Mulchen voorkomt onkruid en bespaart water

Onbedekte gronden zijn tegennatuurlijk en treffen we in de natuur nauwelijks aan. Daar wordt elk stukje grond al snel bedekt met eenjarige en doorlevende planten. In de tuin noemen we ze onkruiden. Wanneer ze afsterven, verrijken en verbeteren ze de bodem, waardoor die geleidelijk geschikt wordt voor grotere struiken en bomen. Ook in bossen wordt de bodem jaarlijks bedekt met een laag afgevallen bladeren. Die beschermt tegen uitdroging en erosie en vormt tegelijk een voedingsbron voor een rijk ondergronds leven. Het resultaat is een voedzame, kruimelige en lekker ruikende bodem.

Weg dus met die kale stukken grond in tuin en moestuin. Een tuin die goed gemulcht wordt, staat dichter bij de natuur en vraagt minder arbeid.

Wat is mulchen?

Mulchen gaat voor veel tuiniers samen met met een bepaalde manier van grasmaaien. Een mulchmaaier versnippert het gemaaide gras in kleine snippers, die op de bodem van het gazon belanden. Daar vormen ze een beschermend, voedzaam laagje, dat door de bodemorganismen wordt omgezet tot voeding voor het gazon. En daarmee is mulchmaaien een schitterend voorbeeld van wat mulchen eigenlijk is.

Mulchen betekent namelijk het bedekken van de bodem met een laag organisch materiaal, zonder dit materiaal met de bodem te vermengen. Deze bedekking beschermt de grond tegen de regen en de wind, houdt de bodem vrij van onkruidgroei, tempert temperatuurverschillen en voorkomt uitdroging. Door het langzame verteringsproces komen voedingsstoffen vrij en wordt de grond verrijkt met humus. Het bodemleven wordt gestimuleerd en de structuur van de grond verbetert.

Door dit natuurlijke proces verdwijnt de mulchlaag vanzelf en wordt de bodem steeds gezonder. En niet alleen de bodem vaart er wel bij, ook voor de tuinier zijn er heel wat voordelen: minder wieden, minder water geven (ook de potten op het terras mogen gemulcht worden), minder bemesten en een gemakkelijkere bodembewerking.

Nadelen van mulchen

Sommige tuiniers vinden mulchen gewoon niet mooi. Ze vinden een laagje pas gemaaid gras onder een haag of tussen de eenjarigen maar een vreemd gezicht. Dit ‘visuele’ probleem lost zichzelf na enkele dagen op als het verse organische materiaal van groen naar een natuurlijke, grondbruine kleur evolueert. Op goed zichtbare plaatsen kan je opteren voor visueel meer aantrekkelijke mulchmaterialen.

Een ander vaak gehoord bezwaar is dat mulch slakken aantrekt. Het is inderdaad zo dat veel mulchmaterialen een goede schuilplaats vormen voor slakken, die anders op een andere plek in de tuin beschutting zoeken. Maar het rijke bodemleven (wormen, duizendpoten, kevertjes…) trekt ook heel wat vogels aan die de slakken regelmatig wegvangen, waardoor de overlast meestal beperkt blijft.

En dat is meteen het laatste nadeel: vogels komen zich graag voeden aan het rijke bodemleven in de mulchlaag en durven hierbij de mulch wel eens ‘openstrooien’. Een opstaand randje of een hark volstaan om dit probleem op te lossen.

Voordelen van mulchen

De voordelen van mulchen zijn talrijk. Tijdens warme en droge zomers bewijst een mulchlaag misschien wel haar grootste nut. Door de bodem af te schermen tegen zon en wind blijft het vocht langer behouden en droogt de grond minder snel uit. Regenwater krijgt bovendien meer kans om in de bodem door te dringen in plaats van af te stromen. Mulch houdt niet alleen water vast, maar beschermt de bodem ook tegen de slagkracht van hevige regenbuien. Onkruiden krijgen minder kansen en het bodemleven floreert. Wormen en andere bodemorganismen verwerken het organische materiaal tot humus, waardoor de grond luchtiger, vruchtbaarder en beter bestand wordt tegen zowel droogte als overvloedige regen.

Verschillende mulchmaterialen

Heel wat ‘tuinafval’ dat we anders composteren of afvoeren naar het containerpark komt in aanmerking om te mulchen.

Bladeren De meest natuurlijke mulch zijn bladeren. Afhankelijk van de boomsoort verteren ze nog voor het einde van de winter of duurt het wat langer. Ze vormen bovendien een ideale winterbescherming voor vorstgevoelige planten. Verzamel ze bij voorkeur onder droge omstandigheden en breng ze aan tussen sierplanten en op lege perceeltjes in de moestuin in een laag van ongeveer 10 cm. Met de grasmaaier verhakselde bladeren kleven minder aan elkaar en verteren sneller.

Grasmaaisel Een welkome zomermulch is grasmaaisel. Gebruik het in een laagje van ten hoogste een drietal centimeter. Het bovenste laagje grasmaaisel droogt uit of verslempt bij hevige regen. Daaronder komt de afbraakmachine langzaam maar zeker op dreef. Enkele weken later kan er een nieuw laagje op. Grasmaaisel levert vooral stikstof en minder organische stof. Breng nooit een te dikke laag in een keer aan. Dat kan immers aanleiding geven tot broei, wat niet goed is voor de beplanting.

Compost Ook compost kan je als een voedende mulchlaag bovenop de bodem aanbrengen. Professionele gft- en groencompost is daarenboven gegarandeerd onkruidvrij. Het is een aanrader voor zowel de siertuin als de groentetuin! Compost wordt het best in het begin van het groeiseizoen aangebracht in een laag van 3 tot 10 cm dik. Compost levert naast voedingselementen ook veel organische stof op en is dus een ideale bodemverbeteraar.

Stro wordt als mulchmateriaal vaak in de moestuin gebruikt, bijvoorbeeld tussen aardbeien. De aardbeien worden dan niet bevuild door opspattende grond. Ook hennepstro is een zeer geschikt mulchstrooisel.

Houtsnippers Een bijzondere plaats onder de mulchmaterialen is weggelegd voor houtsnippers. Het gaat om vers snoeihout dat tot kleine stukjes van maximum een paar centimeter lang en dik wordt versnipperd. Snippers bevatten zowel het hout als de schors en blad of knoppen. Het is een heterogeen mengsel van moeilijk en gemakkelijk afbreekbaar materiaal. Schimmels en bacteriën tasten het zachte en voedselrijke materiaal snel aan. Wormen zorgen voor de verwerking ervan in de bodem. Het houterige materiaal verteert langzamer en verhoogt het humusgehalte aanzienlijk. Enkele maanden na het aanbrengen geniet je al van de bosgrondgeur en de kruimelstructuur onder de snippers. Voor een goede werking is een laag van ongeveer 10 cm nodig.

Wie zelf niet voldoende mulchmateriaal heeft – eens je begint te mulchen, zit je al snel door je voorraad heen – kan ook in de handel terecht. In de tuincentra vind je probleemloos allerlei natuurlijke afdekmaterialen die prima geschikt zijn als mulchmateriaal. Naast de klassieke boomschors en houtsnippers vind je er ook cacaodoppen, gebroken schelpen, perzikpitten, (hennep)strokorrels en zelfs natuurlijk gekleurde houtsnippers die het goed doen in de potten op het terras.

Geert Brantegem