Wat betekent de oorlog in Iran voor de bevoorrading en prijs van kunstmest?
De oorlog in Iran, en dan vooral de blokkade van de Straat van Hormuz, heeft grote gevolgen voor de internationale productie en handel in kunstmest. Al valt die impact vooralsnog mee voor de Vlaamse boer, zegt Peter Jaeken van BelFertil.
De Verenigde Staten en Israël vallen sinds 28 februari Iran aan. Ter vergelding blokkeert Iran de Straat van Hormuz, een erg nauwe doorgang tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman en belangrijke internationale scheepvaartroute, zeker voor olie en aardgas.
Het ziet er niet naar uit dat er snel een einde gaat komen aan de situatie. De oorlog kan nog minstens enkele weken duren, valt af te leiden uit een verklaring van de Amerikaanse minister van Energie op 15 maart. Iran weigert ondertussen te stoppen met de blokkade van de Straat van Hormuz, aldus de nieuwe opperste leider van het land in een eerste publieke verklaring op 12 maart. Zo blijft de blokkade een drukkingsmiddel in het conflict.
Wat zijn de gevolgen voor de productie en handel in kunstmest?
De oorlog in Iran heeft grote gevolgen voor de toeleveringsketens voor meststoffen, zegt Peter Jaeken, secretaris-generaal van de vereniging van de producenten van minerale meststoffen en biostimulanten (BelFertil). Ook een recente nota van Rabobank wijst erop dat het conflict de wereldwijde kunstmestmarkt ontwricht, waardoor prijzen de hoogte ingaan en het wereldwijde aanbod beperkt wordt.
Een derde van de wereldwijde kunstmesthandel (16 miljoen ton) moet immers door de Straat van Hormuz passeren. De regio is een belangrijke producent voor de grondstoffen van kunstmest.
De blokkade van de Straat van Hormuz jaagt ook de olie- en gasprijzen de hoogte in. “Als de gasprijzen stijgen, gaan de prijzen voor meststoffen vaak ook omhoog”, merkt UNCTAD, de handels- en ontwikkelingsorganisatie van de Verenigde Naties, op. Het productieproces van kunstmest (het Haber-Boschproces) vraagt natuurlijk veel energie.
Voelt de Vlaamse boer dit in zijn portemonnee?
“Op dit moment zijn er geen directe problemen met de beschikbaarheid van meststoffen op de EU-markt, gezien de relatief hoge productie van Europese producenten en de zeer hoge importvolumes in het vierde kwartaal van 2025”, stelt Jaeken gerust.
Er werd meer kunstmest ingevoerd in de laatste maanden van 2025 dan normaal om de Europese koolstofgrenstaks (CBAM) te vermijden, die op 1 januari inging. “De invoer in december was zelfs de hoogste ooit geregistreerd. Tussen december 2024 en december 2025 steeg de invoer van meststoffen in Europa met 140%”, aldus Fertilizers Europe in een persbericht, een belangenorganisatie waar BelFertil lid van is. “In slechts één maand importeerde Europa 2,53 miljoen ton N-meststoffen. Dit vertegenwoordigt ongeveer 30% van het totale jaarlijkse verbruik van N-meststoffen in Europa (8,3 miljoen ton in 2023).” Importeurs waren eventuele prijsverhogingen door de oorlog in Iran voor omdat ze de koolstofgrenstaks voor wilde zijn.
Wel waarschuwt Jaeken voor de langetermijngevolgen mocht de oorlog in Iran lang aanhouden. “Hoewel de afgelopen 3 jaar vrijwel geen Iraanse ureum in de Unie is geïmporteerd, beschikt de Golfregio over een zeer aanzienlijke ureumcapaciteit. Aangezien meststoffenmarkten mondiaal zijn, kunnen verstoringen waar dan ook in het systeem snel een domino-effect hebben.”
Wat betekent deze verstoring voor de prijs van de winkelkar?
