Extreme hitte vormt bedreiging voor landbouw wereldwijd
De toename van periodes van extreme hitte zet de landbouw wereldwijd onder druk en vormt nu al een bedreiging voor de gezondheid en het levensonderhoud van meer dan een miljard mensen. Daarvoor waarschuwen de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) op 22 april.
Extreme hitte verwijst naar temperaturen die ‘uitzonderlijk hoog’ zijn in vergelijking met de norm, zowel overdag als 's nachts. De afgelopen 50 jaar zijn periodes van opeenvolgende dagen waarop de temperaturen zowel overdag als ‘s nachts hoger liggen dan normaal, alsmaar frequenter geworden.
Door de mens veroorzaakte klimaatverandering is verantwoordelijk voor deze extreme hitte. De intensiteit ervan zal naar verwachting verdubbelen als de wereld een opwarming van +2 °C bereikt ten opzichte van het pre-industriële tijdperk (en verviervoudigen bij +4 °C), waarschuwen wetenschappers.
Bovendien hebben deze temperaturen een domino-effect op de luchtvochtigheid en de zonnestraling, wat leidt tot bijvoorbeeld stortregens en ‘flash’-droogtes. “Het is in zekere zin de trigger”, legt Kaveh Zahedi, directeur van het Bureau voor Klimaatverandering bij de FAO, uit aan het persagentschap AFP.
“We hebben het 2 jaar geleden in Brazilië gezien: langdurige extreme hitte, in combinatie met droogte, leidde tot bosbranden in het Amazonegebied en het opdrogen van zijrivieren van de Amazone, met directe gevolgen voor het hele voedselsysteem, inclusief de visserij en de aquacultuur. Verder naar het zuiden veroorzaakte dit abnormaal hevige regenval. Dit zijn de overeenkomsten die we nu pas beginnen te begrijpen: het is niet alleen extreme hitte, maar een risicovermenigvuldiger.”
Geen enkele sector ontsnapt
De gevallen stapelen zich op, in de Verenigde Staten, in Rusland, in China... en geen enkele sector ontsnapt eraan.
Wat vee betreft: wanneer de extreme hitte geen spijsverterings- of hart- en vaatproblemen veroorzaakt, vermindert ze de melkproductie en het eiwitgehalte van de melk. De meest voorkomende landbouwdieren ondervinden al vanaf 25 °C gevolgen. Bij kippen en varkens is dat al bij lagere temperaturen het geval, aangezien deze dieren niet kunnen zweten.
Bij vissen kan het hart het begeven in water waar het zuurstofgehalte door hoge temperaturen is gedaald. In 2024 heeft 91% van de wereldwijde oceanen minstens één hittegolf meegemaakt, waarvan de helft als ‘zwaar’ werd beschouwd, zo meldt het rapport.
Bij de meeste gewassen beginnen de opbrengsten af te nemen bij temperaturen boven de 30 °C. Bij aardappelen en gerst is dit zelfs al eerder. Het verdwijnen van bestuivers, ziekten of nutriëntentekorten vergroten de risico's, die nog worden versterkt door de uniformiteit van de variëteiten.
Voorbeelden
In Marokko hebben 6 jaar droogte, gevolgd door 2 historische hittegolven in 2023 en 2024, de graanopbrengsten met 40% doen dalen en de olijf- en citrusoogsten verwoest, herinnert Zahedi zich.
Dit gebeurt ook in de bergen, zoals in het voorjaar van 2025, toen temperaturen van meer dan 30 °C (10 °C boven het normaal) in het Kirgizische Fergana-gebergte fruit en graan blootstelden aan een thermische schok en een invasie van sprinkhanen. Het resultaat: 25% minder oogst.
Ten slotte heeft op zee, in het oosten van de Beringzee, een mariene hittegolf in 2018-2019 90% van de sneeuwkrabben gedood, wat leidde tot de sluiting van een van de ‘meest winstgevende’ visserijen in het Noordpoolgebied, merkt het rapport op.
Geconfronteerd met deze situatie ‘zien we voorbeelden van innovatieve maatregelen’, benadrukt Zahedi, die India noemt, waar boeren vroegrijpere rijstvariëteiten testen. Een enorme uitdaging in een land dat 70% van zijn calorieën uit rijst haalt en waar de landbouw miljoenen arbeiders van werk voorziet.
Maatregelen
Hittegolven treffen nu al meer dan een miljard mensen, in de eerste plaats boeren en hun gezinnen. Het aantal dagen waarop het gewoon te heet zal worden om op het land te werken, zou volgens het rapport tegen 2100 kunnen oplopen tot 250 in grote delen van Zuid-Azië, tropisch Sub-Sahara-Afrika en delen van Centraal- en Zuid-Amerika. Nu al bedreigt de extreme hitte het levensonderhoud en de gezondheid van meer dan een miljard mensen en doet het 500 miljard werkuren per jaar in rook opgaan.
Hittegolven ondermijnen ook de voedselzekerheid, die toch al erg onzeker is (in 2024 leden 2,3 miljard mensen aan vormen van voedselonzekerheid).
Het rapport roept op tot het gebruik van zaden en rassen die zijn aangepast aan de nieuwe klimatologische omstandigheden. En tot het beschikbaar stellen van waarschuwingssystemen aan boeren, aangezien extreme hitte tot de meest voorspelbare weersverschijnselen behoort. Zo kunnen landbouwers hun zaaiperiodes aanpassen en ervoor zorgen dat gewassen en landbouwactiviteiten beschermd kunnen worden tegen de impact van extreme hitte.
“We zien maatregelen, maar dat is niet voldoende”, benadrukt de FAO-verantwoordelijke, die het ‘cruciale’ belang van waarschuwingssystemen onderstreept.
Maar zonder een ‘ambitieuze’ vermindering van broeikasgassen ‘zal de ernst van de extreme hitte steeds meer het vermogen om hiermee om te gaan overstijgen’, merkt het rapport op. “Het opbouwen van veerkracht is essentieel, maar kan vastberaden klimaatactie niet vervangen.”
