Strijden voor aardappelafzet en tegen voedselverlies
Zeggen dat heel wat aardappeltelers momenteel met nog een grote voorraad zitten, is een open deur intrappen. Gelukkig komt er in deze moeilijke tijden ook ondernemerschap bij hen bovendrijven en worden er oplossingen uitgewerkt. Dat zagen we alvast bij de jonge aardappelteler Annie Vanhoebroeck uit Orsmaal (Linter), tussen Tienen en Sint-Truiden.
In 2018 namen Annie en haar zus Vera het akkerbouwbedrijf van hun ouders over. Zij zijn de vierde generatie op het bedrijf en de tweede generatie die aardappelen teelt en nagenoeg de volledige oogst via thuisverkoop of de korte keten weet te vermarkten. Zij telen niet via een afnamecontract voor de verwerkende industrie. “Onze papa had ieder jaar 10 ha aardappelen en verkocht ze thuis op de boerderij. Wat we niet verkocht kregen, konden we naar een frietsnijder brengen. Dat systeem draaide altijd en we hebben bij de overname de strategie van onze papa verder aangehouden”, legt Annie uit.
Overschot aan Bintje
Door een goed teeltrendement vorig jaar en een afgenomen vraag hebben ze vandaag een overschot aan Bintje-aardappelen. Voor de rassen Frieslander en Allians zijn er bij Vanhoebroeck geen overschotten te melden. Annie geeft aan dat het voorafgaand aan een nieuw teeltseizoen ook moeilijk inschatten is hoeveel aardappelen ze nodig hebben en wat het teeltrendement op het veld gaat zijn. “Je hebt niet graag tekorten voor uw klanten, maar overschot heb je ook niet graag; een moeilijk vraagstuk dus.
Andere jaren werd voor het beetje aardappelen dat te veel was, afzet gevonden bij een frietsnijder. Die wou echter dit jaar zo weinig geven, plus, ik moet het transport regelen en betalen. Ik heb er geen probleem mee dat iedereen zijn boterham probeert te verdienen, maar bij die houdingen voel ik mij toch niet goed. Gratis weggeven of voor diervoeding laten weggaan, voelt ook niet juist. Ik teel kwaliteitsaardappelen met heel veel liefde, het is al generaties lang een passie van de familie, we willen de aardappelen dan ook op een bord zien belanden en niet op het stort. De teeltkosten zijn gemaakt, ik wil er dan ook nog zoveel mogelijk uithalen, want er staat immers een nieuw teeltseizoen voor de deur.”
Aardappelareaal inkrimpen
Dat teeltseizoen is enkele weken terug al gestart met de het planten van vroege aardappelen, geeft Annie aan. “Ons vast cliënteel kijkt hier echt naar uit. Voor hen hebben we, ondanks de overschot aan Bintje waarmee we nu zitten, toch vroege aardappelen uitgeplant. Ze willen dat echt. Van de andere bewaarrassen op het bedrijf ga ik komend jaar zeker minder uitplanten. Het is alleen niet makkelijk om het vrijgekomen areaal binnen je teeltplan op te vullen. De Tiense Suikerraffinaderij heeft gevraagd om minder bieten uit te zaaien, de prijs voor wintertarwe is ook ondermaats, dus welke opties resten… Ik ga dit jaar voor het eerst in mijn carrière maïs zaaien. Hopelijk valt dat mee.
Ik volg regelmatig bijscholingen en herinner mij van een wintervergadering begin dit jaar dat kenniscentrum Viaverda opriep om het aardappelareaal met 20% te laten dalen. Ik hoop dat de boeren het gehoord hebben en het doen.”
Systeem zit fout
De aardappelbewaarplaats van de familie Vanhoebroeck kreeg enkele jaren terug een nieuw dak met geïsoleerde dakplaten. In combinatie met bovengrondse ventilatiekanalen en de mogelijkheid om kiemremming in de loods toe te passen, zorgt dat ervoor dat de aardappelen tot juni bewaard kunnen worden.
“De ‘beperkte’ bewaarbaarheid is een probleem waar de sector tegenaan loopt. Het klopt ook niet dat land- en tuinbouwers een jaar lang moeten werken, investeren in de teelt… om dan op het einde van de rit de prijs te moeten nemen die hun wordt voorgeschoteld zonder rekening te houden met teelkosten en gedane investeringen. Er is iets fout met ‘het’ systeem.”
Oplossingen zoeken
De coronaperiode en een eerste lockdown in maart 2020 zorgden voor een eerste opdoffer voor de zussen Vanhoebroeck, die dan nog maar net 2 jaar het bedrijf van hun ouders hadden overgenomen. De lockdowns zorgden ervoor dat de vraag naar frietaardappelen kelderde en dat ze voor het eerst met aardappeloverschotten werden geconfronteerd.
Er werd toen al meer ingezet op afzet via de korte keten en via thuisverkoop. Ook dit jaar werd dat pad verder bewandeld. Annie vond afzetmogelijkheden via lokale winkels en frituren en vond een oplossing bij de sociale-impactonderneming Too Good To Go. Via een app ontwikkelden de initiatiefnemers een online marktplaats voor onverkochte voedingsproducten.
Enige tijd terug zocht ze ook contact met Waste Warriors, een initiatief dat strijdt tegen voedselverspilling. Deze organisatie zet doorheen heel het land acties op poten om aardappelen (en andere producten) te redden van de afvalberg. Geïnteresseerde consumenten kunnen een zak van 10 kg aardappelen rapen bij een pick-up locatie voor 4,50 euro. Op zaterdag 18 april trekt Annie samen met Waste Warriors en een vracht aardappelen in kuubskisten naar Leuven, waar consumenten 10 kg aardappelen kunnen rapen uit de kisten voor 4,50 euro. Als locatie werd gekozen voor ‘Hal 5’ langsheen de Diestsesteenweg 104 in Kessel-Lo.
Op de boerderij thuis bij Annie zorgen zus Vera en moeder Lutgarde ondertussen voor de hoevewinkel wanneer Annie naar Leuven is voor de actie van Waste Warriors. Op zaterdag 18 april kan je daar in Linter als consument voor 4 euro zelf een zak aardappelen rapen van 10 kg of een reeds gevulde zak van 10 kg kopen voor 6 euro.
