Amerikaanse bizons in de Ardennen
Bizons, een saloon en een boerderij als geen ander: Candice Leroy en Laurent Naveau hebben een stukje Amerika nagebouwd in het hart van de Belgische Ardennen. Ze zijn de uitdaging aangegaan om zich te richten op een dier dat in Europa zelden voorkomt. Ze hebben een bedrijfsmodel dat dicht bij de consument staat. Hun Bison Ranch combineert biologische veeteelt, directe verkoop en het ontvangen van bezoekers.
Met zijn hoed stevig op het hoofd en de blik op de horizon gericht, waakt Laurent Naveau over zijn kudde. Een tiental bizons grazen in een heuvelachtige weide… Alleen de talrijke percelen waar kerstbomen worden gekweekt, herinneren ons eraan dat we in Wallonië zijn. We zijn in Orchimont, op enkele kilometer van Vresse-sur-Semois, waar de veehouder en zijn partner, Candice Leroy, aan de slag zijn met een kudde van 200 dieren.
“Een buitengewoon dier”
De bizons, een ware Amerikaanse legende die tijdens de verovering van het Amerikaanse Wilde Westen een tijdlang met uitsterven werd bedreigd, zijn al sinds 1998 in Orchimont. De dieren sluiten volledig aan bij de filosofie en visie van het koppel op landbouw en veeteelt.
Laurent herinnert zich: “Ik ging in Brussel naar school, maar bracht al mijn weekenden door op boerderijen in de regio. Vervolgens kreeg ik de kans om te reizen tijdens mijn sportcarrière, eerst naar Oost-Europese landen, daarna naar Australië, Azië, de Verenigde Staten...” Voordat hij veehouder werd, was hij immers MotoGP-rijder en reed hij de ene na de andere Grand Prix over de hele wereld.
“Tussen de races door nam ik de tijd om plaatselijke boerderijen te bezoeken en om een praatje te maken met de veehouders die ik tegenkwam… Dat heeft me een goed beeld gegeven van de wereldwijde landbouw, buiten mijn geboortestreek Wallonië”, vervolgt hij. “Ik heb de bizon ontdekt tijdens een Grand Prix in de Verenigde Staten, in 1994. Ik begreep al snel dat het een buitengewoon dier is, met echt potentieel om hier bij ons te worden geïntroduceerd. Hij is nog een wild dier en is zelfvoorzienend. Ze hebben de mens niet nodig om te leven en leveren vlees van topkwaliteit, rijk aan eiwitten, vitamine B12 en omega-3.” Bovendien biedt de bizon veel mogelijkheden in de korte keten en inzake toerisme.
Volledig zelfvoorzienend
De dieren hebben een stevige bult op hun schouders, een massieve kop en een donkere vacht. In 1998 startten Laurent en Candice met 22 bizons. Vandaag zijn het er 200, waarvan 100 moederdieren. De kudde leeft het hele jaar door buiten, zonder dat er een stal nodig is.
“De bizon is een herkauwer, net als ons traditionele rundvee, maar hij is veel beter bestand tegen zowel extreme hitte als extreme kou. Bovendien benut hij de eiwitten uit onze natuurlijke weiden beter, die goed aansluiten op zijn voedingsbehoeften. Onze boerderij is dus voor 100% gebaseerd op gras en weidegang”, legt Laurent uit.
De biologische boerderij strekt zich uit over ongeveer 150 ha. 90% daarvan zijn natuurlijke weiden. De rest wordt, indien nodig, opnieuw ingezaaid. Zo wordt er soms luzerne aangeplant om het hoofd te bieden aan de steeds vaker voorkomende droogteperiodes in Wallonië.
Dankzij deze combinatie kan de Bison Ranch in elk seizoen zelfvoorzienend zijn op het gebied van voeding: de dieren voeden zich in de zomer uitsluitend met gras en krijgen in de winter een aanvulling van voer dat op het bedrijf zelf wordt geproduceerd. “De voerrekken worden 1 of 2 keer per week bijgevuld met zeer droog, voorgedroogd voer dat in balen is gewikkeld, omdat de grasgroei in de winter vertraagd is.”
Afstemming diversifiëren
De percelen van de Bison Ranch zijn erg versnipperd, maar het echtpaar ziet dit als een voordeel. “Daardoor kunnen we meerdere kuddes samenstellen. Enerzijds is dat essentieel met het oog op genetische diversiteit. Anderzijds biedt het zekerheid tegen de verschillende ziekten waarmee we te maken hebben”, legt de voormalige racepiloot uit.
