Bosbouwbescherming: maatwerk om bestuurder én tractor te beschermen
Het is geen eenvoudige klus om een tractor die in de bosbouw aan de slag gaat te voorzien van een bescherming of pantser dat perfect aansluit op de vorm van het voertuig. Er zijn talloze technische uitdagingen die hierbij komen kijken.
Een tractor voorzien van een bosbouwbescherming start allemaal bij het nauwkeurig opmeten, om de metalen bepantsering op maat te kunnen maken. Daarnaast moet de uitvoerder ook rekening houden met de verwachtingen en wensen van de klant.
Machineprestaties mogen door de plaatsing van de bescherming niet worden beïnvloed. Tevens krijgt de tractor door het bijkomende metaalwerk een nieuw uiterlijk. Dit alles realiseren is een uitdaging die André Goedert en zijn team elke dag aangaan.
Zelfs voor wie vertrouwd is met tractoren, weet een tractor voorzien van een bosbouwuitrusting nog steeds een speciale aandacht op te wekken. Ook al werkt hij diep verborgen in het bos, de metaalconstructie die rondom de tractor is aangebracht, intrigeert menig tractorliefhebber.
Voor André Goedert heeft deze ‘bosbouwuitvoering’ geen geheimen meer. Hij staat aan het roer van het bedrijf ‘Goedert Manutention’, gevestigd in Libramont. Het is actief in de verkoop, reparatie en verhuur van merken als Valtra, Manitou en Komatsu. Daarnaast specialiseerde de onderneming zich in maatwerk om tractoren geschikt te maken voor inzet in bosbouw. “Mijn vader, Jean-Jacques Goedert, startte het bedrijf begin jaren 70. Het is belangrijk om te weten dat bosbouw in Libramont alomtegenwoordig was en nog steeds is. Als verkoper van tractoren kreeg hij regelmatig vragen om tractoren aan te passen voor bosbouw. Deze bedrijfsactiviteit ontwikkelde zich zeer goed en is vandaag nog steeds een succes”, legt André Goedert uit.
Beschermen zonder complicaties
In het gedeelte van de werkplaats dat gewijd is aan de productie van pantserplaten heerst een unieke sfeer. Het is een plek waar men balanceert tussen fysiek en veeleisend werk met staal. Zaag- en buigmachines, net als lasapparaten, zijn er de belangrijkste gereedschappen. Het proces is vergelijkbaar met dat van een kleermaker in een
“Dit maatwerk is een fundamenteel kenmerk van onze gespecialiseerde werkplaats. Het is een heel belangrijk element, de basis van ons bedrijf”, bevestigt André Goedert. “Elk onderdeel van de bepantsering moet perfect op de tractor passen, niet andersom. Er komt dus veel werk kijken bij het opmeten voordat de bescherming daadwerkelijk wordt vervaardigd. Elke tractor is een nieuw project, we starten steeds opnieuw vanaf nul. We moeten rekening houden met de vorm en afmetingen van het voertuig, maar ook met de eisen en wensen van de klant.”
Het primaire doel is uiteraard maximale bescherming te bieden aan de tractor én de bestuurder, maar het ontwerp van de bescherming is niet beperkt tot dit ene doel. Er wordt ook rekening gehouden met andere criteria. Eén daarvan is het voorkomen van complicaties bij het onderhoud van de tractor. Alles moet in overweging worden genomen, te beginnen met het routineonderhoud van het voertuig. “Daarom hebben we vastgeschroefde inspectieluiken ingebouwd die gemakkelijk toegang bieden tot alle onderhoudspunten, zoals de aftapplug en filters, zonder dat de bepantsering geheel of gedeeltelijk verwijderd hoeft te worden”, legt André Goedert uit.
Complexere ingrepen
Daarnaast moeten we ook rekening houden met complexere mechanische ingrepen, zoals het vervangen van de koppeling, waarbij de tractor in tweeën moet worden gedaan. “Ook voor dit soort gevallen bedenken we snelle oplossingen om de bescherming eenvoudig te demonteren, zodat de technieker niet wordt gehinderd en zodat er geen onnodige vertragingen ontstaan.”
