Waarheen met vrije aardappelen?
Viaverda hield begin februari een bevraging bij aardappeltelers, die uitwees dat er toen zo’n 800.000 ton vrije aardappelen in de schuren lagen. Ondertussen zijn we bijna 2 maanden verder en het vermoeden is groot dat deze hoeveelheid nog niet veel is afgenomen.
Viaverda bemerkt bij monde van Ilse Eeckhout, teamleider aardappelen, dat er vanuit de verwerkende industrie geen interesse is in deze vrije aardappelen en dat ook de andere afzetkanalen vol zitten.
Niet meer vrije aardappelen, wel meer contracten
Op 1 februari 2026 was de voorraad vrije aardappelen van oogst 2025 eigenlijk even groot als het jaar voordien, op 1 februari 2025 (aardappelen van oogst 2024), bemerken ze bij Viaverda. Met eenzelfde hoeveelheid vrije aardappelen werd de aardappeloogst 2025 vooral gekenmerkt door een sterk gestegen aandeel contracten ten opzichte van het jaar voordien (+760.000 ton = +46%). Deze stijging was een gevolg van het gestegen areaal (+7%), met overeenkomstig ook veel meer afgesloten contracten.
Deze contracten omvatten ook vaak de meeleveraardappelen. Dat zijn aardappelen waarover geen prijs is afgesproken, maar waarvan de bestemming wel vastligt (verzekerde afname door de verwerker die ook het contract afneemt). Bepaalde verwerkers hebben op die manier (bij het afsluiten van contracten in januari 2025) zeker willen zijn dat ze ook toegang hadden tot de vrije aardappelen van hun contractboer.
Verlaagde afzet
Met meer gecontracteerde aardappelen in de planning en een sterk gedaalde afzet van verwerkte aardappelproducten vorig jaar, werd al snel duidelijk dat de interesse in vrije aardappelen minimaal zou zijn.
Sinds de oogst is er bijna geen afname geweest en, als die er al was, gebeurde dit aan historisch lage prijzen.
Alle opties bekijken
Bij Viaverda vermoeden ze dat afnemers er alles aan zullen doen om de contracten netjes af te handelen. Voor de vrije aardappelen ziet het er vandaag de dag naar uit dat die mogelijk geen bestemming zullen vinden, ook niet in de alternatieve afzetkanalen.
Voornoemde situatie doet denken aan de coronaperiode. Net als toen moeten ook nu alle opties door de sector bekeken worden! Dat betekent dat er eerst gekeken moet worden of er toch geen bestemming voor menselijke consumptie van de aardappelen kan worden gevonden. Concreet gaat het dan om export of schenking aan voedselbanken. Zo worden er momenteel initiatieven uitgewerkt om meer aardappelen te schenken aan voedselbanken.
Ilse Eeckhout bemerkt in de berichtgeving van Viaverda dat verwerking tot zetmeel ook een oplossing zou kunnen zijn. De capaciteit voor verwerking tot zetmeel is in ons land echter uiterst beperkt. Het aardappeloverschot is vandaag de dag dermate groot dat deze bestemmingen de probleemsituatie niet kunnen oplossen.
Veevoer en energieproductie
Een stap lager in het waardebehoud is de bestemming tot diervoeder. Belangrijk bij het vervoederen is dat de aardappelen proper zijn: vrij van grond en stenen. Wie aardappelen in hun geheel wil vervoederen, dient voorzichtig te zijn: koeien die dit niet kennen, durven zich wel eens verslikken in aardappelen die nog heel zijn.
Voor een langere bewaring kunnen aardappelen ingekuild worden. Idealiter kunnen de aardappelen ingekuild worden met gras of maïs. Bij het inkuilen is het altijd belangrijk om een voldoende dikke bodemlaag van gras of maïs te voorzien, om sapverliezen van de aardappelen op te vangen.
Bij melkkoeien moet eerst bekeken worden of aardappelen wel in het rantsoen passen. Bij een tekort aan maïszetmeel kunnen aardappelen een goede vervanger zijn. Indien het zetmeelgehalte reeds op peil is in het rantsoen, is de kans op vervetting toch een aandachtspunt.
Nog lager in het watervalsysteem van waardebehoud is de transformatie van aardappelen tot groene energie. Aardappelen zijn geen ideaal uitgangsmateriaal voor de omzetting tot bio-ethanol door een te laag drogestofgehalte. Ook voor vergisting is het lage drogestofgehalte geen voordeel.
Toch kunnen aardappelen wel gebruikt worden in een biovergister. De hoeveelheden aardappelen zijn vandaag de dag echter te groot om door de biovergisters verwerkt te worden, gezien hun beperkte vergunde capaciteit.
Terug naar het veld
De allerlaagste trap in de cascade van waardebehoud is het spreiden van aardappelen op het land. Ilse Eeckhout wijst erop dat dit niet zomaar mag. Daar is een grondstoffenverklaring voor nodig. De sectororganisaties zijn momenteel in de weer om dit in orde te krijgen, want hiervoor wordt de nodige onderbouwing gevraagd.
Naast de nutriëntensamenstelling en eventuele aanwezigheid van residuen van gewasbeschermingsmiddelen moet zeker ook aangetoond worden dat alle bovenstaande alternatieve pistes ofwel volledig gebruikt worden, ofwel uitgesloten zijn.
Wie zijn aardappelen heel dringend uit de schuur wil, kan overwegen om ze open te spreiden op het veld, te frezen en vervolgens onder te ploegen. Kies voor maïs als volgteelt om aardappelopslag zo goed mogelijk te kunnen bestrijden. Viaverda beklemtoont dat ploegen een vereiste is bij het openspreiden op het veld. Zo niet gaan we problemen krijgen met coloradokevers en de aardappelziekte! Niet-kerend maïs zaaien kan op dergelijke percelen hun inziens niet.
Van partijen behandeld met Maleïnehydrazide verwachten de medewerkers bij Viaverda na onderwerking de minste problemen met kieming. Ze waarschuwen er stevig voor dat bij openspreiden absoluut voorkomen moet worden dat de aardappelen weer gaan groeien en opslag geven. Dit onbeschermde loof kan een bron van aardappelziekte vormen voor de ruime omgeving. Bovendien houd je met aardappelopslag de cyclus van aardappelaaltjes in stand. Je vernauwt met andere woorden de aardappelrotatie. Het laatste wat we willen, is dat de afzet van vrije aardappelen op het veld onze aardappelteelt voor de toekomst hypothekeert.
Meer info over voornoemde problematiek is te verkrijgen bij Viaverda (www.viaverda.be).