Wat de genetica betreft, telt Europa minder dan 30 fokkers en is er sinds 2003 om gezondheidsredenen geen invoer meer mogelijk van levende dieren uit de Verenigde Staten. Dat bemoeilijkt de diversificatie van de afkomst… “Een Amerikaans bedrijf heeft een poging gedaan tot kunstmatige inseminatie. Na 1,2 miljoen dollar te hebben uitgegeven en meer dan 980 pogingen te hebben ondernomen, moest het bedrijf constateren dat het KI-programma mislukt was.” Dit maakt het werk van de fokkers des te moeilijker! Laurent zet zich niettemin in om DNA-tests uit te voeren, om inteelt in zijn veestapel te voorkomen.
Deze waakzaamheid blijft ook tijdens de voortplanting van kracht, die enigszins verschilt van die bij onze traditionele runderen. Elke kudde bestaat uit 2 stieren, een leider en een tweede, die dezelfde genetische achtergrond moeten hebben om de afstamming nauwkeurig te kunnen volgen.
De 2 mannetjes concurreren met elkaar en vechten om te bepalen wie van de 2 zal paren. De draagtijd bedraagt vervolgens 9 maanden, net als bij elk ander rund. “Als de vrouwtjes de ruimte hebben en diervriendelijk worden gehouden, ligt het slagingspercentage dicht bij 100%”, aldus de fokker. Het bewijs hiervan is dat vorig jaar slechts 1 koe op 103 niet drachtig was.
Er worden maar weinig jonge koeien aangehouden voor het vernieuwen van de kudde. Hoewel de eerste kalving rond de leeftijd van 3 jaar plaatsvindt, kunnen de moeders namelijk vruchtbaar blijven tot ver na hun twintigste verjaardag. En wanneer de behoefte aan genetische vernieuwing zich aandient, wenden Laurent en Candice zich bij voorkeur tot andere landen. De laatste vrouwtjes die in Orchimont zijn aangekomen, kwamen uit Polen.
“Blauwtong en nodulaire dermatose maken de handel ingewikkelder. Gelukkig worden in de Europese Unie, in tegenstelling tot andere delen van de wereld, de uitbraken van ziektes en de verplaatsingen van runderen in kaart gebracht. Dat brengt weliswaar kosten met zich, maar zorgt er ook voor dat onze boerderijen kunnen blijven bestaan.”
Op het ritme van het dier
Zodra hun dracht is voltooid, werpen de koeien op de weide, zonder enige hulp. “Het kalf is klein en tenger. Zelfs als het verkeerd ligt, slagen ze er meestal in om het in de juiste positie te brengen voor de bevalling”, vertelt Laurent. Hij voegt eraan toe: “Zelfs als er problemen zijn, laten ze niemand dichtbij komen.”
Na hun geboorte blijven de kalveren bij hun moeder tot ze ongeveer 200 kg wegen. Dan worden ze gespeend en zijn zowel de mannetjes als de vrouwtjes bestemd voor de vleesproductie. Ze worden allemaal op gras afgemest, zonder extra vetmesting. Zodra ze een gewicht van 500 kg hebben bereikt, ofwel tussen 18 en 26 maanden na de geboorte, verlaten ze het bedrijf. “Het zou ideaal zijn om nog een jaar langer te wachten voor de slacht, maar de vraag is zo groot dat ik me dat niet kan veroorloven.”
Jaarlijks worden ongeveer 60 tot 70 dieren geslacht. Laurent kan de omvang van de kudde echter niet vergroten om het aanbod uit te breiden, omdat hij een lage veebezetting per hectare wil behouden. Die bedraagt momenteel minder dan 1 GVE/ha. “Dat is essentieel om de goede werking van het systeem te waarborgen en om zo dicht mogelijk bij het natuurlijke gedrag van de bizon te blijven.”
Na de slacht in Aubel wordt het warm geslacht gewicht voor het jaar 2025 gemiddeld geschat op 244 kg. Er kunnen echter grote verschillen zijn tussen de dieren, afhankelijk van hun geslacht of lichaamsbouw. Het vleesgewicht wordt geschat op 169 kg. “Kwaliteit in plaats van kwantiteit, dat blijft onze prioriteit.”