Tot slot moet er nog één laatste factor in overwe-ging worden genomen: de bescherming van de tractor aan de onderzijde via een bodemplaat, mag de goede werking van de tractor op geen enkele manier belemmeren. Om dit te illustreren, neemt André Goedert ons mee naar de werkplaats. Daar staat een tractor die is uitgerust met bodembescherming van een concurrent, waarvoor de klant aanpassingen heeft aangevraagd. Een deel van de bescherming, waaronder de voor- en zijschermen, is verwijderd. Op de vloer liggen 2 relatief grote hopen oude bladeren, takjes en ander droog planten-afval. “Dat wijst op een ontwerpfout. Deze plantenresten vonden we tussen de beschermkappen en de motor. Hierdoor belemmerden deze plantenresten de luchtcirculatie rond de motor, waardoor deze bij zware belasting niet goed koelt.”
Hoewel deze afscherming de verschillende gevoelige onderdelen van de tractor voldoende beschermt, wijst André Goedert op een tweede tekortkoming: “De beschermingselementen zijn duidelijk te groot, waardoor het geheel onnodig zwaar wordt. Ook het werk van de monteur die aan de tractor moet werken, wordt niet vergemakkelijkt.”
Voldoen aan de eisen van bosbouwprofessionals
“Zoals dit voorbeeld aantoont, is het ontwerpen, produceren en assembleren van beschermingsschilden geen kwestie van improvisatie. En het is ook niet iets wat je op school kunt leren”, vervolgt onze gesprekspartner. “Onze werkplaats kan bogen op 50 jaar ervaring. Deze ervaring, samen met de feedback van onze klanten, is van onschatbare waarde om vooruit te komen, om de ontwikkelingen op het gebied van tractoren bij te houden en om onze technieken en expertise te verfijnen.”
De productie van een bosbouwbescherming is een echt specialistisch vakgebied, waar professionals uit de sector steeds hogere eisen stellen. “Weinig tractorfabrikanten zijn echt diepgaand geïnteresseerd in deze sector en bieden fabrieksmatige oplossingen in beperkte mate aan. Deze zijn vaak ontwikkeld door werkplaatsen zoals de onze, die in België schaars zijn. Daardoor komt onze klantenkring uit het hele land.”
Onze gesprekspartner en zijn team kennen deze klantenkring goed en hebben de evolutie ervan door de jaren heen meegemaakt. “Voorheen waren alleen aspecten die te maken hadden met de bescherming van de tractoronderdelen en de toegankelijkheid ervan van belang. Tegenwoordig zijn de eisen veel specifieker en ontstaan er nieuwe ontwikkelingscriteria, zoals esthetiek. Dit wordt steeds belangrijker voor klanten, evenals functionaliteit. Tegelijkertijd blijven het vermogen en de omvang van tractoren toenemen, waardoor we onze beschermingssystemen voortdurend moeten herzien.”
Sommige klanten doen ook ongebruikelijke verzoeken. André Goedert herinnert zich bijvoorbeeld een klant die vroeg om een automatische telescopische opstap voor toegang tot de cabine. “Het is belangrijk om te weten dat we standaard toegangstrappen voor tractoren vaak inkorten om de bodemvrijheid te vergroten. Zijn voertuig hebben we daarom voorzien van een telescopische opstap die naar beneden ging telkens wanneer de deur werd geopend en die weer omhoogging wanneer deze werd gesloten. Dit systeem werkte uitstekend en de klant is er zeer tevreden over. Deze uitrusting is op zijn verzoek gemaakt, maar we hebben het niet op andere machines toegepast, omdat ik er stellig van overtuigd ben dat bij bosbouwmachines geldt: hoe eenvoudiger de uitrusting, hoe beter.
