Heb je het al verwerkt…?
Het is intussen zo’n 8 maanden geleden dat Ann Volcke haar broer Wim verloor na zelfdoding. Het was voor haar niet alleen de start van een periode van rouw, maar ook van veel vraagtekens en ongeloof. Ann wil met haar getuigenis vooral een signaal geven naar de overheid en de maatschappij.
Ann en haar broer Wim hadden een prachtige kindertijd op de boerderij in Kortemark. Hun vader nam er indertijd het bedrijf over dat werd opgestart door hun grootouders. “Het varkensbedrijf groeide langzaam. Papa had stamboekvarkens en ging dikwijls naar varkensveilingen. Ik herinner me het harde werk van onze ouders, maar voor ons was het een mooie tijd. Als kind van landbouwers heb je de kans om thuis te spelen en te ravotten, je ouders zijn immers steeds in de buurt.”
Wim nam begin jaren 2000 het bedrijf over. “Onze ouders bleven verknocht aan het bedrijf en hielpen mijn broer waar het kon.” Wim bleef er wonen en combineerde het gesloten varkensbedrijf met 100 zeugen met een akkerbouwtak.
Gesloten perfectionist
Ann spreekt met veel liefde over haar broer, maar beschrijft hem ook met een kritische noot. “Wim was zijn hele leven een perfectionist. Zowel zijn administratie als de stallen waren piekfijn in orde.
Hij was evenwel eerder gesloten van aard. Zelf werk ik in de financiële sector met klanten, ik ben spontaner. Ik vermoed dat veel mensen niet beseffen hoe eenzaam het boerenleven kan zijn. Een boer leeft dikwijls geïsoleerd van de dagdagelijkse maatschappij, zeker wanneer hij geen gezin heeft. Die boerenmentaliteit van hard werken en nuchterheid slaat wel op hem. Ik weet dat ik nu wat generaliseer, maar ik voel het wel zo aan.”
28 oktober
Ondanks de uitzichtloze situatie voor het varkensbedrijf, was het iets waar Wim zelden over praatte. Ann trachtte soms wel een diepgaander gesprek aan te gaan met haar jongere broer. “Aangezien ik in de financiële sector werk, vond ik het wel belangrijk om met hem over de toekomst te praten. Wat als ik er niet meer ben? Andersom stelde ik hem ook die vraag. Dan antwoordde hij steeds dat hij op mijn aanpak vertrouwde… Wel, ik kan je zeggen dat hij mij een heel zware opdracht gaf. Eentje die ik niemand toewens…” Wims zelfdoding kwam dan ook helemaal onverwacht voor zijn naaste omgeving. “Ik had dit nooit van Wim verwacht. Hij had moeten praten…”, blikt Ann weemoedig terug. “Ik ging immers wekelijks wel eens bij hem langs.”
Voor Ann is 28 oktober nu gebrandmerkt in haar ziel. Toch is ze sterk genoeg om me mee te nemen naar die afgrijselijke dag. “Mama (86) ging elke dinsdag bij Wim en Christine eten. Ook die bewuste dag dus. Toen Wim niet kwam opdagen voor het eten, gingen ze samen op zoek. Ze vonden hem achteraan het bedrijf in een klein stalletje… een traumatische ervaring voor hen beiden. Zelf was ik aan het werk toen ik het noodlottige telefoontje kreeg. Toen ik aankwam, waren alle hulpdiensten aanwezig, maar alle hulp kwam te laat. Een hel!”
Controle bleek de druppel te veel
Ann bleef na dit onverwachte en trieste afscheid van haar broer met veel vragen achter. Ze weet enkel dat Wim in die periode controleurs over de vloer kreeg, die onder meer het dierenwelzijn onder de loep namen. Ann: “Op dat moment zaten de zeugen in afgesloten boxen en dat mag niet. Die controleurs moeten weliswaar ook hun werk doen. Er volgde dan ook een tweede controle. Hoe dat verliep, heeft bij Wim een knop doen omdraaien. Het werd een tijdbom in zijn lichaam. In zijn afscheidsbrief beschreef hij hoe die controleurs op hem neerkeken. ‘Dierenwelzijn moet nu verder mijn bedrijf maar runnen, ze weten het zoveel beter’, zijn letterlijk zijn woorden...”
Ann heeft er het raden naar wat er werkelijk gebeurde. “Die feiten triggerden Wim blijkbaar zodanig dat dit de druppel te veel bleek.”
Geen tijd om te rouwen
Ann ervaarde aan den lijve dat het in de hulp- en zorgverlening flink misloopt. “Hulp verkrijgen duurt te lang. Het is weliswaar een gekend verhaal dat voor mij nu ook realiteit werd. Psychologische bijstand – in dit geval voor de nabestaanden – zou toch sneller moeten kunnen. Na de begrafenis word je immers heel snel met je neus op de feiten gedrukt. Je wil rouwen, maar er zijn zoveel to do’s die wachten. Waarom is er voor zo’n situaties geen noodcel ofzo? Als zus van Wim was ik immers niet thuis in ‘het landbouwwereldje’. Ik had er behoefte aan dat iemand me hielp, al was het maar om me door te verwijzen naar de juiste instanties én contactpersonen. Er is daar zeker een aandachts- en werkpunt voor de landbouworganisaties. Gelukkig heeft Wims vaste voederleverancier me goed bijgestaan in die eerste dagen. Ze zorgden er onder meer voor dat de drachtige zeugen snel op andere varkensbedrijven terecht konden.”