Een ander bijzonder kenmerk van de bizon: tussen december en half april staat er geen slacht gepland. Het dier verliest namelijk gewicht tijdens de winter en bereikt pas in het voorjaar weer zijn ideale gewicht. Slachten in de winter zou dan ook niet verstandig zijn, omdat dit gewichtsverlies direct van invloed is op de karkasopbrengst.
Een totale onderdompeling
Hoewel de boerderij geen stal heeft, is ze georganiseerd rond verschillende gebouwen. De saloon, de drugstore, de Bison Meat Butchery en de b arn verwelkomen bezoekers voor talrijke activiteiten, onder leiding van Candice. De verkoop via korte keten en het toerisme zijn in 2001 van start gegaan, 3 jaar na de komst van de eerste dieren op de Bison Ranch, met als doel consumenten aan te trekken en aan zich te binden.
“Dankzij de slagerij kunnen we ons vlees via directe verkoop op de markt brengen, zonder afhankelijk te zijn van de verkoop in supermarkten. Zo zijn we beschermd tegen marktschommelingen, in tegenstelling tot wat sommige andere rundveehouders meemaken”, legt Laurent uit, die ook zijn steun aan zijn collega’s wil betuigen. Er worden ook leveringen gedaan in heel België, via gekoeld transport.
Een deel van de productie wordt verkocht aan restaurants, maar ook in de saloon zelf. “Candice, die net als ik niet uit de landbouwsector komt, maar opgroeide in het hotel-restaurant van Orchimont, staat in de keuken.” Entrecotes, steaks, ribbetjes, stoofpot, chili con carne… worden aan de fijnproevers geserveerd in een Amerikaanse setting, rechtstreeks vanuit de boerderij.
Om het nuttige aan het aangename te koppelen, zet het koppel zich ook in om informatie te verstrekken over hun boerderij. Van de lente tot de herfst worden er rondleidingen georganiseerd in een huifkar, typisch voor de pioniers die het Amerikaanse Westen doorkruisten. Zo maken bezoekers kennis met de bizonfokkerij, de werking van het bedrijf, het belang ervan voor bodemherstel en koolstofopslag… Ondertussen peilen de veehouders de consumptietrends en kunnen ze vervolgens hun producten aanpassen.
“Ik voeg er altijd een vleugje landbouwgeopolitiek aan toe”, zegt Laurent terloops. “Het is belangrijk dat onze bezoekers op de hoogte zijn van wat er in de wereld gebeurt.” Ook op het gebied van landbouw en voeding!
De barn (de schuur) vertelt het verhaal van de Amerikaanse bizon. Aan de hand van video’s en foto’s, een stamboom en een opgezette bizon kom je meer te weten over dit dier, vanaf het verschijnen van de eerste holhoornigen tot de dag van vandaag. Ook de geschiedenis van de boerderij wordt hier in kaart gebracht, evenals de ervaringen die het echtpaar in de Verenigde Staten heeft opgedaan en de maatregelen die zijn genomen op het gebied van koolstofopslag. De drugstore is een ware schatkamer vol souvenirs: knuffels, beeldjes, kleding, hoeden… en zelfs gelooide huiden zijn te koop.
Jaarlijks bezoeken ongeveer 30.000 mensen de Bison Ranch, waarvan er 6.000 tot 9.000 deelnemen aan de rondleiding. Maar liefst 20% van de klanten volgt het echtpaar al meer dan 20 jaar.
De bizon staat altijd centraal
Ondanks dit succes blijven Candice en Laurent met beide benen op de grond staan. “Het ontvangen van toeristen is al een diversificatie van ons bedrijf. We zijn niet van plan om verder te gaan, omdat we dan het risico lopen om te versnipperen. Het doel is om ons te blijven concentreren op de bizon, hier in Orchimont, maar ook op Europees niveau, waar we andere bizonhouders adviseren.” Zo hebben ze zelfs al dieren naar de Canarische Eilanden vervoerd…
Wat de toekomst van het bedrijf betreft, die tekent zich af via Diego. De 32-jarige jongeman is al 5 jaar volledig ondergedompeld in de veeteelt. “Hij kan de boerderij zonder enig probleem overnemen. Maar ik maak me zorgen, zowel voor hem als voor anderen, over de administratieve lasten. Het is niet normaal dat een boer 2 uur per dag in zijn kantoor doorbrengt, in plaats van bij zijn dieren…” Zijn broertje James, 10 jaar, heeft het ondernemerschap al in het bloed. “Hij verwelkomt de klanten in de slagerij en verkoopt het vlees”, glimlacht Laurent.
