Hoe het Agentschap Landbouw waakt over jouw karkasdata
Voor rundveehouders is karkasclassificatie een cruciale schakel tussen het slachthuis en de uiteindelijke uitbetaling. De indeling en het gewicht van een karkas bepalen immers mee de opbrengst van het dier. Maar hoe correct en betrouwbaar zijn die gegevens? En hoe kunnen veehouders hun eigen cijfers raadplegen? Tijdens een studiedag gaf Sven Vrints van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij een inkijk in de werking achter karkasclassificatie in Vlaanderen.
De regelgeving rond karkasclassificatie is gebaseerd op Europese wetgeving, die in Vlaanderen vertaald wordt naar eigen regels en controles. Slachthuizen die meer dan 75 runderen per week slachten, zijn indelingsplichtige slachthuizen en zijn verplicht om de karkasgegevens door te sturen naar de centrale databank. Die centrale databank wordt beheerd door de Interprofessionele Vereniging voor het Belgisch vlees (IVB), maar de data blijven eigendom van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij.
De classificatie zelf gebeurt door erkende classificeerders. Zij volgen een opleiding en worden jaarlijks geëvalueerd. Het agentschap kan, indien nodig, erkenningen schorsen of intrekken.
Wat houdt karkasclassificatie precies in?
Karkasclassificatie bestaat uit 2 kerngegevens: de indeling en het gewicht.
De indeling omvat 4 elementen:
• de categorie (zoals jonge stier A, koe D, vaars E);
• de bevleesdheid (Seurop, superieure bevleesdheid tot geringe bevleesdheid, met subklassen +, =, -);
• de vetheid (1-5, van geringe vetbedekking tot zeer sterk vervet, met subklassen +, =, -);
• de aanbiedingsvorm, ofwel de presentatie van het karkas bij weging en indeling.
Momenteel zijn er in Vlaanderen 5 erkende aanbiedingsvormen (zie tabel 1). Op basis van omrekeningsfactoren die wettelijk bepaald zijn, kunnen gewichten worden omgerekend van de ene aanbiedingsvorm naar de standaardvorm (aanbiedingsvorm 0).
Samen vormen indeling en gewicht de basis van de karkasclassificatie en dus ook van de uitbetaling.
Datastromen: van slachthuis tot veehouder
Na het slachten worden de karkassen gewogen en ingedeeld in het slachthuis. Die gegevens moeten binnen de 24 uur doorgestuurd worden naar de centrale databank. Wettelijk is ook bepaald dat het slachthuis de classificatiegegevens bezorgt aan de leverancier.
Via IVB krijgen rundveehouders toegang tot hun eigen gegevens. Dat kan via e-mail, via de IVB-website of per brief indien digitaal niet mogelijk. Naast deze wettelijke datastromen bestaan er ook informele stromen, bijvoorbeeld via handelaars, maar die vallen buiten de controles van het agentschap.
Onaangekondigde en onafhankelijke controles
Betrouwbaarheid van de data is essentieel. Daarom voert het agentschap onaangekondigde en onafhankelijke controles uit in de slachthuizen. Elk indelingsplichtig slachthuis wordt minstens 2 keer per kwartaal gecontroleerd; bij verhoogd risico kan dat oplopen tot 6 keer per kwartaal.
Tijdens zo’n controle worden minstens 40 karkassen beoordeeld. Daarbij kijkt de controleur onder andere naar de indeling, de presentatie, de merking van het karkas en het blootleggen van het spierweefsel bij vetverwijdering.
Bij de indeling wordt rekening gehouden met kleine beoordelingsverschillen. Een afwijking van één subklasse wordt niet als fout beschouwd, dit gebeurt pas bij een verschil vanaf 2 subklassen.
Hoge correctheidsgraad
De resultaten van de controles tonen aan dat de karkasclassificatie in Vlaanderen over het algemeen zeer correct verloopt. Meer dan 93% van alle gecontroleerde karkassen wordt correct ingedeeld. Bij de betere Seurop-klassen (S en E) loopt dat zelfs op tot ongeveer 95 à 96%. Die cijfers zijn de voorbije jaren opvallend stabiel gebleven.
Ook de presentatie van karkassen wordt strikt gecontroleerd. Ontvetten is toegelaten, maar enkel binnen bepaalde grenzen. Het verwijderen van spierweefsel is niet toegestaan, tenzij er een duidelijke veterinaire reden is.
Wegen onder toezicht
Naast de indeling is ook het gewicht een cruciaal gegeven. De weegschaal in het slachthuis moet gekoppeld zijn aan een beveiligd registratiesysteem, vaak omschreven als een ‘black box’. Alle wegingen worden hierin automatisch opgeslagen en kunnen niet worden aangepast.
Controleurs van het Agentschap LV kijken onder meer na of de weegschaal correct geijkt is, of de juiste tarra (slachthaak) wordt gebruikt en of het karkas binnen de wettelijk vastgelegde termijn van 60 minuten na het slachten wordt gewogen.
Alle gewichten moeten overeenkomen met de gegevens in de centrale databank.
Inzicht via cijfers en grafieken
Naast individuele gegevens kunnen rundveehouders ook sectorcijfers raadplegen via de cijferwebsite van het agentschap. Daar zijn onder meer grafieken te vinden over de verdeling van aanbiedingsvormen, bevleesdheid en vetheid, de Seurop-indeling per categorie, en de gemiddelde slachtgewichten in Vlaanderen.
Die cijfers laten toe om de eigen resultaten te vergelijken met het Vlaamse gemiddelde en om trends in de sector beter te begrijpen. In figuur 1 is de verdeling van het aantal karkassen van jonge stieren (A) volgens bevleesdheid weergegeven.
Actuele prijzen en marktinformatie helpen om de ontwikkelingen op de markt op te volgen. Er zijn heel wat cijfers beschikbaar over de rundveesector op de cijferwebsite, zoals de prijzen van slachtkalveren en nuchtere kalveren, maar ook van runderkarkassen van jonge stieren, koeien en vaarzen. Wekelijks worden deze prijzen van de vorige week op donderdag gepubliceerd.
Met een combinatie van duidelijke regelgeving, strikte controles en toegankelijke data wil het Agentschap Landbouw en Zeevisserij bijdragen aan een transparante en betrouwbare karkasclassificatie. Voor rundveehouders betekent dat meer inzicht en meer vertrouwen.