Tractor beschermen tegen gevaar van onderaan
Hoewel de werkplaats op maat gemaakte bodembescherming ontwikkelt die afgestemd is op de tractor en de eisen van de klant, onderscheidt André Goedert 3 hoofdcategorieën in het aanpassingswerk. De eerste betreft tractoren die worden gebruikt voor mulchen en grondbewerking. Deze machines worden voornamelijk blootgesteld aan gevaren van onderaf, zoals botsingen met boomstronken of takken die op de grond zijn achtergebleven en die met grote kracht omhoogschieten wanneer de band eroverheen rijdt.
De aanpassingen omvatten daarom een bodemplaat, die de onderkant van de tractor beschermen. Nadat de nodige maten zijn genomen, worden de bodembeschermingsplaten op maat gesneden en gebogen en vervolgens gelast en geverfd voordat ze op de tractor worden gemonteerd. Alle onderhoudspunten en andere aandachtspunten (sensoren, enzovoort) worden, zoals hierboven vermeld, vooraf gemarkeerd, zodat tegenover elk punt een vastgeschroefd inspectieluik kan worden gemonteerd voor snelle en gemakkelijke toegang. De bodembescherming loopt door tot onder de brandstoftanks, om te voorkomen dat deze tijdens de werkzaamheden worden doorboord.
Bepaalde beschermingen kunnen op verzoek van de klant worden toegevoegd, bijvoorbeeld om de achterruit te beschermen tegen eventueel rondvliegend materiaal. Ook kunnen beschermingen voor de hefcilinders, of een rubberen mat die zelfs de gehele achterhefinrichting beschermt, worden gemonteerd.
Daarnaast zijn de veiligheidsvoorzieningen voor de verlichting verbeterd. “Voorheen was er voor elke lamp een metalen rooster gemonteerd. Dat is nu niet meer het geval; de lamp wordt beschermd door een polycarbonaatplaat, een materiaal dat zeer slagvast is. Het voordeel ten opzichte van de oude roosters is dat polycarbonaat een transparant materiaal is, waardoor de lichtintensiteit gelijk blijft. Dit is belangrijk, niet alleen om perfect zicht te garanderen, maar ook om te blijven voldoen aan de wettelijke normen. Het is overigens goed om te vermelden dat de glazen ramen van de tractorcabine vervangen kunnen worden door polycarbonaat ramen, een optie die onder andere door Valtra af fabriek wordt aangeboden.”
De onderste trede van de toegangstrap naar de cabine wordt vaak verwijderd om de bodemvrijheid te vergroten en om te voorkomen dat deze trede plooit tijdens bijvoorbeeld contact met een boomstronk.
Compleet pantser voor de ‘pure’ bosbouwers
De tweede beschermingscategorie heeft betrekking op tractoren die in het bos worden gebruikt om bomen te vellen en die zijn uitgerust met een lier of klauw. “Dit zijn pure bosbouwtractoren en gevaar kan van overal komen, van een boomstronk op de grond tot een zware tak die van grote hoogte valt. Bij deze categorie gaat het er dus om, om de klant een veel completere bescherming te bieden”, aldus André Goedert.
Een bodemplaat is hier uiteraard ook nodig, maar deze is nog robuuster uitgevoerd. De gebruikte metalen platen zijn dan dikker en er zijn meer bevestigingspunten onder de tractor om het risico op vervorming te minimaliseren wanneer de tractor tegen een stronk, een stuk hout of een steen aan rijdt. De verschillende tanks – voor brandstof, AdBlue en hydraulische olie – worden verwijderd en vervangen door op maat gemaakte stalen exemplaren door het team van Goedert.