Ann geeft aan dat de situatie ook financieel een zware dobber was. “Wim was mijn broer. Na zijn overlijden werden zijn rekeningen geblokkeerd. Ik moest wel de gevolgen beredderen. We kregen 11 aangetekende brieven over onbetaalde facturen. Hoe moet je dit aanpakken als er op dat moment geen financiële middelen beschikbaar zijn?”
Gelukkig was Wim aangesloten bij Werkers, die ondersteuning bieden in noodsituaties. “Zowat een uur na onze aanvraag voor hulp, stonden ze al op het bedrijf om de werkzaamheden op te volgen. De dieren moesten immers verzorgd worden! Maar ook van zo’n organisatie duiken al snel facturen op. En dat zijn best wel grote kosten. Zo’n specifieke hulpverlening zou wel anders aangepakt mogen worden dan voor iemand met bijvoorbeeld een gebroken been”, suggereert Ann. “Voor hen zijn het facturen als een ander, terwijl je net extra bijstand nodig hebt om dat te bolwerken. Een telefoontje plegen zou op menselijk vlak wel deugd doen.”
Preventie is belangrijk, menselijkheid ook
Ann vult al snel aan dat ze ook wél hulp kreeg via Boeren op een Kruispunt. “Ik ben hen heel erg dankbaar, maar deze hulporganisatie richt zich in de eerste plaats naar boeren in nood, niet naar nabestaanden. Het is trouwens uiterst belangrijk dat onder meer preventie van zelfdoding een van hun aandachtspunten is. Had Wim er maar hulp gezocht…”, zucht Ann.
Het moet haar van het hart dat overheidsdiensten serieus falen, en niet alleen op het terrein. Ann schreef een maand na Wims overlijden een mail met zijn verhaal naar het kabinet Brouns. Minister Jo Brouns (cd&v) is immers bevoegd voor Omgeving en Landbouw. Ze toont me de mails. “Ik vind immers dat de landbouwers respectloos en te zwaar worden aangepakt, met dus tragische gevolgen tot gevolg. Wil men echt die kant op? Moeten er nog boeren sneuvelen? Ik was met mijn noodkreet bij hen misschien niet aan het juiste adres, maar ik was wel heel teleurgesteld in de koele, onpersoonlijke mail die ik terugkreeg. Een tweede mail naar de dienst Dierenwelzijn leverde een tweede teleurstelling op. Vage bewoordingen en verwijzingen naar protocols leveren voor mij geen antwoorden op. Een beetje menselijkheid tonen vanuit het verre Brussel blijkt moeilijk.”
Wims daad schokte de hele lokale gemeenschap. “Toch staan sommige mensen blijkbaar ook snel met 2 voeten op de grond”, zucht Ann. “Het duurde immers niet lang eer de eerste vragen omtrent de toekomst van het landbouwbedrijf opdoken. Ineens had men hier interesse in…”
Een nieuwe carrière als boerin
“Ik was evenwel verrast over het sterke gevoel dat het ouderlijke landbouwbedrijf bij mij losweekte na Wims overlijden. Dat bedrijf heeft een ziel. Ik ben dankbaar voor mijn lieve broer, als mens, maar ook voor de passie die hij in het bedrijf stak. Ik wilde dit niet teloor laten gaan.”
Ann besliste redelijk snel dat ze enkel de akkerbouwtak wilde verderzetten. “Ik ben sinds 1 januari gestart als boerin”, zegt ze trots. Ook dat liep echter niet van een leien dakje. “Ik had er geen idee van hoe ik dat moest aanpakken. Het is toch niet van deze tijd dat je daarbij zo weinig ondersteuning krijgt. Er zijn zoveel instanties die je moet contacteren.”
De beslissing om landbouwer te worden, had trouwens ook gevolgen voor Anns beroepsleven. “Ik werkte deeltijds. Een combinatie als zelfstandige, dus als landbouwer, kon blijkbaar niet. Begrijpe wie begrijpen kan, maar ik wilde mijn job niet kwijt. Daardoor werk ik nu terug voltijds en run ik het landbouwbedrijf.
Stilte in de stallen blijft
We bezoeken samen het landbouwbedrijf. Ook zoveel maanden na de tragische gebeurtenis ligt het er piekfijn bij. De grasperken zijn netjes gekortwiekt. De akkers rondom liggen op dat moment nog blank. “Bij Wims overlijden, eind oktober, stonden er hier door het slechte weer nog wortelen op het veld. Het kostte me veel energie en vergde heel wat rondbellen om ze begin dit jaar nog geoogst te krijgen.”
De immense stilte nabij de stallen dringt door. Geen geknor, geen gerammel van voederkettingen of geronk van de ventilatoren… In de werkgang van de stal is de tijd letterlijk blijven stilstaan: een borstel tegen de muur, een leeg potje op de vensterbank.
Ann zal echter terug leven op het ouderlijk hof brengen. En neen, ze heeft ‘het’ nog niet verwerkt, zoals heel wat mensen steeds vragen. “Meestal beseffen ze de impact van zo’n vraag niet eens”, betreurt Ann.
Ann koos ervoor om dit jaar in te zetten op één teelt. De stallen blijven leeg. “Het wordt sowieso een spannend eerste jaar als boerin.”
Heb je na het lezen van deze getuigenis nood aan een gesprek? Weet dan dat de organisatie Boeren op een Kruispunt (Liefkenshoek 22, 9230 Wetteren) 7 op 7 beschikbaar is. Neem contact op via het gratis telefoonnummer 0800 99 138 of mail naar info@boerenopeenkruispunt.be.
