. Het voldeed aan de realiteit van de landbouwers in die jaren. Ze voldoen nog steeds aan de behoeften van sommige klanten; kortom, het zijn goede, economische machines die licht beluchtingswerk verrichten."
Er zijn echter nieuwe normen ontstaan in het weidebeheer, die bijvoorbeeld regelmatige en intensievere beluchtingswerkzaamheden vereisen ter voorbereiding op het doorzaaien. Twee van de vereisten waren de mogelijkheid om te profiteren van fijnere afstellingen om het werk te optimaliseren en een constantere druk van de flexibele tanden.
Begin jaren 2000 begonnen sommige boeren hun weilanden te bewerken met wiedeggen die meer geavanceerde afstelmogelijkheden boden. Aanvankelijk waren dit vooral biologische boeren die deze machines al bezaten voor mechanische onkruidbestrijding op hun akkers.
“Er ontstond al snel een probleem. De wiedeg, ontworpen voor inzet in akkerbouwgewassen, bleek in de meeste gevallen te licht voor gebruik op permanente graslanden. Deze hebben een veel dichtere en compactere begroeiing en een hardere, minder penetrerende bodem, waardoor de wiedeg stuiterde en dus niet optimaal presteerde. Daarom heeft Joskin nieuwe producten ontwikkeld: de Scariflex-reeks beluchters. Deze bieden de voordelen van een wiedeg, maar met een hoger gewicht voor meer stabiliteit op grasland.”
… naar het Scariflex-assortiment, aangepast aan weilanden
Omdat de praktijk verschilt van bedrijf tot bedrijf, of zelfs van weiland tot weiland, heeft de fabrikant uit Soumagne dit assortiment in verschillende versies ontwikkeld om aan de behoeften van elke gebruikerscategorie te voldoen. Dit deden ze door het aantal rijen en de verschillende soorten machineonderdelen aan te passen.
Het eerste model in de Scariflex-reeks is de Scariflex R5S3. Die is ontworpen voor landbouwers die op zoek zijn naar een veelzijdige machine die geschikt is voor het verwijderen van mest- en mols-hopen, maar ook voor het egaliseren, verticuteren en beluchten van hun weiland. Hiervoor zijn machineonderdelen opgesteld op 5 rijen. Een eerste rij heeft egaliseerschrapers van 60 cm breed, hierna een rij mestverwijderaars van 10 cm breed, gevolgd door 3 rijen gegalvaniseerde flexibele tanden.
De nivelleerpaletten verspreiden mest- en molshopen, terwijl de mestveegbladen op superflexibele houders zorgen voor het nauwkeurig volgen van de bodemcontouren en het gladstrijken van eventuele resterende grond- en mestklonters. De flexibele tanden, met een diameter van 8 mm en een grotere lengte, bieden een nog grotere trilcapaciteit. Ze voltooien het werk aan de achterkant van de machine door het bodemoppervlak te reinigen en mos en ander plantenafval te verwijderen. Ze beluchten, verspreiden en woelen de grond los. De eenvoudige en nauwkeurige afstelling is gecentraliseerd via een systeem dat wordt bediend met één mechanische hendel of door een hydraulische voorziening. De agressiviteit kan zo worden aangepast van zacht werk tot een krachtigere werking, waardoor de grond bijvoorbeeld verder kan worden losgemaakt ter voorbereiding op het doorzaaien.
Bij de Scariflex maken de loopwielen het mogelijk om de werkhoogte aan te passen. Dit systeem kan een nadeel vormen bij oneffenheden in het oppervlak, zoals molshopen of schade veroorzaakt door everzwijnen. Als een dergelijke oneffenheid zich vóór het wiel bevindt, zal het wiel omhoog komen, waardoor de machine uit balans raakt en alle aanpassingen aan de verschillende werktuigonderdelen teniet worden gedaan. Daarom is het mogelijk om een robuuste frontschraper over de gehele breedte van de machine te monteren, om oneffenheden in het oppervlak te verwijderen en een dergelijk scenario te voorkomen.
“Gebruikers merkten dat de flexibele tanden ook mest- en molshopen verwijderden en wilden het woelen en beluchten verder verbeteren”, gaat Frédéric Brixhe verder. “De volgende stap was daarom het weglaten van de tweede rij mest verwijderende schoepen. Dit leidde tot de ontwikkeling van de Scariflex R6S5, uitgerust met een eerste rij egaliseerschrapers van 60 cm, gevolgd door 5 rijen gegalvaniseerde flexibele tanden met een diameter van 8 mm.”
Joskin ontwikkelde vervolgens het R6S6-model, waarbij de egaliseerschrapers werden verwijderd en vervangen door een zesde rij flexibele tanden. Deze machine, die treffend omschreven kan worden als een eg-beluchter en die ontworpen is voor hooilanden, biedt maximale mogelijkheden voor het verwijderen van mos en het verticuteren van de grond. Aan de voorkant van het frame is een mes toegevoegd om molshopen en andere oneffenheden in het oppervlak te egaliseren.
“Tot slot is het nieuwste model in het assortiment de Scariflex R6D2S3, een
Kies de juiste zaaimachine voor het doorzaaien van gras !
Er zijn diverse opties beschikbaar voor voornoemde machines, waaronder een schraapmes, ook nivelleerbalk genoemd, om oneffenheden voor de machine te corrigeren. Dit schraapmes vereist wel een juiste afstelling. "Deze mag de grond nooit raken, anders ontstaat er een ongewenst bulldozer-effect. Idealiter moet de hoogte worden ingesteld op een vlakke betonnen ondergrond, met een vrije ruimte tussen bodem en schraapmes. Bovendien moet deze een hoek en kromming hebben die het verwijderen van grond eroverheen vergemakkelijkt."
Een andere populaire optie is het toevoegen van een pneumatische zaaimachine. Deze kan elektrisch of hydraulisch aangedreven worden. Een hydraulische aandrijving heeft volgens de uitleg van Frédéric Brixhe de voorkeur bij werktuigen met een brede werkbreedte.
“Een evolutie op het vlak van zaadmengsels houdt in dat we te maken krijgen met zaden met een hoger soortelijk gewicht. Daarom moet de zaaimachine grote hoeveelheden lucht kunnen genereren om ze te transporteren. Hoe breder de machine, hoe meer ketsplaatjes er nodig zijn en hoe meer de luchtstroom wordt verdeeld. De combinatie van deze factoren betekent dat voor grote werkbreedtes – ik zou zeggen meer dan 7,20 m –een hydraulische aandrijving de voorkeur verdient, omdat die vanuit dit oogpunt efficiënter is.”
“Wat betreft het gebruik van een zaaimachine op een weidesleep, wil ik graag de aandacht vestigen op een aantal onjuiste praktijken die soms worden waargenomen. Mijn advies is om de werkzaamheden aan te passen aan de situatie: als de schade aanzienlijk is, is het beter om eerst een bewerking uit te voeren zonder te zaaien, om zo de grond voor te bereiden. Voer pas daarna een tweede bewerking met de zaaimachine uit. Als de schade echt omvangrijk is, is het nuttig om de zaaidichtheid te halveren en om 2 bewerkingen onder tegengestelde hoek uit te voeren.”