De oorlog in Iran zal gevolgen hebben voor de kosten van voedselproductie, vooral omdat de olie- en gasbevoorrading sterk verstoord zijn door de blokkade van de Straat van Hormuz, aldus Jaeken. “Olie en gas zijn niet enkel een brandstof, maar ook een grondstof voor zeer uiteenlopende producenten.” Denk maar aan de plastieken verpakkingen van frambozen of kaas.
Ook transportkosten zullen stijgen. “Het fysiek blokkeren van belangrijke zeeroutes verhoogt de transportkosten voor producten: brandstof, langere reistijden, verzekeringen... Maar ook lokaal transport wordt getroffen, zoals trucks voor het vervoer van allerlei goederen en transport van voeding zelf.”
“België werkt bovendien onder andere met gasgestookte centrales om de stroomvoorziening te garanderen en kent een loonindexeringsmechanisme.” Lonen in de voedselindustrie kunnen snel stijgen door inflatie aangewakkerd door stijgende brandstofprijzen.
“Stijgende energie- en elektriciteitskosten beïnvloeden processen zoals verhitten en koelen, veel toegepast in de voedingssector, en koudeketens”, zegt Jaeken tot slot.
Het is nog te vroeg om te weten of retailers deze kosten (deels) zullen doorrekenen aan consument. Tegen nieuwswebsite Politico
Uiteindelijk zullen vooral kwetsbaardere landen dan de onze de dupe zijn van oorlog in Iran. “In landen, waar de bevolking een veel groter deel van haar inkomen aan voedsel besteedt en die grote hoeveelheden graan en kunstmest importeren, kunnen stijgende olieprijzen niet alleen leiden tot stijgende voedselprijzen, maar al snel tot voedseltekorten”, zegt Jaeken.
Ook UNCTAD waarschuwt hiervoor. “Hogere energie-, meststof- en transportkosten – waaronder vrachtprijzen, bunkerbrandstofprijzen en verzekeringspremies – kunnen de voedselprijzen doen stijgen en de druk op de kosten van levensonderhoud vergroten, met name voor de meest kwetsbaren.” Meststoffen uit de Golfregio gaan in de eerste plaats naar Afrikaanse en Aziatische landen. Zo moet meer dan de helft van de kunstmest in Soedan door de Straat van Hormuz.
Wat moet er nu gebeuren?
In de eerste plaats moet er een einde komen aan de oorlog in Iran, zegt Jaeken. “Wij staan volledig achter de inspanningen van de Europese Unie om de situatie te helpen de-escaleren en de stabiliteit te herstellen.”
Europese lidstaten zitten op 16 maart samen om te bespreken hoe de Straat van Hormuz opnieuw geopend kan worden. Oorlogsschepen sturen naar de Golfregio is een optie, naast sancties tegen Iran. Ondertussen zet de Amerikaanse president Donald Trump Europese bondgenoten zoals Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk onder druk om de Amerikanen te helpen bij het herstellen van de scheepvaart door de Straat.
“Mocht de situatie aanhouden of verder verslechteren, dan moeten de EU-instellingen overwegen de steun en hulp aan Europese boeren te versterken, en tegelijkertijd de veerkracht van de Europese meststoffenindustrie ondersteunen”, aldus Jaeken.
Dat betekent dus niet een tijdelijke opschorting van de koolstofgrenstaks op meststoffen om de kosten ervan te drukken, zoals bijvoorbeeld landbouworganisatie Copa-Cogeca vraagt. Die invoertaks op minder duurzame meststoffen van buiten de Europese Unie moet namelijk de meer klimaatvriendelijke maar duurdere Europese productie op gelijke voet plaatsen. Het waarborgen van de toegang van boeren tot meststoffen gaat volgens Jaeken hand in hand met het behoud van ‘een stabiele, concurrerende Europese productiebasis’ van kunstmest.