Zodra het onderste deel van de tractor beschermd is, is het tijd om na te denken over het bovenste deel van het voertuig. Er wordt daarom een rolbeugel gemaakt die de cabine omsluit en die doorloopt tot aan de voorkant van de motorkap. “De afmetingen van deze rolbeugel zijn het resultaat van opgedane ervaring. Zoals iedereen weet, zijn cabines onderworpen aan veiligheidsnormen met betrekking tot vallende objecten of kantelen. Dit zijn de enige geldende wettelijke normen, ook voor tractoren ingezet in bosbouw. De rolbeugel zelf biedt een extra bescherming.”
Bescherming van de uitlaat
Enkele jaren geleden moest er bijzondere aandacht worden besteed aan de uitlaat, die meestal verticaal in het midden van de motorkap was gemonteerd. Door deze positie stak de uitlaat vaak boven de rolbeugel uit. De uitlaat moest dan worden omgeleid langs een buis van de rolbeugel, of zelfs erdoorheen. Nu de uitlaat tegen de cabinestijl is geplaatst, bestaat dit probleem niet meer. “Bij sommige modellen is de basis van de uitlaat echter erg groot geworden, wat nieuwe beperkingen oplegt aan het ontwerp en de montage van de rolbeugel.”
De grille is direct blootgesteld aan frontale botsingen en is een zeer kwetsbaar onderdeel. Ze is ook voorzien van een bescherming. “Maatwerk krijgt echt betekenis bij de grille. Het is immers een element dat, zowel in vorm als in grootte, sterk varieert afhankelijk van het tractormodel. Bovendien moet rekening worden gehouden met de configuratie van de voorkant van de tractor, evenals met eventuele aan de voorzijde gemonteerde werktuigen. Zo moet de bescherming van de grille bijvoorbeeld verschillen naargelang de tractor werkt met een duwblad in zijn fronthefinrichting of met een duwblad dat direct aan een chassis rondom de tractor is bevestigd.”
Een buisvormige constructie met een metalen gaas kan de bescherming van de zijkanten van de motorkap vervolledigen. Zoals eerder uitgelegd, zijn de grille en de beschermkappen van de motorkap zo ontworpen dat ze ophoping van plantenresten voorkomen en dat ze de luchtstroom, die essentieel is voor de koeling van de motor, niet belemmeren. Kunststof onderdelen, zoals spatborden en spatbordverlengers, kunnen vervangen worden door identieke metalen exemplaren bij tractoren die aan zeer zware omstandigheden worden blootgesteld.
De verlichting van de tractor moet nog aangepakt worden, en zoals onze contactpersoon uitlegt, kan die niet zomaar aangepast worden: “De verlichting van een voertuig dat op de openbare weg rijdt, is gereguleerd en deze tractoren moeten een technische keuring doorstaan. Het is daarom bijvoorbeeld uitgesloten om de positie van de verplichte verlichtingselementen te veranderen. Deze zitten in behuizingen met polycarbonaat glas. De zwaailichten zijn vervangen door veel compactere ledknipperlichten, die onder de rolbeugel zijn gemonteerd.”
Specifieke verzoeken
André Goedert noemt tot slot een derde categorie bescherming: ‘op maat gemaakte constructies’. “We ontvangen specifieke aanvragen voor een atypische gebruik van de tractor. Dat is bijvoorbeeld het geval bij aannemers die in de boomverzorgingssector werken. Omdat een snoeischaar of velkop op aanzienlijke hoogte werkt, is het risico groter dat er takken op de tractor vallen. Daarom wordt de rolbeugel extra versterkt en voorzien van een massief dak van dikke staalplaten.”
Een tweede voorbeeld is wanneer een tractor met frontlader een bosbouwbescherming nodig heeft. “De aanwezigheid van de frontlader vereist veel aandacht bij de productie van een pantser. Dit mag de goede werking van de frontlader niet belemmeren, terwijl het voertuig effectief beschermd wordt en onderhoudspunten gemakkelijk toegankelijk blijven.”
Tot slot vertelt onze gesprekspartner dat hij en zijn team een hele reeks bosbouwapparatuur op maat maken, zoals grijpers, lieren en andere duwbladen die perfect op de tractor zijn afgestemd.
